{"id":1279,"date":"2015-06-23T20:27:55","date_gmt":"2015-06-23T17:27:55","guid":{"rendered":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/?p=1279"},"modified":"2017-01-27T12:11:09","modified_gmt":"2017-01-27T10:11:09","slug":"kuyruklu-yildizlar-nereden-geliyor","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/2015\/06\/kuyruklu-yildizlar-nereden-geliyor\/","title":{"rendered":"Kuyruklu Y\u0131ld\u0131zlar Nereden Geliyor?"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u0130nsan olarak bir gizemin i\u00e7ine do\u011fduk. G\u00f6zlerimizi a\u00e7t\u0131\u011f\u0131m\u0131z k\u00fc\u00e7\u00fck gezegenimizde nereden geldi\u011fimiz, kim oldu\u011fumuz ya da evren hakk\u0131nda herhangi bir bilgi olmadan, terk edilmi\u015f bir bebek gibi yapayaln\u0131z kald\u0131k. Geceleri \u00fczerimizde uzanan milyonlarca parlak \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 hep merak ettik. Her \u015feyi kendi ba\u015f\u0131m\u0131za anlamam\u0131z gerekti. Elimizdeki tek g\u00fc\u00e7 ise zek\u00e2m\u0131zd\u0131.<\/p>\n<p>\u00c7a\u011flar boyunca D\u00fcnya\u2019n\u0131n farkl\u0131 yerlerinde farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrler ayn\u0131 g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne bakt\u0131lar ve her biri y\u0131ld\u0131zlarda ba\u015fka resimler g\u00f6rd\u00fcler. Fakat hepsi g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fc okuman\u0131n bir yolunu buldu. Atalar\u0131m\u0131z bu devasa takvimden yola \u00e7\u0131karak ya\u011fmurlar\u0131n ve so\u011fuk havan\u0131n, g\u00f6\u00e7men hayvan s\u00fcr\u00fclerinin ne zaman gelece\u011fini, ne zaman konaklay\u0131p ne zaman harekete ge\u00e7meleri gerekti\u011fini anlad\u0131lar. D\u00fcnya\u2019n\u0131n mevsimsel d\u00f6ng\u00fcs\u00fcyle y\u0131ld\u0131zlar\u0131n hareketi aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi g\u00f6zlemlediklerinde, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde olanlar\u0131n onlar i\u00e7in oldu\u011fu sonucuna vard\u0131lar.<\/p>\n<p><strong>G\u00f6ky\u00fcz\u00fc bir takvimse e\u011fer \u00fczerinde olanlar bize g\u00f6nderilen bir mesajdan ba\u015fka ne olabilir?<\/strong><\/p>\n<p>Bir g\u00fcn g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde beklenmedik bir \u015fey oldu. Y\u0131ld\u0131zlardan biri arkas\u0131nda \u0131\u015f\u0131ktan bir iz b\u0131rakarak ilerliyordu. \u0130nsanlar\u0131 hayrete d\u00fc\u015f\u00fcren \u015fey bir kuyruklu y\u0131ld\u0131zd\u0131. Bu etkileyici olay\u0131 yine bir mesaj olarak alg\u0131lad\u0131lar. Ama bu sefer ki tanr\u0131lar taraf\u0131ndan g\u00f6nderilen bir mesaj olmal\u0131yd\u0131 ve nedense b\u00fcy\u00fcleyici g\u00fczellikteki kuyruklu y\u0131ld\u0131z\u0131 k\u00f6t\u00fcye yordular. Asl\u0131nda nedenini anlamak zor de\u011fil. O zamanlar olanlarla ilgili ellerinde mant\u0131kl\u0131 bir a\u00e7\u0131klama yoktu. Bu, D\u00fcnya, G\u00fcne\u015f sistemi ve Evren ile ilgili ger\u00e7ekleri ke\u015ffetti\u011fimiz zamandan \u00e7ok \u00f6nceydi. Kuyruklu y\u0131ld\u0131zlar k\u0131yamet alametiydi.<\/p>\n<p>T\u00fcm antik k\u00fclt\u00fcrler ayn\u0131 hatay\u0131 yapt\u0131. Neredeyse t\u00fcm atalar\u0131m\u0131z bunu k\u00f6t\u00fc bir haber olarak alg\u0131lad\u0131. Tek fark felaketin ne oldu\u011fuydu. \u0130ngilizcedeki felaket s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc \u2018Disaster\u2019 Yunanca k\u00f6t\u00fc y\u0131ld\u0131z (dis-aster) anlam\u0131na gelir. Do\u011fu Afrikal\u0131 Masailere g\u00f6re kuyrukluy\u0131ld\u0131z k\u0131tl\u0131k, g\u00fcneydeki Zululara g\u00f6re sava\u015f, bat\u0131n\u0131n Bamilekelerine g\u00f6re hastal\u0131k, Zairenin Djagalar\u0131na g\u00f6re tam olarak \u00e7i\u00e7ek hastal\u0131\u011f\u0131, kom\u015fular\u0131 Lubalara g\u00f6re bir liderin \u00f6l\u00fcm haberi anlam\u0131na geliyordu.<\/p>\n<p>Antik \u00c7inliler ise olaya sistematik bir \u015fekilde yakla\u015ft\u0131lar. Yakla\u015f\u0131k M\u00d6 1400lerden ba\u015flayarak kuyrukluy\u0131ld\u0131z ge\u00e7i\u015flerini kay\u0131t alt\u0131na ald\u0131lar. \u00dc\u00e7 kuyruklu y\u0131ld\u0131z devlette meydana gelecek bir musibet, d\u00f6rt kuyruklu y\u0131ld\u0131z ise bir salg\u0131n\u0131n habercisiydi.<\/p>\n<p>O zamanlar insanl\u0131k bilgiye a\u00e7 durumdayd\u0131. Olanlara anlam vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, varl\u0131klar\u0131n\u0131n d\u00fcnyada bir \u015feyler ifade etti\u011fine dair kan\u0131tlar ar\u0131yorlard\u0131. Bu y\u00fczden g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u015fekilleri bir \u015feylere benzettik ve kuyruklu y\u0131ld\u0131z\u0131 ilahi bir uyar\u0131 olarak alg\u0131lad\u0131k. Bug\u00fcn kuyruklu y\u0131ld\u0131zlar\u0131n nereden geldi\u011fini ve neden yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 tam olarak biliyoruz.<\/p>\n<p>\u015eimdi uzayda seyahat edebilece\u011fimiz bir gemide oldu\u011funuzu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Yak\u0131t\u0131 dert etmenize de gerek yok. Hayal g\u00fcc\u00fcm\u00fcz onun \u00e7aresine bakacak ve merak\u0131m\u0131z bizi uzaklara g\u00f6t\u00fcrecek. Hadi herkes gemiye!<\/p>\n<p>\u015eu anda G\u00fcne\u015f\u2019ten bir \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzaktaki gizemli bir yerdeyiz. Y\u0131\u011f\u0131nlar halinde cisimler dikkatimizi \u00e7ekiyor. G\u00fcne\u015f sisteminin do\u011fu\u015fundan kalan, o zamanlarda kopmu\u015f ve uzayda sal\u0131nan, buz ve kayalardan olu\u015fan kal\u0131nt\u0131lar bunlar. Ad\u0131na Oort Bulutu diyoruz. Bu isim 1950\u2019de varl\u0131klar\u0131n\u0131 ke\u015ffeden Hollandal\u0131 g\u00f6k bilimci Jan Oort\u2019tan gelir.<strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Jan Oort asl\u0131nda bir paradoksu \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Kuyruklu y\u0131ld\u0131zlar\u0131 yok edecek bir\u00e7ok sebep varken nas\u0131l oluyordu da gelmeye devam ediyorlard\u0131. Kuyrukluy\u0131ld\u0131zlar, gezegenlerin y\u00f6r\u00fcngeleri ile kesi\u015ftiklerinde b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla onlarla \u00e7arp\u0131\u015f\u0131rlar. Ayr\u0131ca b\u00fcy\u00fck oranda buzdan olu\u015ftuklar\u0131 i\u00e7in her g\u00fcne\u015fe yakla\u015ft\u0131klar\u0131nda buharla\u015fma dolay\u0131s\u0131yla k\u00fctlelerinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kaybederler.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca kuyruklu y\u0131ld\u0131zlar k\u00fctle \u00e7ekimi ile G\u00fcne\u015f sisteminin d\u0131\u015f\u0131na itilebilir ve uzay\u0131n derinliklerine s\u00fcr\u00fclebilir. Fakat hala bir \u015fekilde kuyruklu y\u0131ld\u0131zlar gelmeye devam ediyor. Oort ve di\u011fer g\u00f6kbilimciler merak ettiler: T\u00fcm bu kuyrukluy\u0131ld\u0131zlar nereden geliyor?<\/p>\n<p>Jan Oort, bilimin muazzam g\u00fcc\u00fcn\u00fc kulland\u0131. G\u00fcne\u015f\u2019i birka\u00e7 \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 \u00e7ap\u0131yla \u00e7evreleyen k\u00fcresel bir kuyruklu y\u0131ld\u0131z y\u0131\u011f\u0131n\u0131 oldu\u011fu sonucuna vard\u0131. Oort\u2019un mant\u0131\u011f\u0131, kuyruklu y\u0131ld\u0131zlar ve G\u00fcne\u015f Sistemimiz hakk\u0131nda on y\u0131llard\u0131r yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u00fcm ke\u015fiflerin ard\u0131ndan bug\u00fcn hala ge\u00e7erlili\u011fini korumaktad\u0131r. Fakat halen, Oort Bulutu kimsenin g\u00f6rmedi\u011fi ve g\u00f6remeyece\u011fi bir yerdedir.<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc oras\u0131 karanl\u0131kt\u0131r. Ayr\u0131ca t\u00fcm kuyruklu y\u0131ld\u0131zlarda, kendilerine en yak\u0131n kom\u015fular\u0131na D\u00fcnya\u2019n\u0131n Sat\u00fcrn ile mesafesi kadar uzakl\u0131ktalar. Oort ayn\u0131 zamanda, G\u00fcne\u015f ile galaksimizin merkezi aras\u0131nda ki mesafeyi isabetli tahmin eden ilk ki\u015fiydi. Y\u0131ld\u0131z\u0131m\u0131z merkezden yakla\u015f\u0131k 30 bin \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131ktad\u0131r. B\u00f6ylece Samanyolu\u2019nda nerede oldu\u011fumuzu bularak b\u00fcy\u00fck bir ke\u015ffe imza atm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Oort ayr\u0131ca galaksinin spiral yap\u0131s\u0131n\u0131 haritaland\u0131rmak i\u00e7in radyo teleskobunu kullanan ilk ki\u015fiydi. Galaksimizin merkezinin, devasa patlamalar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bir yer oldu\u011funu, yani d\u0131\u015far\u0131da bir yerlerde s\u00fcper k\u00fctleli bir kara deli\u011fin bulunuyor olabilece\u011fine dair ilk i\u015fareti de ke\u015ffetmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Bilimin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn pek fark\u0131nda de\u011filiz ya da ilgilenmiyoruz belki de. Yap\u0131lan ke\u015fifler hayret verici ve bu ke\u015fifleri ger\u00e7ekle\u015ftirenler harika insanlar. Peki, \u00e7o\u011fumuzun kitle katliamc\u0131lar\u0131n\u0131n isimlerini bilip de Jan Oort ad\u0131n\u0131 hi\u00e7 duymam\u0131\u015f olmas\u0131 garip de\u011fil mi?<\/p>\n<p>Oort Bulutu\u2019ndaki kuyruklu y\u0131ld\u0131zlardan birinin G\u00fcne\u015f\u2019in \u00e7evresindeki tek bir seyahati, yakla\u015f\u0131k bir milyon y\u0131l s\u00fcrer. G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019nin uzak b\u00f6lgelerinde ilerleyen kuyruklu y\u0131ld\u0131zlar bir y\u0131ld\u0131z\u0131n uygulad\u0131\u011f\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7eki\u015f g\u00fcc\u00fcyle bile G\u00fcne\u015f\u2019e olan k\u00fctle \u00e7ekimsel ba\u011flar\u0131ndan kurtarabilir.<\/p>\n<p>Baz\u0131 kuyruklu y\u0131ld\u0131zlar savrularak G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019nin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar ve y\u0131ld\u0131zlar aras\u0131 uzayda gezinir. Ama di\u011ferlerinin kaderi farkl\u0131d\u0131r. G\u00fcne\u015f\u2019e do\u011fru dal\u0131\u015f yaparak ilerleyen bir kuyruklu y\u0131ld\u0131z\u0131 ele alal\u0131m. Binlerce y\u0131l s\u00fcren kesintisiz bir serbest d\u00fc\u015f\u00fc\u015fle h\u0131z kazan\u0131yor. Nept\u00fcn\u2019\u00fcn k\u00fctle \u00e7ekimi bu kuyruklu y\u0131ld\u0131za \u00e7eki\u015f uygulad\u0131\u011f\u0131nda rotada k\u00fc\u00e7\u00fck bir sapma ger\u00e7ekle\u015fiyor. G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019nde G\u00fcne\u015f\u2019ten sonra en b\u00fcy\u00fck cisim olan J\u00fcpiter\u2019e yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda kuvvetli k\u00fctle \u00e7ekim g\u00fcc\u00fcyle kuyruklu y\u0131ld\u0131z\u0131n rotas\u0131nda ciddi bir sapma g\u00f6zlemleniyor.<\/p>\n<p>Kuyruklu y\u0131ld\u0131z\u0131m\u0131z i\u00e7 G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019ne girdi\u011finde G\u00fcne\u015f\u2019in \u0131s\u0131s\u0131 onu adeta pi\u015firiyor ve harika bir \u015f\u00f6len ba\u015fl\u0131yor. \u00c7orak ve kapkara olan buzul eriyor ve muhte\u015fem bir \u015fekilde parl\u0131yor. G\u00fcne\u015f\u2019in serbest b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 buz kristalleri \u0131\u015f\u0131l \u0131\u015f\u0131l bir kuyru\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Katmanlar bir bir erirken kuyruklu y\u0131ld\u0131z\u0131n yakla\u015f\u0131k d\u00f6rt milyar y\u0131l \u00f6nceki meydana geli\u015f \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc anlat\u0131yor.<\/p>\n<p>40 bin y\u0131ll\u0131k insan nesli boyunca parlak bir kuyruklu y\u0131ld\u0131z\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na kabaca 100 bin kez tan\u0131kl\u0131k edilmi\u015f olmal\u0131. T\u00fcm bu s\u00fcre zarf\u0131nda D\u00fcnya\u2019da, korkular\u0131n \u00f6tesinde bir a\u00e7\u0131klama getiremeyen insano\u011flu \u00e7aresizce g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne bakm\u0131\u015ft\u0131. Ama sonra, iki adam aras\u0131nda insan d\u00fc\u015f\u00fcncesinde kal\u0131c\u0131 bir devrime yol a\u00e7acak bir dostluk ba\u015flad\u0131. Isaac Newton ve Edmond Halley aras\u0131ndaki dostluk ve i\u015fbirli\u011fi, bizi korkular\u0131m\u0131zdan kurtaracak ve bu muhte\u015fem olay\u0131 insanlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde temize \u00e7\u0131karacakt\u0131.<\/p>\n<p>1664\u2019teki kuyrukluy\u0131ld\u0131z t\u00fcm Avrupa\u2019ya korku salm\u0131\u015ft\u0131. Hemen arkas\u0131ndan Veba Salg\u0131n\u0131 ve B\u00fcy\u00fck Londra Yang\u0131n\u0131\u2019n\u0131n gelmesiyle birlikte, deh\u015fet tescillenmi\u015fti. \u0130ki b\u00fcy\u00fck felaketin sebebi g\u00f6r\u00fclen kuyruklu y\u0131ld\u0131z art\u0131k insanlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde d\u00fcnyay\u0131 k\u0131tl\u0131kla, salg\u0131nla ve sava\u015fla tehdit eden, kanl\u0131 uzun kuyruklu bir canavar haline gelmi\u015fti.<\/p>\n<p>Kuyruklu y\u0131ld\u0131z\u0131 g\u00f6renler aras\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7ocuk da vard\u0131. Evlerinin balkonunda yer alan teleskopla \u00e7o\u011fu insana g\u00f6re daha yak\u0131ndan g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc hatta. Ama bir \u00e7ocuk i\u00e7in kuyrukluy\u0131ld\u0131z bir nebze bile korkutucu de\u011fildi. Hayran oldu\u011fu bu g\u00fczellik kar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00fcy\u00fclenmi\u015fti adeta.<\/p>\n<p>Parlayarak ilerleyen ve arkas\u0131nda \u0131\u015f\u0131ktan bir iz b\u0131rakan kuyrukluy\u0131ld\u0131z onun merak\u0131n\u0131 daha \u00e7ok kam\u00e7\u0131lam\u0131\u015ft\u0131. Ayr\u0131ca merak\u0131n\u0131 cesaretlendirip besleyen, ona en iyi bilim ekipmanlar\u0131n\u0131 alan ve hatta G\u00fcney Yar\u0131m k\u00fcre\u2019deki y\u0131ld\u0131zlar\u0131 ilk kez do\u011fru bir bi\u00e7imde haritaland\u0131rmak i\u00e7in \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 seferi finanse eden bir babaya sahip oldu\u011fu i\u00e7in \u00e7ok \u015fansl\u0131yd\u0131. Bu \u00e7ocu\u011fun ismi Edmond Halley\u2019di.<\/p>\n<p>Halley, 20 ya\u015f\u0131ndayken Oxford\u2019dan ayr\u0131ld\u0131 ve ekvatorun a\u015fa\u011f\u0131s\u0131nda Afrika\u2019n\u0131n bat\u0131 k\u0131y\u0131s\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klar\u0131nda bir ada olan St. Helena\u2019ya yelken a\u00e7t\u0131. Yeterli say\u0131da g\u00fcney y\u0131ld\u0131z\u0131n\u0131 g\u00f6zlemleyip eksiksiz bir harita yapmas\u0131 12 ay s\u00fcrd\u00fc. Halley, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn di\u011fer yar\u0131s\u0131yla eve d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde \u00e7izdi\u011fi harita sansasyon yaratt\u0131. Art\u0131k tacirler ve k\u00e2\u015fifler d\u00fcnyan\u0131n her yerinde y\u0131ld\u0131zlara bakarak y\u00f6nlerini bulabilecekti.<\/p>\n<p>Halley merak etti\u011fi \u015feylerin pe\u015finden ko\u015fmaya devam etti. G\u00f6k bilimci Johannes Kepler, yakla\u015f\u0131k 80 y\u0131l \u00f6nce G\u00fcne\u015f\u2019in \u00e7evresindeki gezegen y\u00f6r\u00fcngelerinin kusursuz daireler de\u011fil asl\u0131nda elips \u015feklinde oldu\u011funu ve bir gezegen G\u00fcne\u015f\u2019e ne kadar yak\u0131nsa o gezegenin o kadar h\u0131zl\u0131 hareket edece\u011fini g\u00f6stermi\u015fti. G\u00fcne\u015f\u2019ten gelen g\u00f6r\u00fcnmez bir g\u00fc\u00e7 b\u00f6yle bir hareket de\u011fi\u015fimine mi neden oluyordu? \u00d6yle ise, nas\u0131l oluyordu? Bunu basit\u00e7e a\u00e7\u0131klayabilen bir matematik yasas\u0131 olabilir miydi? Bu sorular\u0131n yan\u0131tlar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131ran Halley\u2019in yolu Isaac Newton ile kesi\u015fti.<\/p>\n<p>Edmond Halley ve hi\u00e7 kimsenin tahmin etmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 \u015fey ise 1684 y\u0131l\u0131n\u0131n a\u011fustos ay\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen bir bulu\u015fman\u0131n sonunda d\u00fcnyan\u0131n say\u0131s\u0131z y\u00f6nden sonsuza dek de\u011fi\u015fece\u011fiydi. Halley, o \u00f6nemli g\u00fcnde kendisini g\u00f6rmeye geldi\u011finde, Newton ger\u00e7ek bir ke\u015fi\u015f gibi ya\u015f\u0131yordu.<\/p>\n<p>Newton 13 y\u0131l \u00f6nce, Robert Hooke taraf\u0131ndan \u0131\u015f\u0131k ve renk \u00fczerine \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00e7almakla alenen su\u00e7lanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan inzivaya \u00e7ekilmi\u015fti. Asl\u0131nda, \u0131\u015f\u0131k tayf\u0131n\u0131n gizemini \u00e7\u00f6zen Isaac Newton\u2019d\u0131. Bu derin, ac\u0131 verici bir yarayd\u0131 ve Newton halk kar\u015f\u0131s\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131lanmaya bir daha maruz kalmamaya kararl\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p>Nihayet Newton\u2019la kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelen Halley, hemen konuya girdi: \u2018G\u00f6k bilimci Johannes Kepler, yakla\u015f\u0131k 80 y\u0131l \u00f6nce G\u00fcne\u015f\u2019in \u00e7evresindeki gezegen y\u00f6r\u00fcngelerinin kusursuz daireler de\u011fil asl\u0131nda elips \u015feklinde oldu\u011funu ve bir gezegen G\u00fcne\u015f\u2019e ne kadar yak\u0131nsa o gezegenin o kadar h\u0131zl\u0131 hareket edece\u011fini g\u00f6stermi\u015fti. Gezegenlerin devinimini G\u00fcne\u015f\u2019ten gelen bir kuvvetin y\u00f6netti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Fakat bu kuvvetin uzakl\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l de\u011fi\u015ftirdi\u011fini ifade eden matematiksel bir form\u00fcl olmas\u0131 gerek.\u2019<\/p>\n<p>Newton: \u2018K\u00fctle \u00e7ekimi uzakl\u0131\u011f\u0131n karesiyle ters orant\u0131l\u0131d\u0131r. Bu y\u00fczden gezegenler elips\u00e7izerek hareket ederler.\u2019<\/p>\n<p>Halley: \u2018Fakat efendim, bunu nas\u0131l biliyorsunuz?\u2019<\/p>\n<p>Newton: \u2018Yakla\u015f\u0131k be\u015f y\u0131l \u00f6nce hesaplad\u0131m. Hesaplamalar\u0131 detaylar\u0131yla size yak\u0131n zamanda g\u00f6nderebilirim.\u2019<\/p>\n<p>Modern bilimin her \u015feyi kapsayan do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, evrensel hareket yasalar\u0131n\u0131, k\u00fctle \u00e7ekimini i\u00e7eren sayfalar, sadece D\u00fcnya i\u00e7in de\u011fil kozmos i\u00e7in de ge\u00e7erliydi. Halley elinde tuttu\u011fu k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131n \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7acak bir ke\u015fif oldu\u011funu anlad\u0131\u011f\u0131 an, aceleyle tekrar Newton\u2019\u0131\u00a0 g\u00f6rmeye gitti ve t\u00fcm bunlar\u0131 en k\u0131sa zamanda kitap h\u00e2line getirmesini rica etti.<\/p>\n<p>Kitap haline gelen ve ismi \u2018Principia\u2019 (ilkeler) olan Newton\u2019\u0131n ke\u015ffi, ne yaz\u0131k ki beklemek zorunda kalacakt\u0131. O zamanlar bilimin merkezi olan \u0130ngiltere Kraliyet Akademisi mali a\u00e7\u0131dan zor durumdayd\u0131. En son bal\u0131klar\u0131n tarihi ile ilgili bast\u0131klar\u0131 bir hayli kapsaml\u0131 kitap i\u00e7in b\u00fct\u00e7elerini a\u015fm\u0131\u015flard\u0131 ve kitap beklenen sat\u0131\u015f\u0131 yakalamaktan \u00e7ok uzaktayd\u0131.<\/p>\n<p>Bu ke\u015ffin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi zamanlarda D\u00fcnya \u015fimdikinden olduk\u00e7a farkl\u0131yd\u0131. Herkes, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcndeki gezegenlerin otomatik hareketlerinin m\u00fckemmelli\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ve bunu ancak usta birinin i\u015fi olarak alg\u0131layabiliyorlard\u0131. Ba\u015fka nas\u0131l a\u00e7\u0131klanabilirdi ki? Onlar\u0131n hayal g\u00fcc\u00fcne g\u00f6re b\u00f6yle bir \u015feyin ger\u00e7ekle\u015fmesinin tek bir yolu vard\u0131: Tanr\u0131. Bizim alg\u0131m\u0131z\u0131n alamayaca\u011f\u0131 sebeplerden dolay\u0131 Tanr\u0131 G\u00fcne\u015f Sistemini o \u015fekilde yaratm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Ancak bu a\u00e7\u0131klama, bir kap\u0131n\u0131n kapanmas\u0131 demekti. Ba\u015fka sorular do\u011furmuyordu. Tam bu s\u0131rada, Tanr\u0131\u2019y\u0131 seven ve ayn\u0131 zamanda da bir dahi olan Newton sahneye \u00e7\u0131kt\u0131. Do\u011fa kanunlar\u0131n\u0131 evrensel anlamda her \u015feye elmalara, aylara, gezegenlere ve \u00e7ok daha fazlas\u0131na uyarlanabilecek m\u00fckemmel matematiksel c\u00fcmlelerle, form\u00fcllerle yaz\u0131ya d\u00f6kebildi.<\/p>\n<p>Bir aya\u011f\u0131 hala Orta \u00c7a\u011f\u2019dayken, Isaac Newton t\u00fcm g\u00fcne\u015f sistemini hayal edebildi. Newton\u2019un k\u00fctle \u00e7ekimi ve hareket yasas\u0131, G\u00fcne\u015f\u2019in uzak gezegenleri nas\u0131l olup da kendi \u00e7evresinde tutabildi\u011fini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131. Newton\u2019un G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019nin nas\u0131l olup da bug\u00fcn bildi\u011fimiz \u015fekilde var olmas\u0131na ili\u015fkin verdi\u011fi cevap, sonsuz say\u0131da yeni soruya sebep oldu. Principia ayn\u0131 zamanda cebirin bulunu\u015funa ve D\u00fcnya\u2019daki esaretimize bir son verebilecek ilk g\u00fc\u00e7l\u00fc teorik prensibe yer veriyordu: Uzay Yolculu\u011fu.<\/p>\n<p>Newton kafas\u0131nda bir top at\u0131\u015f\u0131n\u0131n giderek artan patlay\u0131c\u0131 bir itme kuvvetiyle ate\u015flendi\u011fini hayal etti. Bunu, topun yeterli h\u0131zla f\u0131rlat\u0131lmas\u0131 durumunda k\u00fctle \u00e7ekim s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n k\u0131r\u0131labilece\u011fi ve topun D\u00fcnya\u2019n\u0131n y\u00f6r\u00fcngesine \u00e7\u0131kabilece\u011fi mant\u0131\u011f\u0131na ba\u011flad\u0131. \u0130\u015fte bu her \u015feyi de\u011fi\u015ftirdi. Newton\u2019un Principia Mathematica\u2019s\u0131 bizi bir ba\u015fka y\u00f6nden de \u00f6zg\u00fcr k\u0131ld\u0131. Kuyruklu y\u0131ld\u0131zlar\u0131n geli\u015f ve gidi\u015flerini kontrol eden do\u011fal yasalar\u0131n bulunmas\u0131yla g\u00f6k kubbede olanlarla ilgili korkular\u0131m\u0131zdan da kurtulduk.<\/p>\n<p>Onca y\u0131l boyunca Halley, Newton\u2019un yan\u0131nda durmasayd\u0131 D\u00fcnya onu belki sadece kendi ba\u015far\u0131 ve ke\u015fifleriyle tan\u0131yacakt\u0131. Ancak bir\u00e7ok insan i\u00e7in ilk akla gelen \u015fey kuyruklu y\u0131ld\u0131zd\u0131r ve i\u015fin ironik yan\u0131, bir kuyruklu y\u0131ld\u0131z\u0131 ke\u015ffetmek asl\u0131nda Halley\u2019in hi\u00e7 yapmad\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok az \u015feyden sadece biridir.<\/p>\n<p>Principia\u2019n\u0131n bas\u0131m\u0131ndan sonra kral taraf\u0131ndan Halley\u2019e \u00fc\u00e7 okyanus seferine liderlik etmesi emredildi. \u0130ngiliz donanmas\u0131n\u0131n seyr\u00fcsefer sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in bilimsel ke\u015fifler yapmas\u0131 talep edildi. Halley bu f\u0131rsat\u0131 D\u00fcnya\u2019n\u0131n ilk manyetik alan haritas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kartmak i\u00e7in kulland\u0131. S\u00f6zde \u201csabit\u201d olan y\u0131ld\u0131zlar\u0131n asl\u0131nda hi\u00e7 de sabit olmad\u0131klar\u0131n\u0131 fark eden ki\u015fi de Halley olmu\u015ftu.<\/p>\n<p>Eski Yunanl\u0131 g\u00f6k bilimcilerin en parlak y\u0131ld\u0131zlarla ilgili g\u00f6zlemlerini inceledi. Ayn\u0131 y\u0131ld\u0131zlara dair 1800 y\u0131l sonraki kendi g\u00f6zlemlerini bu eski g\u00f6k bilimcilerin g\u00f6zlemleriyle k\u0131yaslad\u0131. Neden bunu daha \u00f6nce kimse fark etmemi\u015fti? Halley, bunun ancak iki g\u00f6zlem aras\u0131nda yeterince zaman ge\u00e7mesi halinde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131.<\/p>\n<p>Uzaktaki nesnelerin hareketlerini kavramak zordur. Y\u0131ld\u0131zlar da bize o kadar uzakt\u0131r ki hareket ettiklerini bile anlamak i\u00e7in onlar\u0131 y\u00fczy\u0131llar boyunca izlemeniz gerekir. Halley muhte\u015fem bir ger\u00e7e\u011fe ili\u015fkin ilk ipucunu ke\u015ffetti. B\u00fct\u00fcn y\u0131ld\u0131zlar hareket halindedir.<\/p>\n<p><strong>Kuyruklu y\u0131ld\u0131zlar nereden gelir?<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/gdg.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" size-medium wp-image-1283 alignleft\" src=\"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/gdg-300x225.jpg\" alt=\"gdg\" width=\"300\" height=\"225\" srcset=\"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/gdg-300x225.jpg 300w, http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/gdg.jpg 600w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>Halley t\u00fcm g\u00fcvenilir g\u00f6rg\u00fc \u015fahidi ifadelerini derleyerek kuyruklu y\u0131ld\u0131z gizemini t\u0131pk\u0131 bir dedektif gibi \u00e7\u00f6zmeye koyuldu. Halley\u2019in bulabildi\u011fi en eski ve g\u00fcvenilir kuyruklu y\u0131ld\u0131z g\u00f6zlemleri Konstantinopolis\u2019te Nikephoros Gregoras isimli Bizansl\u0131 bir g\u00f6k bilimci ve ke\u015fi\u015f taraf\u0131ndan, Haziran 1337\u2019de yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Halley Avrupa\u2019da 1472 ile 1698 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda kuyruklu y\u0131ld\u0131zlarla ilgili yap\u0131lm\u0131\u015f t\u00fcm astronomik g\u00f6zlemlerin izini s\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>\u00dcstelik o zamanlar bilgisayar veya arama motoru gibi \u015feylerin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmay\u0131n. Halley\u2019in elinde sadece kitaplar\u0131 ve akl\u0131 vard\u0131. \u015eimdi i\u015fin zor k\u0131sm\u0131na geliyoruz. Halley her kuyruklu y\u0131ld\u0131za ili\u015fkin g\u00f6zleme bakarak o kuyruklu y\u0131ld\u0131z\u0131n uzaydaki ger\u00e7ek y\u00f6r\u00fcngesinin \u015feklini belirlemek zorundayd\u0131. Hen\u00fcz Newton hari\u00e7 hi\u00e7 kimse onun yeni yasalar\u0131n\u0131 astronomik bir soruya uygulamaya kalk\u0131\u015fmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Halley matematiksel deha gerektiren zahmetli bir yetenek g\u00f6sterisiyle kuyruklu y\u0131ld\u0131zlar\u0131n, G\u00fcne\u015f\u2019e uzun eliptik y\u00f6r\u00fcngelerle ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu ke\u015ffetti. 1531, 1607 ve 1682\u2019de g\u00f6r\u00fclenlerin ayn\u0131 ve her 76 y\u0131lda bir d\u00f6nen tek bir kuyruklu y\u0131ld\u0131z oldu\u011funu bulan ilk ki\u015fiydi. Bu \u00e7arp\u0131c\u0131 ger\u00e7ekle beraber, ayn\u0131 kuyruklu y\u0131ld\u0131z\u0131n 50 y\u0131l sonra tekrar g\u00f6r\u00fclece\u011fini \u00f6ng\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n<p>Kuyruklu y\u0131ld\u0131zlar binlerce y\u0131ld\u0131r onlar\u0131 insan eylemlerinin alametleri olarak g\u00f6ren mistikler i\u00e7in birer dayanak olmu\u015ftu. Halley bu tekeli y\u0131karak onlar\u0131 kendi oyunlar\u0131nda yenmi\u015f oldu. Bu daha \u00f6nce hi\u00e7bir bilim insan\u0131n\u0131n oynamad\u0131\u011f\u0131 bir oyun; bir kehanetti. Bahsini de korkak oynamam\u0131\u015ft\u0131. Halley, kuyruklu y\u0131ld\u0131z\u0131n 1758\u2019in sonunda, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn belirli bir b\u00f6lgesinden ge\u00e7erek, spesifik bir yolu takip edece\u011fini a\u00e7\u0131k se\u00e7ik belirtti. Di\u011fer insanlar taraf\u0131ndan yap\u0131lan kehanetler aras\u0131nda bununla k\u0131yaslanabilir tek bir kehanet bile yoktur. Bu bahsi ge\u00e7en, Halley Kuyruklu Y\u0131ld\u0131z\u0131\u2019d\u0131r.<\/p>\n<p>Kuyruklu y\u0131ld\u0131z, G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019nin k\u0131y\u0131s\u0131nda uzaydaki s\u0131radan bir buz ve kaya par\u00e7as\u0131d\u0131r. Bunun sebebi, Nept\u00fcn\u2019\u00fcn y\u00f6r\u00fcngesinin \u00f6tesinde G\u00fcne\u015f\u2019ten yakla\u015f\u0131k 5 milyar kilometre uzakta kuyruklu y\u0131ld\u0131zlar\u0131n olduk\u00e7a sessiz bir ya\u015fam s\u00fcrmesidir. Y\u00f6r\u00fcngesinin uzak k\u0131y\u0131s\u0131na yakla\u015ft\u0131k\u00e7a G\u00fcne\u015f onun daha ileri gitmesine izin vermeyene dek yava\u015flayacak, sonra i\u00e7 G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019ne do\u011fru d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcne tekrar ba\u015flayacakt\u0131r.<\/p>\n<p>G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019nin i\u00e7indeki her \u015fey; D\u00fcnya, Ay, di\u011fer gezegenler, kuyruklu y\u0131ld\u0131zlar, g\u00f6kta\u015flar\u0131 bunlar\u0131n hepsi, G\u00fcne\u015f\u2019in \u00e7evresinde d\u00fc\u015f\u00fc\u015fteler asl\u0131nda. K\u00fctle \u00e7ekimi, gezegenleri G\u00fcne\u015f\u2019e do\u011fru \u00e7ekiyor ama y\u00f6r\u00fcngesel ivmelerinden dolay\u0131 G\u00fcne\u015f\u2019in \u00e7evresinde d\u00f6nmeye devam edip, onun i\u00e7ine d\u00fc\u015fm\u00fcyorlar.<\/p>\n<p>Halley hayat\u0131na devam ederek b\u00fcy\u00fcleyici i\u015fler ba\u015farmaya devam etti. 85 ya\u015f\u0131nda \u00f6lene dek \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Yapt\u0131\u011f\u0131 son \u015fey, bir kadeh \u015farap istemekti. \u015earab\u0131 keyifle midesine indirdi ve son nefesini verdi.<\/p>\n<p>50 y\u0131l sonra \u00f6ng\u00f6r\u00fclen geri d\u00f6n\u00fc\u015f zaman\u0131 yakla\u015ft\u0131k\u00e7a d\u00fcnyadaki t\u00fcm g\u00f6k bilimciler bu kuyruklu y\u0131ld\u0131z\u0131 ilk g\u00f6zlemleyen olmak i\u00e7in birbirleriyle yar\u0131\u015ft\u0131. Hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na da u\u011framad\u0131lar.<\/p>\n<p>Kuyruklu y\u0131ld\u0131z, o zamandan beri her 76 y\u0131lda bir geri geldi. Halley Kuyruklu y\u0131ld\u0131z\u0131 g\u00f6klerimize geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 onun y\u00fczeyindeki buzu \u0131s\u0131tarak i\u00e7eride kalm\u0131\u015f olan gaz ve tozu bir kez daha serbest b\u0131rakacak. Bu kuyruklu y\u0131ld\u0131z\u0131n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc en son zaman 1986 y\u0131l\u0131yd\u0131. E\u011fer siz bu yaz\u0131y\u0131 2061 y\u0131l\u0131nda okuyorsan\u0131z o zaman bilin ki geri geliyor.<\/p>\n<p>Sizden \u00f6nce gelenlerin hissetti\u011fi t\u00fcm o hayreti siz de hissedin. Korkuya ise hi\u00e7 yer vermeyin. Newton\u2019\u0131n yasalar\u0131, Edmond Halley\u2019in 50 y\u0131l ileriye bakabilmesinin ve tek bir kuyruklu y\u0131ld\u0131z\u0131n davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rebilmesini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131ld\u0131. Bilim insanlar\u0131 o zamandan beri bu yasalar\u0131 Ay\u2019a ve hatta G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019nin d\u0131\u015f\u0131na a\u00e7\u0131lan kap\u0131n\u0131n anahtar\u0131 olarak kullan\u0131yor.<\/p>\n<p><strong>Kaynak:<\/strong><span style=\"text-decoration: underline;\"> <a href=\"https:\/\/indigodergisi.com\/2014\/06\/kuyruklu-yildizlar-nereden-geliyor\/\" target=\"_blank\">indigodergisi.com<\/a><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; \u0130nsan olarak bir gizemin i\u00e7ine do\u011fduk. G\u00f6zlerimizi a\u00e7t\u0131\u011f\u0131m\u0131z k\u00fc\u00e7\u00fck gezegenimizde nereden geldi\u011fimiz, kim oldu\u011fumuz ya da evren hakk\u0131nda herhangi bir bilgi olmadan, terk edilmi\u015f bir bebek gibi yapayaln\u0131z kald\u0131k. Geceleri \u00fczerimizde uzanan milyonlarca parlak \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 hep merak ettik. Her \u015feyi kendi ba\u015f\u0131m\u0131za anlamam\u0131z gerekti. Elimizdeki tek g\u00fc\u00e7 ise zek\u00e2m\u0131zd\u0131. \u00c7a\u011flar boyunca D\u00fcnya\u2019n\u0131n farkl\u0131 yerlerinde &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1280,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[],"class_list":["post-1279","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1279","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1279"}],"version-history":[{"count":6,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1279\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4094,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1279\/revisions\/4094"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1280"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1279"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1279"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1279"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}