{"id":1302,"date":"2015-06-23T21:20:48","date_gmt":"2015-06-23T18:20:48","guid":{"rendered":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/?p=1302"},"modified":"2016-07-04T07:48:24","modified_gmt":"2016-07-04T04:48:24","slug":"zaman-algisi-ve-hafizamizda-yasananlar","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/2015\/06\/zaman-algisi-ve-hafizamizda-yasananlar\/","title":{"rendered":"Zaman Alg\u0131s\u0131 ve Haf\u0131zam\u0131zda Ya\u015fananlar"},"content":{"rendered":"

 <\/p>\n

Zaman dedi\u011fimiz alg\u0131, asl\u0131nda bir an\u0131 bir ba\u015fka anla k\u0131yaslama y\u00f6ntemidir. Bunu bir \u00f6rnekle a\u00e7\u0131klayabiliriz. Bir cisme vurdu\u011fumuzda bundan belirli bir ses \u00e7\u0131kar. Ayn\u0131 cisme tekrar vurdu\u011fumuzda yine bir ses \u00e7\u0131kar. Ki\u015fi, birinci ses ile ikinci ses aras\u0131nda bir s\u00fcre oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve bu s\u00fcreye \u201czaman\u201d der.<\/p>\n

Oysa ikinci sesi duydu\u011fu anda, birinci ses sadece zihnindeki bir hayalden ibarettir. Sadece haf\u0131zas\u0131nda var olan bir bilgidir. Ki\u015fi, haf\u0131zas\u0131nda olan\u0131, ya\u015famakta oldu\u011fu anla k\u0131yaslayarak zaman alg\u0131s\u0131n\u0131 elde eder. E\u011fer bu k\u0131yas olmasa, zaman alg\u0131s\u0131 da olmayacakt\u0131r.<\/p>\n

Ayn\u0131 \u015fekilde ki\u015fi, bir odaya kap\u0131s\u0131ndan girip sonra da odan\u0131n ortas\u0131ndaki bir koltu\u011fa oturan bir insan\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde, k\u0131yas yapar. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc insan koltu\u011fa oturdu\u011fu anda, onun kap\u0131y\u0131 a\u00e7mas\u0131, odan\u0131n ortas\u0131na do\u011fru y\u00fcr\u00fcmesi ile ilgili g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler, sadece beyinde yer alan bir bilgidir. Zaman alg\u0131s\u0131, koltu\u011fa oturmakta olan insan ile bu bilgiler aras\u0131nda k\u0131yas yap\u0131larak ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n

\"julianbarbourgeometry\"<\/a>Fizik\u00e7i Julian Barbour, zaman\u0131n tarifini \u015f\u00f6yle yapmaktad\u0131r: Zaman e\u015fyalar\u0131n pozisyonlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirme \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fil. Bir sarka\u00e7 sallan\u0131r, saatin kollar\u0131 ilerler.<\/p>\n

K\u0131sacas\u0131 zaman, beyinde saklanan birtak\u0131m hayaller aras\u0131nda k\u0131yas yap\u0131lmas\u0131yla var olmaktad\u0131r. E\u011fer bir insan\u0131n haf\u0131zas\u0131 olmasa, beyni bu t\u00fcr yorumlar yapmaz ve dolay\u0131s\u0131yla zaman alg\u0131s\u0131 da olu\u015fmaz. Bir insan\u0131n \u201cben otuz ya\u015f\u0131nday\u0131m\u201d demesinin nedeni, beyninde s\u00f6z konusu otuz y\u0131la ait baz\u0131 bilgilerin biriktirilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. E\u011fer haf\u0131zas\u0131 olmasa, ard\u0131nda b\u00f6yle bir zaman dilimi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmeyecek, sadece ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 tek bir \u201can\u201d ile muhatap olacakt\u0131r.<\/p>\n

Zamans\u0131zl\u0131\u011f\u0131n Bilimsel Anlat\u0131m\u0131:<\/strong><\/span><\/p>\n

Zaman\u0131n, hareket eden cisimler ve meydana gelen de\u011fi\u015fimler aras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z belirli bir s\u0131ralamadan do\u011fan bir kavram oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi, bug\u00fcn bilimsel olarak da kabul edilmi\u015ftir. Bu konuda g\u00f6r\u00fc\u015f belirten d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve bilim adamlar\u0131ndan \u00f6rnekler vererek konuyu daha iyi a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m.<\/p>\n

\"51CGpoff-RL._SX319_BO1,204,203,200_\"<\/a>The End of Time (Zaman\u0131n Sonu) isimli kitab\u0131nda zamans\u0131zl\u0131k ve sonsuzluk hakk\u0131ndaki a\u00e7\u0131klamalar\u0131 ile bilim d\u00fcnyas\u0131nda b\u00fcy\u00fck yank\u0131 uyand\u0131ran fizik\u00e7i Julian Barbour, zaman\u0131n bir alg\u0131 olmas\u0131n\u0131n, bir\u00e7ok insan i\u00e7in kabullenilmesi zor bir ger\u00e7ek oldu\u011funu belirtmektedir.<\/p>\n

Discover dergisinde, Barbour ile yap\u0131lan bir r\u00f6portajda zaman alg\u0131s\u0131 i\u00e7in \u015fu yorumlar yap\u0131lmaktad\u0131r: Ben hala kabullenmekte zorlan\u0131yorum\u201d diyor Barbour. Ancak, sa\u011fduyu evreni anlamak i\u00e7in hi\u00e7bir zaman g\u00fcvenilir bir yol g\u00f6sterici olmad\u0131. Copernicus G\u00fcne\u015f\u2019in D\u00fcnya \u00e7evresinde d\u00f6nmedi\u011fini ilk s\u00f6yledi\u011finden beri fizik\u00e7iler alg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131lar. Her \u015feye ra\u011fmen, D\u00fcnya 67,000 mil\/saat h\u0131z ile bo\u015flukta d\u00f6nerken en ufak bir hareket bile hissetmiyoruz. \u00a0Barbour, zaman\u0131n ge\u00e7ti\u011fine dair hissimizin, \u201cD\u00fcz D\u00fcnya Cemiyeti\u201dnin (Flat Earth Society) bat\u0131l inanc\u0131 kadar yanl\u0131\u015f oldu\u011funu iddia ediyor.<\/p>\n

Yukar\u0131da da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, \u00fcnl\u00fc fizik\u00e7i Barbour, zaman\u0131n mutlak oldu\u011funa dair sahip oldu\u011fumuz inanc\u0131n bat\u0131l oldu\u011funu belirtmektedir. Ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde fizik alan\u0131ndaki ara\u015ft\u0131rmalar bu ger\u00e7e\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermektedir. Zaman mutlak de\u011fildir, meydana gelen olaylara g\u00f6re farkl\u0131 alg\u0131lanan g\u00f6receli bir kavramd\u0131r.<\/p>\n

Nobel \u00f6d\u00fcll\u00fc genetik profes\u00f6r\u00fc ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Fran\u00e7ois Jacob ise, M\u00fcmk\u00fcnlerin Oyunu adl\u0131 kitab\u0131nda zaman\u0131n geriye ak\u0131\u015f\u0131 ile ilgili \u015funlar\u0131 anlat\u0131r: Tersinden g\u00f6sterilen filmler, zaman\u0131n tersine do\u011fru akaca\u011f\u0131 bir d\u00fcnyan\u0131n neye benzeyece\u011fini tasarlamam\u0131za imk\u00e2n vermektedir.<\/p>\n

S\u00fct\u00fcn fincandaki kahveden ayr\u0131laca\u011f\u0131 ve s\u00fct kab\u0131na ula\u015fmak i\u00e7in havaya f\u0131rlayaca\u011f\u0131 bir d\u00fcnya. I\u015f\u0131k demetlerinin bir kaynaktan f\u0131\u015fk\u0131racak yerde bir tuza\u011f\u0131n (\u00e7ekim merkezinin) i\u00e7inde toplanmak \u00fczere duvarlardan \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 bir d\u00fcnya. Say\u0131s\u0131z damlac\u0131klar\u0131n hayret verici i\u015fbirli\u011fiyle suyun d\u0131\u015f\u0131na do\u011fru f\u0131rlat\u0131lan bir ta\u015f\u0131n bir insan\u0131n avucuna konmak i\u00e7in bir e\u011fri boyunca z\u0131playaca\u011f\u0131 bir d\u00fcnya.<\/p>\n

Ama zaman\u0131n tersine \u00e7evrildi\u011fi b\u00f6yle bir d\u00fcnyada, beynimizin s\u00fcre\u00e7leri ve belle\u011fimizin olu\u015fmas\u0131 da ayn\u0131 \u015fekilde tersine \u00e7evrilmi\u015f olacakt\u0131r. Ge\u00e7mi\u015f ve gelecek i\u00e7in de ayn\u0131 \u015fey olacakt\u0131r ve d\u00fcnya tastamam bize g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi g\u00f6r\u00fcnecektir<\/p>\n

Beynimiz belirli bir s\u0131ralama y\u00f6ntemine al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u015fu anda d\u00fcnya \u00fcstte anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi i\u015flememekte ve zaman\u0131n hep ileri akt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekteyiz. Oysa bu, beynimizin i\u00e7inde verilen bir karard\u0131r ve dolay\u0131s\u0131yla tamamen izafidir. Ger\u00e7ekte zaman\u0131n nas\u0131l akt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da ak\u0131p akmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 asla bilemeyiz. Bu da zaman\u0131n mutlak bir ger\u00e7ek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sadece bir alg\u0131 bi\u00e7imi oldu\u011funu g\u00f6sterir.<\/p>\n

Zaman\u0131n bir alg\u0131 oldu\u011fu, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n en b\u00fcy\u00fck fizik\u00e7isi say\u0131lan Einstein\u2019\u0131n ortaya koydu\u011fu Genel G\u00f6recelik kuram\u0131 ile de do\u011frulanm\u0131\u015ft\u0131r. Lincoln Barnett, Evren ve Einstein adl\u0131 kitab\u0131nda bu konuda \u015funlar\u0131 yazar: ‘Salt uzayla birlikte Einstein, sonsuz ge\u00e7mi\u015ften sonsuz gelece\u011fe akan \u015fa\u015fmaz ve de\u011fi\u015fmez bir evrensel zaman kavram\u0131n\u0131 da bir yana b\u0131rakt\u0131.’<\/p>\n

\"einstein\"<\/a>G\u00f6recelik kuram\u0131n\u0131 \u00e7evreleyen anla\u015f\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc, insanlar\u0131n zaman duygusunun da renk duygusu gibi bir alg\u0131 bi\u00e7imi oldu\u011funu kabul etmek istemeyi\u015finden do\u011fuyor\u2026 Nas\u0131l uzay maddi varl\u0131klar\u0131n olas\u0131l\u0131 bir s\u0131ras\u0131 ise, zaman da olaylar\u0131n olas\u0131l\u0131 bir s\u0131ras\u0131d\u0131r. Zaman\u0131n \u00f6znelli\u011fini en iyi Einstein\u2019in s\u00f6zleri a\u00e7\u0131klar: \u201cBireyin ya\u015fant\u0131lar\u0131 bize bir olaylar dizisi i\u00e7inde d\u00fczenlenmi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Bu diziden hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z olaylar \u2018daha \u00f6nce\u2019 ve \u2018daha sonra\u2019 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcne g\u00f6re s\u0131ralanm\u0131\u015f gibidir.<\/p>\n

Bu nedenle birey i\u00e7in bir ben-zaman\u0131, ya da \u00f6znel zaman vard\u0131r. Bu zaman kendi i\u00e7inde \u00f6l\u00e7\u00fclemez. Olaylarla say\u0131lar aras\u0131nda \u00f6yle bir ilgi kurabilirim ki, b\u00fcy\u00fck bir say\u0131 \u00f6nceki bir olayla de\u011fil de, sonraki bir olayla ilgili olur.<\/p>\n

Einstein, Barnett\u2019in ifadeleriyle, \u201cuzay ve zaman\u0131n da sezgi bi\u00e7imleri oldu\u011funu, renk, bi\u00e7im ve b\u00fcy\u00fckl\u00fck kavramlar\u0131 gibi bunlar\u0131n da bilin\u00e7ten ayr\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir\u2019\u2019. Genel G\u00f6recelik Kuram\u0131\u2019na g\u00f6re \u201czaman\u0131n da, onu \u00f6l\u00e7t\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz olaylar dizisinden ayr\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir varl\u0131\u011f\u0131 yoktur.\u201d Zaman bir alg\u0131dan ibaret oldu\u011funa g\u00f6re de, t\u00fcm\u00fcyle alg\u0131layana ba\u011fl\u0131, yani g\u00f6receli bir kavramd\u0131r.<\/p>\n

Zaman\u0131n ak\u0131\u015f h\u0131z\u0131, onu \u00f6l\u00e7erken kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z referanslara g\u00f6re de\u011fi\u015fir. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan\u0131n bedeninde zaman\u0131n ak\u0131\u015f h\u0131z\u0131n\u0131 mutlak bir do\u011frulukla g\u00f6sterecek do\u011fal bir saat yoktur. Lincoln Barnett\u2019in belirtti\u011fi gibi \u201crengi ay\u0131rt edecek bir g\u00f6z yoksa renk diye bir \u015fey olmayaca\u011f\u0131 gibi, zaman\u0131 g\u00f6sterecek bir olay olmad\u0131k\u00e7a bir an, bir saat ya da bir g\u00fcn hi\u00e7bir \u015fey de\u011fildir\u201d<\/p>\n

Zaman\u0131n g\u00f6receli\u011fi, r\u00fcyada \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde ya\u015fan\u0131r. R\u00fcyada g\u00f6rd\u00fcklerimizi saatler s\u00fcrm\u00fc\u015f gibi hissetsek de, ger\u00e7ekte her \u015fey birka\u00e7 dakika hatta birka\u00e7 saniye s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Konuyu biraz daha a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in bir \u00f6rnek \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnelim. \u00d6zel olarak dizayn edilmi\u015f tek pencereli bir odada oturup, burada belirli bir s\u00fcre ge\u00e7irdi\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Odada ge\u00e7en zaman\u0131 g\u00f6rebilece\u011fimiz bir de saat bulunsun. Ayn\u0131 zamanda odan\u0131n penceresinden g\u00fcne\u015fin belirli aral\u0131klarla do\u011fup-batt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6relim.<\/p>\n

Aradan birka\u00e7 g\u00fcn ge\u00e7tikten sonra, o odada ne kadar kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z soruldu\u011funda verece\u011fimiz cevap; hem zaman zaman saate bakarak edindi\u011fimiz bilgi, hem de g\u00fcne\u015fin ka\u00e7 kere do\u011fup batt\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z hesapt\u0131r. \u00d6rne\u011fin, odada \u00fc\u00e7 g\u00fcn kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 hesaplar\u0131z.<\/p>\n

Ama e\u011fer bizi bu odaya koyan ki\u015fi bize gelir de, \u201casl\u0131nda sen bu odada iki g\u00fcn kald\u0131n\u201d derse ve pencerede g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz g\u00fcne\u015fin asl\u0131nda suni olarak olu\u015fturuldu\u011funu, odadaki saatin de \u00f6zellikle h\u0131zl\u0131 i\u015fletildi\u011fini s\u00f6ylerse, bu durumda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z hesab\u0131n hi\u00e7bir anlam\u0131 kalmaz.<\/p>\n

Bu \u00f6rnek de g\u00f6stermektedir ki zaman\u0131n ak\u0131\u015f h\u0131z\u0131yla ilgili bilgimiz, sadece alg\u0131layana g\u00f6re de\u011fi\u015fen referanslara dayanmaktad\u0131r. Zaman\u0131n g\u00f6receli\u011fi, bilimsel y\u00f6ntemle de ortaya konmu\u015f somut bir ger\u00e7ektir. Einstein\u2019\u0131n Genel G\u00f6recelik Kuram\u0131 ortaya koymaktad\u0131r ki zaman\u0131n h\u0131z\u0131, bir cismin h\u0131z\u0131na ve \u00e7ekim merkezine uzakl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fmektedir. H\u0131z artt\u0131k\u00e7a zaman k\u0131salmakta, s\u0131k\u0131\u015fmakta; daha a\u011f\u0131r daha yava\u015f i\u015fleyerek sanki \u201cdurma\u201d noktas\u0131na yakla\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n

Bunu Einstein\u2019\u0131n bir \u00f6rne\u011fi ile a\u00e7\u0131klayal\u0131m. Bu \u00f6rne\u011fe g\u00f6re ayn\u0131 ya\u015ftaki ikizlerden biri D\u00fcnya\u2019da kal\u0131rken, di\u011feri \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na yak\u0131n bir h\u0131zda uzay yolcu\u011funa \u00e7\u0131kar. Uzaya \u00e7\u0131kan ki\u015fi, geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde ikiz karde\u015fini kendisinden \u00e7ok daha ya\u015fl\u0131 bulacakt\u0131r. Bunun nedeni uzayda seyahat eden karde\u015f i\u00e7in zaman\u0131n daha yava\u015f akmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Ayn\u0131 \u00f6rnek bir baba ve o\u011ful i\u00e7in de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir; \u201ce\u011fer baban\u0131n ya\u015f\u0131 27, o\u011flunun ya\u015f\u0131 3 olsa, 30 d\u00fcnya senesi sonra baba d\u00fcnyaya d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde o\u011ful 33 ya\u015f\u0131nda, baba ise 30 ya\u015f\u0131nda olacakt\u0131r.\u201d<\/p>\n

Zaman\u0131n izafi olu\u015fu, saatlerin yava\u015flamas\u0131 veya h\u0131zlanmas\u0131ndan de\u011fil; t\u00fcm maddesel sistemin atom alt\u0131 seviyesindeki par\u00e7ac\u0131klara kadar farkl\u0131 h\u0131zlarda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan ileri gelir. Zaman\u0131n k\u0131sald\u0131\u011f\u0131 b\u00f6yle bir ortamda insan v\u00fccudundaki kalp at\u0131\u015flar\u0131, h\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesi, beyin faaliyetleri gibi i\u015flemler daha a\u011f\u0131r i\u015flemektedir. Ki\u015fi zaman\u0131n yava\u015flamas\u0131n\u0131 hi\u00e7 fark etmeden g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n

Kaynak:\u00a0Evren ve \u0130nsan<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

  Zaman dedi\u011fimiz alg\u0131, asl\u0131nda bir an\u0131 bir ba\u015fka anla k\u0131yaslama y\u00f6ntemidir. Bunu bir \u00f6rnekle a\u00e7\u0131klayabiliriz. Bir cisme vurdu\u011fumuzda bundan belirli bir ses \u00e7\u0131kar. Ayn\u0131 cisme tekrar vurdu\u011fumuzda yine bir ses \u00e7\u0131kar. Ki\u015fi, birinci ses ile ikinci ses aras\u0131nda bir s\u00fcre oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve bu s\u00fcreye \u201czaman\u201d der. Oysa ikinci sesi duydu\u011fu anda, birinci ses …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1303,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-1302","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilimsel"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1302","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1302"}],"version-history":[{"count":3,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1302\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3733,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1302\/revisions\/3733"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1303"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1302"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1302"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1302"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}