Zaman Evrenin ard\u0131ndaki bir vuru\u015f mu? Ya da zaman yerden yere ki\u015fiden ki\u015fiye de\u011fi\u015fen bir \u015fey mi? Ya\u015fland\u0131k\u00e7a zaman ak\u0131nt\u0131s\u0131 bizi daha h\u0131zl\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor ve biz ya\u015fland\u0131k\u00e7a zamanla olan ili\u015fkimiz de de\u011fi\u015fiyor.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmalar zaman\u0131n ak\u0131\u015f h\u0131z\u0131n\u0131n ya\u015f\u0131n\u0131z\u0131n karek\u00f6k\u00fc ile artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.\u00a0 Yani 10 ya\u015f\u0131nda 1:1, 20 ya\u015f\u0131nda 1:1. 14 ve 60 ya\u015f\u0131nda 1:2, 44, yakla\u015f\u0131k 2,5 kat daha h\u0131zl\u0131. Hepimiz zaman\u0131 saniye saniye deneyimleriz ama b\u00f6yle hissetmeyiz. Baylor T\u0131p Fak\u00fcltesi\u2019nden David Eagleman kariyerinin \u00e7o\u011funu insan\u0131n zaman\u0131 nas\u0131l alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 bulmacas\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmekle ge\u00e7irdi. Zaman alg\u0131m\u0131z\u0131n biyolojik ve psikolojik durumlarla y\u00f6netildi\u011fini bulmu\u015f.<\/p>\n
Bir\u00e7ok insan alarm \u00e7almadan az \u00f6nce uyan\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc bedenlerinin g\u00fcnl\u00fck ritmi bedenlerindeki sinyallerle birlikte kalkma zaman\u0131n\u0131n geldi\u011fini s\u00f6yler ve aniden uyan\u0131rlar. Zaman alg\u0131m\u0131z, uyar\u0131 eksikli\u011fi, a\u015f\u0131r\u0131 uyar\u0131lma ve \u00e7e\u015fitli bilin\u00e7 durumlar\u0131 gibi benzeri \u015feylerle de de\u011fi\u015fir.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin; insanlar marihuana i\u00e7ti\u011finde \u015f\u00f6yle hissedebilirler \u201cVay! Sanki s\u00fcrekli buradayd\u0131m, ne kadar zamand\u0131r buraday\u0131m?\u201d. Ger\u00e7i bu, zaman ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131n yava\u015flamas\u0131 olsa da, kesinlikle yava\u015f zaman alg\u0131s\u0131 de\u011fildir. Bence bu, haf\u0131zada o ana ait izi, oraya ne zaman geldiklerine ait i\u015fareti bulamamalar\u0131ndand\u0131r. Bu i\u015faret olmadan kendilerini \u00e7ok uzun zamand\u0131r oradaym\u0131\u015f gibi hissediyorlar.<\/p>\n
E\u011fer bir kaza ge\u00e7irdiyseniz \u201ct\u00fcm olay a\u011f\u0131r \u00e7ekimde ger\u00e7ekle\u015fiyor\u201d gibi gelen o de\u011fi\u015fik hissi deneyimlemi\u015fsinizdir. Narkotik belirsizli\u011fin tersine t\u00fcm ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 hat\u0131rlars\u0131n\u0131z. Bu haf\u0131zan\u0131n zaman\u0131 \u00e7arp\u0131tmas\u0131na ili\u015fkin di\u011fer bir durumdur.<\/p>\n
Ger\u00e7ekten de b\u00f6ylesi \u015fiddetli bir durumda beynin acil durum merkezi devreye girer ve olay s\u0131ras\u0131ndaki bu yo\u011fun g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri kaydeder. Bu y\u00fczden olay \u00e7ok uzun zaman alm\u0131\u015f gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcr.<\/p>\n
Herhangi bir zamandaki an\u0131 i\u00e7in beyin devasa boyutlarda bilgi i\u015fler ve senkronize eder. Ger\u00e7ekte basit hareketler beynin h\u0131z\u0131n\u0131 ve g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6steren mucizelerdir.<\/p>\n
Parmaklar\u0131n\u0131z\u0131 \u015f\u0131klatt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda bu e\u015fzamanl\u0131 gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcr. G\u00f6r\u00fcnt\u00fc ve ses ayn\u0131 anda oluyormu\u015f gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcr. Ger\u00e7ekte olan \u015fey ise; duyu sistemimiz kulaklardan gelen bilgiyi \u00e7ok \u00e7abuk i\u015fler, g\u00f6rme sistemimiz ise \u00e7ok daha yava\u015ft\u0131r. Asl\u0131nda beynimiz \u00f6nce sesi duyar, ard\u0131ndan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n
Ancak ses ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fc birlikteymi\u015f gibi sunulmal\u0131, sinyaller beyne farkl\u0131 zamanlarda ula\u015fsalar bile, ayn\u0131 anda ger\u00e7ekle\u015fiyorlar gibi tek bir hik\u00e2ye gibi sunulmal\u0131d\u0131r. Ger\u00e7ekte t\u00fcm bu olay zamana yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, ama biz b\u00f6yle hissetmeyiz. T\u00fcm bu olay ayn\u0131 anda ger\u00e7ekle\u015fiyor gibi hissederiz.<\/p>\n
Beynimizin bu bilgiyi bir araya getirmesi ve bilincinize sunmas\u0131 saniyenin milyonda biri kadar zaman al\u0131r, bu da hepimizin birazc\u0131k ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlam\u0131na geliyor. Bu zaman geciktirmesi, ne oldu\u011funa ili\u015fkin en iyi hik\u00e2yenin verilmesi i\u00e7in beyinlerimizin yapt\u0131\u011f\u0131 bir ayarlamad\u0131r.<\/p>\n
Ancak beyin olay\u0131 do\u011fru anlamaz ise, bu sizin zamanla olan ili\u015fkinizi de\u011fi\u015ftirebilir. Ki\u015fisel zaman\u0131n\u0131z di\u011ferlerinkinden farkl\u0131 hale gelebilir ve bunun \u00e7ok k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7lar\u0131 olabilir. T\u0131bbi yay\u0131nlar bize garip bir olaydan bahseder: yol kenar\u0131ndaki a\u011fa\u00e7 ve \u0131\u015f\u0131klar\u0131n kendisinin 320 km. h\u0131zla gitti\u011fini g\u00f6sterir gibi ara\u00e7 kullanan bir adam\u0131n garip hik\u00e2yesi.<\/p>\n
Adam h\u0131z\u0131n\u0131 azaltm\u0131\u015f, ama \u015fehir manzaras\u0131 h\u0131zla gitmeye devam etmi\u015f. Adam d\u00fcnyay\u0131 giderek h\u0131zlan\u0131yor gibi alg\u0131lam\u0131\u015f. Adam ger\u00e7ekte yava\u015flamaktad\u0131r. Sonra yava\u015f \u00e7ekimde y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f ve konu\u015fmu\u015f. B\u00f6ylece zamanda s\u0131k\u0131\u015fmadan kurtulmaya ba\u015flam\u0131\u015f. Adam\u0131n bu zaman hastal\u0131\u011f\u0131na bir beyin t\u00fcm\u00f6r\u00fcn\u00fcn sebep oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n
Zaman her neyse derin \u015fekilde i\u00e7imizle ilgili. Hepimiz kendimize ait i\u00e7 zaman\u0131m\u0131zla birer saatiz. David Eagleman, zaman ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n uyumundan k\u00fc\u00e7\u00fck bir sapman\u0131n bile ciddi zihinsel rahats\u0131zl\u0131klara neden olabilece\u011finden \u015f\u00fcpheleniyor.<\/p>\n
\u015eizofreninin temelde zaman alg\u0131s\u0131n\u0131n bozuklu\u011fundan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u015eimdi zaman alg\u0131n\u0131zda bir sorun hayal edelim. Kendi davran\u0131\u015f\u0131n\u0131z\u0131n duyusal sonu\u00e7lar\u0131n \u00f6ncesinde mi veya sonras\u0131nda m\u0131 oldu\u011funu bilmedi\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Bir\u00e7ok par\u00e7aya ayr\u0131lm\u0131\u015f bir idrakiniz, kavray\u0131\u015f\u0131n\u0131z olurdu. Nelere sebep olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bilemezdiniz.<\/p>\n
David Eagleman ki\u015fisel zaman alg\u0131m\u0131z\u0131n ne kadar esnek olabilece\u011fini g\u00f6rmek i\u00e7in bir deney tasarlad\u0131. Dene\u011fin zaman alg\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7arp\u0131tan zekice bir deney. Bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u0131\u015f\u0131k parlamas\u0131 olu\u015fturan bir tu\u015f hayal edin. \u015eimdi k\u00fc\u00e7\u00fck bir gecikme ekliyorum. B\u00f6ylece tu\u015fa bast\u0131\u011f\u0131n\u0131zda \u0131\u015f\u0131k parlamas\u0131 saniyenin onda biri ge\u00e7 olu\u015facak. Beyniniz bu gecikmeye al\u0131\u015f\u0131r. Beyniniz davran\u0131\u015f yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda duyusal tepkilerin beklenenden biraz daha yava\u015f oldu\u011funu anlamaya ba\u015flar.<\/p>\n
Beyin kendini ayarlamaya ba\u015flar ve hareket size e\u015f zamanl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u015eimdi gecikmeyi kald\u0131r\u0131rsam, yani tu\u015fa bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda hemen parlama olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, parlaman\u0131n siz daha tu\u015fa basmadan olu\u015ftu\u011funa inan\u0131rs\u0131n\u0131z. \u015eizofrenide de olan \u015fey tam budur, Bir davran\u0131\u015f ortaya koyar ve der ki: \u201cO ben de\u011fildim. Buna sebep olan benmi\u015fim gibi hissetmiyorum\u201d.<\/p>\n
Zaman ki\u015fiden ki\u015fiye g\u00f6re de\u011fi\u015fiyor gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Ki\u015fisel zaman\u0131m\u0131z\u0131n esnek do\u011fas\u0131 David Eagleman\u2019\u0131n zaman\u0131n ger\u00e7ek olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 merak etmesine neden olmu\u015f. Zaman sahip oldu\u011fumuz en inat\u00e7\u0131 psikolojik filtremiz olabilir.<\/p>\n
Ve ger\u00e7ekten konunun temeline inmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, zaman\u0131n beyin taraf\u0131ndan nas\u0131l in\u015fa edildi\u011fini anlamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, fizi\u011fe d\u00f6nerek oradaki denklemleri tekrar olu\u015fturmak zorunda kalaca\u011f\u0131z.<\/p>\n
Morgan Freeman ile Evrenin S\u0131rlar\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zaman Evrenin ard\u0131ndaki bir vuru\u015f mu? Ya da zaman yerden yere ki\u015fiden ki\u015fiye de\u011fi\u015fen bir \u015fey mi? Ya\u015fland\u0131k\u00e7a zaman ak\u0131nt\u0131s\u0131 bizi daha h\u0131zl\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor ve biz ya\u015fland\u0131k\u00e7a zamanla olan ili\u015fkimiz de de\u011fi\u015fiyor. Ara\u015ft\u0131rmalar zaman\u0131n ak\u0131\u015f h\u0131z\u0131n\u0131n ya\u015f\u0131n\u0131z\u0131n karek\u00f6k\u00fc ile artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.\u00a0 Yani 10 ya\u015f\u0131nda 1:1, 20 ya\u015f\u0131nda 1:1. 14 ve 60 ya\u015f\u0131nda 1:2, 44, yakla\u015f\u0131k …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1318,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-1305","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilimsel"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1305","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1305"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1305\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1319,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1305\/revisions\/1319"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1318"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1305"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1305"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1305"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}