![\"11178293_10153349330799548_4532094356644514963_n\"](\"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/11178293_10153349330799548_4532094356644514963_n-300x177.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/div>\nAncak 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda Sir John Marshall, Hindistan Arkeoloji Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc olan General Cunningham\u2019\u0131n m\u00fchr\u00fcn\u00fc Harappa\u2019n\u0131n di\u011fer tarihi m\u00fch\u00fcrleri ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131. Onun hatlar\u0131, Harappa uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, san\u0131landan \u00e7ok<\/span><\/span>daha eski oldu\u011fu intiba\u0131n\u0131 uyand\u0131rmaktayd\u0131. Bu durumda 1920\u2019de Marshall, Hintli arkeologlardan Rai Bahadur Day Ram Sahni\u2019yi Harappa\u2019daki tepeciklerde kaz\u0131lara ba\u015flamak \u00fczere g\u00f6revlendirdi. Hintli, Marshall\u2019\u0131n tahminlerini destekleyen, \u0130skender\u2019in buralar\u0131 istila etmesinden \u00f6nce oralarda geli\u015fmekte olan ileri d\u00fczeyde bir uygarl\u0131\u011f\u0131n 1000 y\u0131ldan beri var oldu\u011funu g\u00f6steren ke\u015fifler yapt\u0131. Rajagriha\u2019n\u0131n duvarlar\u0131ndan daha eski olan hi\u00e7bir yap\u0131 bulunmam\u0131\u015fken, Marshall\u2019\u0131n iddias\u0131n\u0131n biraz c\u00fcretk\u00e2r g\u00f6z\u00fckmesine kar\u015f\u0131n, asl\u0131nda tahmininde 1000 y\u0131ldan daha fazla bir eksiklik bile vard\u0131.<\/span>
1922\u2019de Marshall\u2019\u0131n Hintli arkeologlar\u0131ndan bir ba\u015fkas\u0131, Harappa\u2019n\u0131n 400 mil g\u00fcneyinde Mohenjo-daro (\u00d6l\u00fcler Tepeci\u011fi) olarak adland\u0131r\u0131lan b\u00f6lgede kaz\u0131 yapmaya ba\u015flad\u0131lar. Bu iki yerdeki kaz\u0131lar birka\u00e7 mevsim boyunca devam etti ve Hint geleneklerinden hi\u00e7 bahsedilmemi\u015f olan bir uygarl\u0131\u011fa ait iki kentin kal\u0131nt\u0131lar\u0131n] g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kard\u0131.<\/span>
Bu uygarl\u0131k M\u00d6 2500 y\u0131llar\u0131nda kurulmu\u015f ve M\u00d6 1500 civar\u0131nda sona ermi\u015f gibi g\u00f6z\u00fckmektedir. Eldeki bulgular\u0131n, \u015fu ana kadar g\u00f6sterdikleri, \u00f6nemli sosyal ve ekonomik kurumlar\u0131n \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde olu\u015ftu\u011fu ve ileri bir \u015fehircilik sisteminin var oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir. Onlar metalleri yayg\u0131n bir \u015fekilde kullan\u0131yorlard\u0131. Alet ya da ara\u00e7 ve gere\u00e7ler, bak\u0131r ya da bronzdan, l\u00fcks e\u015fyalar ise g\u00fcm\u00fc\u015ften veya alt\u0131ndan yap\u0131l\u0131yordu. Uygarl\u0131\u011f\u0131n sonunu getiren nedenler ise, h\u00e2l\u00e2 karanl\u0131ktad\u0131r.<\/span>
Buras\u0131 kendisine ya\u015fam veren ve belki de sonlar\u0131n\u0131 da haz\u0131rlam\u0131\u015f olan nehrin ad\u0131yla yani \u0130ndus Vadisi Uygarl\u0131\u011f\u0131 olarak, ya da ke\u015ffedilen ilk yerle\u015fim yeri olan Harappa\u2019n\u0131n ad\u0131na, Harappa Uygarl\u0131\u011f\u0131 olarak tan\u0131nmaktad\u0131r. Oysa en ileri d\u00f6neminde bu k\u00fclt\u00fcr \u0130ndus Vadisi\u2019nin d\u0131\u015f\u0131na yay\u0131lm\u0131\u015f ve Mezopotamya\u2019daki devletlerden ya da M\u0131s\u0131r Krall\u0131\u011f\u0131\u2019ndan \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6lgeyi kaplam\u0131\u015ft\u0131. Elli y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir zamand\u0131r s\u00fcren titiz kaz\u0131lar bir\u00e7ok \u00f6yk\u00fc i\u00e7in de kaynak olmu\u015ftur. Bu bir t\u00fcr dev bulmaca gibi, her yeni eleman, sonuca bizi daha \u00e7ok yakla\u015ft\u0131raca\u011f\u0131na yeni anlamlara ve tam tersine yeni yorumlara yol a\u00e7arak durumu biraz daha \u00e7apra\u015f\u0131k bir duruma sokmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca b\u00f6yle iyi organize edilmi\u015f bir uygarl\u0131\u011f\u0131n nas\u0131l olup da b\u00f6yle h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde geli\u015fti\u011fi, b\u00f6yle esrarengiz bir \u015fekilde \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc sorusu da var. Binlerce d\u00f6n\u00fcml\u00fck arazileri kaplayan Harappa ve Mohenjo-daro \u0130ndus Vadisi Uygarl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n bilinen en \u00f6nemli yerle\u015fim merkezleri, ayr\u0131ca bu k\u00fclt\u00fcre ait ya da ondan etkilenmi\u015f olarak bilinen 100 yer daha vard\u0131r. Bunlar\u0131n pek az\u0131 10 hektardan daha geni\u015ftir. Baz\u0131lar\u0131 da, Hindistan\u2019da bulunmalar\u0131na kar\u015f\u0131n, \u00e7o\u011fu da Pakistan\u2019da yer almaktad\u0131r. Harita, bir bak\u0131\u015fta yazarlar\u0131n \u0130ndus \u0130mparatorlu\u011fu olarak adland\u0131rd\u0131klar\u0131 alan\u0131n geni\u015fledi\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/span>
\u015eimdiye dek, tam olarak ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lamam\u0131\u015f olan yerlerin \u00e7o\u011funda \u0130ndus Vadisi Uygarl\u0131\u011f\u0131\u2019ndaki b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6steren geli\u015fimin genel yap\u0131s\u0131ndaki benzer \u00e7izgiler g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00c7ok derinliklerde kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in hen\u00fcz kaz\u0131 yap\u0131lamam\u0131\u015f oldu\u011fundan, bu geli\u015fme hen\u00fcz tam olarak \u00f6rneklenememi\u015ftir; ancak Kot Diji\u2019de Mohenjo-daro\u2019nun kar\u015f\u0131s\u0131ndan nehri ge\u00e7ince, tam bir geli\u015fim dizgisi g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n\u015eehir Planlamac\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u0130lk \u00d6rnekleri<\/span><\/strong>
\u0130ndus\u2019un kentlerinin genel yap\u0131s\u0131nda caddeler birbirlerini 90 derecelik a\u00e7\u0131larla kesmektedir. Binalar\u0131n genel formlar\u0131 ve malzemeleri \u00e7ok i\u015flevlidir ve s\u00fcslemeden ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Daha b\u00fcy\u00fck olan kent ve kasabalar i<\/span><\/span>se, her birisi ilke olarak belirli bir i\u015f ile u\u011fra\u015fan, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n bar\u0131nmakta olduklar\u0131 b\u00f6lgelere ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span>
Bu durum, kentlerin en ba\u015f\u0131nda kurulmadan \u00f6nce tasarlanm\u0131\u015f olduklar\u0131n\u0131 akla getirmektedir. Gereksiz olan ayr\u0131nt\u0131 ve s\u00fcslemelerden ka\u00e7\u0131n\u0131lm\u0131\u015f, b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011fe ve temizli\u011fe \u00f6nem verilmi\u015ftir. K\u0131sacas\u0131, \u0130ndus kentleri \u015fehir planlamac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ilk \u00f6rnekleridir.<\/span>
Harappa\u2019n\u0131n \u0130ndus Nehri\u2019nin kolu olan Ravin\u2019in eski yata\u011f\u0131n\u0131n yak\u0131nlar\u0131nda, Mohenjo-daro\u2019nun ise \u0130ndus\u2019un eski yata\u011f\u0131n\u0131n k\u0131y\u0131lar\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. \u0130ki kentin de kurulu\u015f d\u00fczenleri ile yerle\u015fim d\u00fczenleri birbirine benzemektedir<\/span>
Din ve y\u00f6netim i\u015flerinin nas\u0131l ve nereden y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131nda pek fazla bir \u015fey bilinmiyor ise de Bat\u0131\u2019daki y\u00fckseltilerin daha \u00e7ok dinsel merkezler oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Mohenjo-daro\u2019da birka\u00e7 tane ilgin\u00e7 yap\u0131 bulunmu\u015ftur. Bunlar\u0131n aras\u0131nda en dikkati \u00e7ekeni, \u015f\u00fcphesiz b\u00fcy\u00fck banyo ve tah\u0131l ambar\u0131d\u0131r. Bu banyo 6 metreye 8 metre boyutlar\u0131nda, doldurma ve bo\u015faltma sistemi de bulunan, fayanstan yap\u0131lm\u0131\u015f d\u00f6\u015femeleri ve kaplamalar\u0131 dikkatleri \u00e7ekecek d\u00fczeyde olan bir havuzdur. Havuzun taban\u0131ndaki ve yan y\u00fczlerindeki fayanslar, kenar kenara al\u00e7\u0131 ta\u015f\u0131ndan har\u00e7 ile d\u00f6\u015fenmi\u015f ve \u00fczeri de ziftle \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Sonra bunun \u00fczerine yeniden fayans d\u00f6\u015fenmi\u015ftir. Bu \u015fekilde havuzun s\u0131zd\u0131rmazl\u0131\u011f\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Havuzu, her birisi k\u00fc\u00e7\u00fck bir antreye ve su kanalizasyonuna ba\u011flanm\u0131\u015f ve taban d\u00f6\u015femesi olan y\u0131kanma odac\u0131klar\u0131 \u00e7evrelemekteydi. Mohenjo-daro gibi b\u00fcy\u00fck bir kentin n\u00fcfusuna oranla bu k\u00fc\u00e7\u00fck banyonun boyutlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, arkeologlar kentin bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde say\u0131ca \u00e7ok az insan\u0131n ya\u015famakta oldu\u011fu sonucuna varmaktad\u0131rlar. B\u00fcy\u00fck banyonun v\u00fccut temizli\u011finden \u00e7ok ruhun ar\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi kutsal bir amac\u0131n\u0131n olabilece\u011fi de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.<\/span>
Her ne kadar, arkeologlar, binalardan birisinin tap\u0131nak olabilece\u011fi \u00fczerinde duruyorlarsa da, \u0130ndus kentlerinde tap\u0131nma ama\u00e7l\u0131 an\u0131tsal yap\u0131lar\u0131n yer almad\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6z\u00fckmektedir. \u00d6te yandan kuvvetli bir olas\u0131l\u0131kla tah\u0131l ambar\u0131, bir ma\u011faza olarak ya da halk\u0131n \u00f6dedi\u011fi vergilerin, toplanan devlet gelirlerinin biriktirildi\u011fi hazine olarak kullan\u0131lmaktayd\u0131. Devletin istihdam etti\u011fi \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n, i\u015flerinin \u00fccretini tah\u0131l olarak ald\u0131klar\u0131 da ileri s\u00fcr\u00fclen bir varsay\u0131md\u0131r.<\/span>
Harappa ve Mohenjo-daro\u2019nun efendileri, kalelerindeki nispi bar\u0131\u015ftan ba\u015flar\u0131n\u0131 kald\u0131r\u0131p basit ve al\u00e7aklara yerle\u015fmi\u015f \u015fehirdeki i\u015flerini takip edebilmekteydiler. Kale ve surlar\u0131n aras\u0131nda her t\u00fcr istila olas\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan ve bir dereceye kadar da s\u0131k s\u0131k ta\u015fma e\u011filiminde olan nehrin kaprislerinden korunmu\u015f oluyorlard\u0131. Bu kalelerin hi\u00e7 de demokratik ve e\u015fitlik\u00e7i olan bir topluma ait oldu\u011fu san\u0131lmamaktad\u0131r. Daha \u00e7ok ilkel uygarl\u0131klar benzeri, militarist ve dinsel bir y\u00f6netim g\u00fcc\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmekte buras\u0131.<\/span>
A\u015fa\u011f\u0131daki \u015fehir hakk\u0131nda en \u00e7ok bilgi Mohenjo-daro\u2019dan \u00f6\u011frenilebilmektedir. Bir zamanlar kal\u0131nt\u0131lar ve y\u0131k\u0131nt\u0131lardan ba\u015fka hi\u00e7bir \u015feyin bulunmad\u0131\u011f\u0131 bu yerde, \u015fimdi b\u00fct\u00fcn bu yerle\u015fim kaz\u0131larla ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. Kent, kalenin 200 metre do\u011fusunda d\u00f6rt katl\u0131 bir tepecik \u00fczerinde y\u00fckselmekteydi ki, tepecik aras\u0131nda bulunan yerler i\u00e7in bir\u00e7ok varsay\u0131mlar \u00f6ne s\u00fcr\u00fclmekte ise de bunlar\u0131n hi\u00e7birisi tatmin edici de\u011fildir. En yak\u0131n olas\u0131l\u0131kla, \u0130ndus o zamanlar, kente \u015fimdi oldu\u011fundan daha yak\u0131n bir yatak izliyor ve kentin surlara yak\u0131n taraf\u0131ndaki su ihtiyac\u0131n\u0131 sa\u011flayan kanal ya da nehir kolunu olu\u015fturuyordu.<\/span>
En geli\u015fmi\u015f d\u00f6neminde, Mohenjo-daro\u2019nun 40.000\u2019lik bir n\u00fcfusu bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 san\u0131lmaktad\u0131r ki bu, hayvanc\u0131l\u0131k ve tar\u0131m ile ge\u00e7inen bir \u00fclke ve o zaman d\u00f6nemi i\u00e7in \u00f6nemli bir say\u0131d\u0131r. Ancak kentin kendisi ticari bir metropol olarak \u00e7ok daha geni\u015f bir b\u00f6lgeye hizmet vermi\u015ftir.<\/span>
Bundan daha \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olan ise kentin bir \u0131zgara tablas\u0131 gibi olan yerle\u015fim plan\u0131d\u0131r. 9 metre geni\u015flikteki caddeler, kuzeyden g\u00fcneye, do\u011fudan bat\u0131ya 270 metre X 360 metre dikd\u00f6rtgensel bir blok halinde \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00c7ok bilimsel bir yakla\u015f\u0131m olmamakla birlikte, bu ba\u011flamda, Mohenjo-daro\u2019nun halk\u0131n\u0131n uzakl\u0131klar\u0131, bloklarla \u00f6l\u00e7mekte olduklar\u0131n\u0131 varsayabiliriz.<\/span>
Kentte daha \u00e7ok Ortado\u011fu ve Asya \u015fehirleri benzeri, ana caddelere bakan y\u00fczleri penceresiz olan duvarlar bulunmaktad\u0131r. T\u00fcm kap\u0131lar geni\u015flikleri 3 metreye kadar \u00e7\u0131kan sokaklara a\u00e7\u0131lmaktayd\u0131 ve bu sokaklar bloklar\u0131n her birinin merkezine kadar girmekteydi. Bu \u015fekilde, evler soka\u011f\u0131n tozundan ve merakl\u0131 g\u00f6zlerden korunmu\u015f olmaktad\u0131rlar. At arabalar\u0131 trafi\u011fi de kontrol alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f ve kanalize edilmi\u015f olmal\u0131yd\u0131. Zira trafik t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ilk kez motorlu ara\u00e7lar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ile olmam\u0131\u015ft\u0131 ve burada da vard\u0131.<\/span>
\u00d6te yandan insanda hayranl\u0131k duygusu uyand\u0131ran \u015fey ne esas kentin boyutlar\u0131, ne de bu d\u00fczenli plan\u0131d\u0131r: Bunlardan daha \u00e7ok onun kanalizasyon sistemidir. Mohenjo-daro\u2019nun halk\u0131, d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok yerinde h\u00e2l\u00e2 g\u00f6r\u00fclmeyen, klasik d\u00f6nemler \u00f6ncesi d\u00fczeyle ile hi\u00e7 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lamayacak, gerek kamuda ve gerekse ki\u015filerde var olan a\u015f\u0131r\u0131 bir temizlik al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na sahiptirler. \u0130ster k\u00fc\u00e7\u00fck ister b\u00fcy\u00fck olsun, her meskeni, kendi ba\u011f\u0131ms\u0131z su yoluna a\u00e7\u0131lan ve duvarlar\u0131n i\u00e7ine d\u00f6\u015fenmi\u015f olan birer toprak boru hatt\u0131na sahipti. Bunlar s\u0131ras\u0131 ile merkezi kanalizasyon \u015febekesine ba\u011fl\u0131yd\u0131.<\/span>
La\u011f\u0131m \u00e7ukurlar\u0131n\u0131n aral\u0131klar halinde ana \u015febekeye ba\u011fland\u0131klar\u0131 kendekiler de vard\u0131. Bunlar yo\u011funluklu art\u0131klar\u0131n, engel olu\u015fturmaks\u0131z\u0131n as\u0131l ak\u0131\u015f hatt\u0131na toplanmas\u0131 i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015flard\u0131. Kentin her yan\u0131nda, kimi sokaklardan girilebilen kimi evlerin altlar\u0131nda bir\u00e7ok kuyu bulunmaktad\u0131r. Bu sistem, buralara yanl\u0131\u015fl\u0131kla d\u00fc\u015fen e\u015fyalar\u0131n toplanabilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan arkeologlara da dikkate de\u011fer bir yard\u0131mda bulunmu\u015ftur.<\/span><\/span><\/span><\/p>\nHarappa ve Mohenjo-daro\u2019da G\u00fcnl\u00fck Ya\u015fam<\/span><\/strong>
Mohenjo-daroMohenjo-daro\u2019da ve \u00f6teki kentlerde g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam nas\u0131ld\u0131? Hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz sert ve ac\u0131mas\u0131z olmal\u0131yd\u0131: Sanat, festival ve e\u011flenceden \u00e7ok ticaret ve emek a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131yd\u0131 ya\u015famlar\u0131. Fakir zanaatk\u00e2r\u0131n ve zengin<\/span><\/span> bir t\u00fcccar\u0131n evleri aras\u0131nda g\u00f6r\u00fclebilecek as\u0131l farklar, yaln\u0131zca bunlar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri ve birbirlerine g\u00f6re birka\u00e7 ufak teknik \u00fcst\u00fcnl\u00fckten ibaretti. Genel izlenim tekd\u00fczelikten kaynaklanm\u0131\u015f olan m\u00fcthi\u015f bir tutarl\u0131l\u0131kt\u0131r. Kilometrelerce devam eden aral\u0131ks\u0131z \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f tu\u011flalardan hi\u00e7bir belirgin karakter \u00e7izgisi elde edilemez; \u00f6te yandan caddelerin d\u0131\u015f\u0131nda bir toplanma yerinin de bulunmamas\u0131, tekd\u00fczelik imaj\u0131n\u0131 desteklemektedir. Kentin sonradan yap\u0131lan yeniden kurulmalar\u0131nda da ilk planlara kesinlikle uyulmu\u015ftur. Bu da \u0130ndus uygarl\u0131klar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131nda zanaatk\u00e2rlar\u0131n aralar\u0131ndaki bir fikir birli\u011finden \u00e7ok, a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya konan bir otorite g\u00fcc\u00fcn\u00fcn zoru ile yaln\u0131zca kendi alanlar\u0131nda faaliyet g\u00f6sterdikleri izlenimini bize vermektedir. Kentlerin yerle\u015fim planlar\u0131, ya\u015fama bi\u00e7imi hakk\u0131nda \u00e7ok az bilgi vermektedir; daha \u00e7ok g\u00fcnl\u00fck ya\u015famda kullan\u0131lmakta olan kap kacak, oyuncaklar, a\u011f\u0131rl\u0131klar ve hatta gizemli \u015fekillerin \u00fczerlerine kaz\u0131nd\u0131\u011f\u0131 m\u00fch\u00fcrler gibi ayr\u0131nt\u0131lar ile olay kolayca yakalanabilmededir.<\/span>
\u201cTerracotta\u201d (bir t\u00fcr k\u0131rm\u0131z\u0131 toprak), e\u015fyalar\u0131n genel malzemesidir ve \u00e7\u00f6mleklerin \u00fczerleri bu k\u0131rm\u0131z\u0131 renkli madde ile kapl\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca bunlar\u0131n da \u00fcst\u00fcne, soyut geometrik \u015fekillerden klasik fig\u00fcrlere kadar de\u011fi\u015fen siyah renkli dekoratif motifte s\u00fcs olarak i\u015flenirdi. Bu fig\u00fcrlerde bitkiler ve hayvanlar \u00e7o\u011funluktad\u0131rlar. Oysa insanlar burada \u00e7ok az g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/span>
T\u00fcm i\u015flerin \u00e7ark\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda e\u011filmi\u015f \u00e7\u00f6mlek ustas\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131n, bunlar\u0131n ola\u011fan\u00fcst\u00fc fazla say\u0131da olmas\u0131, iyi \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f olan bir end\u00fcstrinin varl\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmektedir.<\/span>
Arkeolojik kaz\u0131larda bulunan say\u0131s\u0131z \u00e7amur heykel, oyuncak ve deri e\u015fya bize kent halk\u0131 hakk\u0131nda bilgi vermektedir. Bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu kad\u0131nlar\u0131, yap\u0131lm\u0131\u015f sa\u00e7lar\u0131 ile ve m\u00fccevherlerle s\u00fcslenmi\u015f olan tanr\u0131\u00e7a ya da dans\u00f6z \u015feklinde g\u00f6stermektedir. Ancak bunlar\u0131n aras\u0131nda g\u00fcnl\u00fck i\u015fleri ile u\u011fra\u015fan ev kad\u0131nlar\u0131 ve anneler de yer almaktad\u0131r.<\/span>
Tek par\u00e7a elbiselerinin i\u00e7indeki kad\u0131nlar\u0131n aksine, erkekler genellikle \u00e7\u0131plak olarak \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. Bu fig\u00fcrlere ek olarak, at arabalar\u0131 ve genellikle eklemli oynar ba\u015flar\u0131 olan Harappal\u0131 \u00e7ocuklar\u0131n ard\u0131ndan ko\u015fan hayvanlar vard\u0131r ve o g\u00fcn\u00fcn ya\u015fam\u0131ndan baz\u0131 basit sahneleri b\u00f6ylece g\u00f6zlerinizin \u00f6n\u00fcne getirmeniz m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/span>
Yerle\u015fim yerlerinde ilk ilgiyi uyand\u0131rm\u0131\u015f olan m\u00fch\u00fcrler ise o kadar \u00e7ok say\u0131da bulunmu\u015ftur ki, her ailenin kendisine ait bir m\u00fchr\u00fcn\u00fcn bulunmu\u015f olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bunlar karesel bi\u00e7imlidir ve \u00fczerine bir hayvan motifi ile sa\u011fdan sola do\u011fru okunuyormu\u015f izlenimini veren bir yaz\u0131t kaz\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span>
\u015eu ana kadar bu yaz\u0131lar\u0131n tamamen de\u015fifre edilmesi m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015ft\u0131r. Dok\u00fcmanlar\u0131n eksik olmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden, dilbilimciler bu yaz\u0131n\u0131n iletti\u011fi resimsi mesajlar\u0131 \u00e7\u00f6zebilmekten uzakt\u0131rlar.<\/span>
Yakla\u015f\u0131k 500 karakterden olu\u015fan bu yaz\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclebilmesi i\u00e7in bir\u00e7ok denemeler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, ancak yaln\u0131zca bir tanesinden \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 sonu\u00e7lar elde edilebilmi\u015ftir. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar, \u0130ndus yaz\u0131s\u0131n\u0131n bilmece veya bulmaca gibi okunmas\u0131 gerekti\u011fi sav\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcren Finli dilbilimcilerden olu\u015fan bir grup taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Onlara g\u00f6re, bal\u0131klar\u0131n, insanlar\u0131 ve benzerlerini farkl\u0131 duru\u015flar\u0131 ile ve bi\u00e7imleri ile g\u00f6steren i\u015faretler esas\u0131nda bi\u00e7imsel olmaktan \u00e7ok, bu dile ait seslerin anlat\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131l\u0131yordu. Bu daha \u00e7ok \u0130ngilizcedeki \u201cben\u201d anlam\u0131na gelen \u015fah\u0131s zamiri \u201cI\u201d\u0131n yine \u0130ngilizcede telaffuzu bu sese \u00e7ok yak\u0131n olan ve g\u00f6z anlam\u0131na gelen \u201ceye\u201d ile anlat\u0131lmas\u0131 yani bir g\u00f6z \u015fekli \u00e7izilerek anlat\u0131lmas\u0131 gibi bir \u015feydir. Ne var ki bu kuram\u0131n ger\u00e7ek anlamda kullan\u0131m\u0131, ilgili dilden yeteri kadar dok\u00fcman bulunmadan \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015femeyecektir.<\/span>
M\u00fch\u00fcrlerin hangi ama\u00e7larla kullan\u0131ld\u0131klar\u0131 ise, \u00fczerlerindeki yaz\u0131lar \u00e7\u00f6z\u00fclene kadar bilinemeyecektir. Yaln\u0131z ama\u00e7lardan birisinin, bunlar\u0131n ticarette kullan\u0131lan mallar\u0131n \u00fczerinde damga olarak kullan\u0131m\u0131 oldu\u011fu san\u0131lmaktad\u0131r. Bu durumda, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde mallar\u0131n \u00fczerlerindeki etiketlerin bunlar\u0131n kime ait olduklar\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131klar\u0131 gibi, bunlar\u0131n da m\u00fclkiyet hakk\u0131n\u0131n bir kan\u0131t\u0131 olmal\u0131 pek\u00e2l\u00e2 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/span>
Bir\u00e7ok bak\u0131mlardan, \u0130ndus kentleri gizemlerini h\u00e2l\u00e2 korumaktad\u0131rlar. \u0130ndus Vadisi Uygarl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda bilgi birikimimiz halen yetersizdir ve bu uygarl\u0131\u011f\u0131n sona ermesi ile ilgili olarak \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen bir\u00e7ok kuram vard\u0131r ve b\u00fcy\u00fck bir olas\u0131l\u0131kla da \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f birka\u00e7 farkl\u0131 etmene birden dayanmaktad\u0131r. \u0130ndus Nehri\u2019nin ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 ta\u015fmalar\u0131ndan birisi (ki bu \u0131rmak h\u00e2l\u00e2 ta\u015fmaya devam etmektedir), orada nehri kontrolleri alt\u0131na almak isteyen insanlar\u0131n sab\u0131rlar\u0131n\u0131 ve g\u00fc\u00e7lerini t\u00fcketmi\u015ftir. \u00d6te yandan, M\u00d6 1500 civar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen bir Ari istilas\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe neden oldu\u011fu da iddia edilmektedir. Harappa uygarl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine yap\u0131lan iddialar\u0131n hi\u00e7birisi tam olarak ikna edici olamamaktad\u0131r. Her iki iddia da b\u00f6ylesine iyi \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f olan bir toplumun y\u0131k\u0131lmas\u0131na neden olmayacak kadar basit ve hafif g\u00f6z\u00fckmektedir. Zaten Arilerin geli\u015flerinden 500 y\u0131l \u00f6ncesinden itibaren \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn emarelerine rastlanmaktad\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 ise bu iki kentin terkedili\u015fini, uzun zamanlar boyunca toplumu kliklere ay\u0131rm\u0131\u015f olan politik ve ekonomik kurumlara ba\u011flamaktad\u0131r.<\/span>
Uygarl\u0131klar\u0131n\u0131n ne durumda bulundu\u011fu, dev bir b\u00fct\u00fcn\u00fcn ancak k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7ac\u0131klar\u0131 olarak anla\u015f\u0131labilmededir. B\u00f6ylesine titiz bir anlay\u0131\u015f\u0131n egemen oldu\u011fu bir k\u00fclt\u00fcr hakk\u0131nda bu kadar az \u015feyin biliniyor olmas\u0131 garip ve \u00fcz\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Herhalde sert iklim ve selin istilas\u0131 ve geli\u015fen olumsuz ticari de\u011fi\u015fmelerin sonucu olmu\u015f olmal\u0131d\u0131r bu \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f.<\/span>
Elimizde, \u00e7ok canl\u0131 ve \u00e7e\u015fitli bir ticaretin varl\u0131\u011f\u0131na dair bir\u00e7ok \u00e7e\u015fitli kan\u0131t bulunmaktad\u0131r. S\u00fcmer\u2019de bile \u0130ndus Vadisi\u2019ne ait m\u00fch\u00fcrler bulunmu\u015ftur. Hindistan\u2019da Cambay K\u00f6rfezi\u2019nin ucunda yer alan Lotal, Hindistan\u2019\u0131n merkezi hinterland\u0131 ile geli\u015fmi\u015f ticari bir tak\u0131m ili\u015fkilere sahipti. Lotal\u2019in iskelesi olarak bilinen b\u00fcy\u00fck tu\u011fla yap\u0131n\u0131n da Harappa uygarl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu san\u0131lmaktad\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\nBunlar\u0131n \u00f6tesinde, Harappal\u0131lar, dikkate de\u011fer bir \u00f6l\u00e7\u00fc ve tart\u0131 sistemine sahiptiler. Harappa\u2019da, Mohenjo-daro\u2019da ve di\u011fer b\u00f6lgelerde \u00e7ok say\u0131da a\u011f\u0131rl\u0131k bulunmu\u015ftur. Titizlikle ta\u015flardan yap\u0131lm\u0131\u015f olan bu tart\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131, halat veya metal bir zincir <\/span><\/span>yard\u0131m\u0131 ile kald\u0131r\u0131labilecek kadar b\u00fcy\u00fcklerinden, ancak kuyumcular\u0131n kullanabilece\u011fi kadar k\u00fc\u00e7\u00fcklerine kadar de\u011fi\u015fmektedir. Bunlar\u0131n bi\u00e7imleri genellikle k\u00fcpt\u00fcr, ancak yass\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f k\u00fcrelere, silindirlere, konilere veya f\u0131\u00e7\u0131 bi\u00e7imlerine de rastlanmaktad\u0131r.<\/span>
Bu a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n kullan\u0131lmakta oldu\u011fu teraziler ise nadirdir, zira onlar a\u011fa\u00e7tan yap\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r ve dolay\u0131s\u0131yla y\u00fczy\u0131llar boyunca dayanamam\u0131\u015flard\u0131r. Metal veya pi\u015firilmi\u015f kilden yap\u0131lm\u0131\u015f terazi kefelerine ise daha s\u0131k\u00e7a, rastlanmaktad\u0131r.<\/span>
Gelece\u011fin arkeologlar\u0131n\u0131n becerilerine ve iyi \u015fanslar\u0131na b\u0131rak\u0131lmas\u0131 zorunlu olan sorular aras\u0131nda ise Mohenjo-daro\u2019da bulunan \u00f6nemli bir heykel vard\u0131r. Baz\u0131lar\u0131na g\u00f6re, bu heykel bir rahip-kral\u0131 temsil etmektedir. E\u011fer bu do\u011fru ise, acaba o t\u00fcccarlardan olu\u015fan bir aristokrasiden mi gelmektedir? O bir imparatorlu\u011fun y\u00f6neticisi mi idi, yoksa \u0130ndus Vadisi Uygarl\u0131\u011f\u0131 \u00f6zerk kentlerinden olu\u015fmu\u015f olan bir federasyon \u015feklinde mi idi? Ve bu b\u00fcy\u00fck ki\u015fi hangi dine hizmet etmekteydi?<\/span>
M\u00fch\u00fcrlerde bu konuda ilgin\u00e7 bir ipucu var asl\u0131nda. Bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131nda, ayaklar\u0131n\u0131 \u00fcst\u00fcste atm\u0131\u015f, boynuzlu \u00e7ok kollu Hindu tanr\u0131s\u0131 Shiva\u2019n\u0131n ilk \u015fekli olarak bilinen bir fig\u00fcr g\u00f6r\u00fclmektedir. B\u00f6ylece, \u0130ndus Vadisi\u2019nin insanlar\u0131n\u0131n kendi yaz\u0131lar\u0131n\u0131 icat etmeleri gibi, tanr\u0131lar\u0131n\u0131 da kendilerinin yaratm\u0131\u015f olmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ve buna bir yere kadar m\u00fch\u00fcrler tan\u0131kl\u0131k etmektedir.<\/span>
\u0130ndus Vadisi Uygarl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda k\u0131s\u0131tl\u0131 bilgi d\u00fczeyimizden dolay\u0131, \u015fu an daha kesin olan hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6yleyemememiz, hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fratmamal\u0131. Arkeoloji, b\u00f6yle bilinmezler nedeniyle s\u00fcrekli olarak canl\u0131 kalabilmi\u015f ya\u015fayan bir bilim olarak devam ediyor. O nedenle de, yaln\u0131zca kesin sonu\u00e7lara ula\u015fabilmek i\u00e7in, belli kurallar\u0131 izlemekten \u00e7ok, d\u00fc\u015f g\u00fcc\u00fc, esin, tatmin olma ve \u015fahs\u0131n her zaman etkin olarak rol oynad\u0131\u011f\u0131 ve oynayaca\u011f\u0131, meydan okuyucu bir bilim olarak s\u00fcr\u00fcyor.<\/span><\/span><\/span><\/p>\nFoto Kayna\u011f\u0131: Arkeoloji ve M\u00fczeler Bakanl\u0131\u011f\u0131, Pakistan<\/span>
Kaynak: North Park University, Chicago, Illinois.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\nDerleyen:<\/strong> Sadullah Ba\u015far<\/p>\n <\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130ndus Vadisi Uygarl\u0131\u011f\u0131, ya da Harappa Uygarl\u0131\u011f\u0131, \u0130ndus vadisinin bel kemi\u011fini olu\u015fturdu\u011fu \u00e7ok geni\u015f bir b\u00f6lgeye yay\u0131lm\u0131\u015f, G\u00fcney Asya\u2019daki en eski kent uygarl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u0130\u00d6 3.300 y\u0131llar\u0131 dolaylar\u0131nda bir kent uygarl\u0131\u011f\u0131 \u015feklini ald\u0131\u011f\u0131 kabul edilmektedir. Uygarl\u0131\u011fa ili\u015fkin ilk arkeolojik buluntular, 1921 y\u0131l\u0131nda Pakistan\u2019\u0131n Pencap eyaletinde Harappa ve 1922 y\u0131l\u0131nda Sind eyaletindeki Mohenco-daro antik yerle\u015fimlerinde bulunmu\u015ftur. …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":1900,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[],"class_list":["post-1899","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-batik-uygarliklar"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1899","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1899"}],"version-history":[{"count":6,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1899\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2289,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1899\/revisions\/2289"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1900"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1899"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1899"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1899"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"11178373_10153349278794548_3080090714410265216_n\"](\"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/11178373_10153349278794548_3080090714410265216_n.jpg\")
<\/a><\/p>\n