40 as\u0131rdan beri \u00e7\u00f6l ortas\u0131nda nas\u0131l ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131? Gelenekleri ve inan\u00e7lar\u0131 nas\u0131ld\u0131? Arkeolog ve bilim adamlar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bu sorular\u0131m\u0131za yan\u0131t verecek. Buluntular \u015fimdiye kadar bildiklerimizi ve ilk uygarl\u0131k tan\u0131mlamalar\u0131m\u0131z\u0131 alt \u00fcst ediyordu. T\u00fcrkmenistan, hazar denizi ve Afganistan aras\u0131nda, Orta Asya\u2019 n\u0131n tam kalbinde bulunuyor. Karakum \u00e7\u00f6l\u00fc ise iklim ko\u015fullar\u0131 nedeniyle ya\u015fam\u0131n \u00e7ok zor oldu\u011fu bir yer.<\/p>\n Bu muhte\u015fem uygarl\u0131\u011f\u0131 meydana \u00e7\u0131karmak i\u00e7in geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma yapabilmek i\u00e7in do\u011fu blok \u00fclkelerinin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131na kavu\u015fmalar\u0131n\u0131 beklemek zorundayd\u0131k. Ve O g\u00fcn gelmi\u015fti art\u0131k. Zaman, bu uygarl\u0131\u011f\u0131n ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fcnyaya belgeleme zaman\u0131yd\u0131.\u2019\u2019<\/p>\n Juan Carlos Dinateo ve arkeolog Gabriele Rossi Osmida, Karakum uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n oldu\u011funa ilk inananlard\u0131. Bu inan\u00e7lar\u0131n\u0131 ispatlamak i\u00e7in Venedik, Ligabue arkeolojik ara\u015ft\u0131rma merkezinden alan taramas\u0131 yapmak i\u00e7in bir\u00e7ok defa T\u00fcrkmenistan’a yolculuk yapm\u0131\u015flard\u0131. Bu gidi\u015f geli\u015flerde, Orta Asya eski e\u015fya sat\u0131c\u0131lar\u0131ndan bir\u00e7ok tarihi eserler toplayarak birde katalog haz\u0131rlam\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n Hazine avc\u0131lar\u0131n\u0131n bulduklar\u0131 bu nesneler, arkeologlar i\u00e7in \u00e7ok eskilere dayanan, kaybolmu\u015f gizli bir d\u00fcnyan\u0131n var oldu\u011funa dair delillerdi. Hi\u00e7 bir bilgi ve ara\u015ft\u0131rma olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, ait olduklar\u0131 inan\u00e7 ve uygarl\u0131k ile ilgili hi\u00e7 bir bilgiye sahip de\u011fildik.<\/p>\n Bilim insanlar\u0131 bu uygarl\u0131\u011f\u0131 tekrar g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131karmak i\u00e7in son derece kararl\u0131yd\u0131lar. Uzun \u00e7al\u0131\u015fma ve yaz\u0131\u015fmalar sonucu uydudan \u00e7ekilen g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerle mezarl\u0131klar\u0131n ve g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f kentlerin yerleri belirlendi.<\/p>\n Bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler tarih sayfalar\u0131nda yer almayan, zaman i\u00e7inde unutulmu\u015f uygarl\u0131\u011f\u0131 tekrar yery\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131karmam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131. Marco Polo\u2019 dan 800 y\u0131l sonra tekrar do\u011funun gizemli d\u00fcnyas\u0131na Venedik’ten yola \u00e7\u0131k\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n \u00c7\u00f6lde kurulan ya\u015fam alanlar\u0131na yerle\u015ftikten iki g\u00fcn sonra \u00e7al\u0131\u015fmalar ba\u015flat\u0131ld\u0131. Uydudan \u00e7ekilen g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin yard\u0131m\u0131yla arkeologlar mezarl\u0131\u011f\u0131n yerini kolayca tespit ettiler. \u015eimdiye kadar arkeologlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnden ka\u00e7an mezarl\u0131klar\u0131n yerleri bulunmu\u015ftu, art\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flayabilirlerdi. Mezarl\u0131kta ilk bak\u0131\u015fta hi\u00e7 bir \u015fey dikkat \u00e7ekmiyor. T\u00fcrkmen arkeolog Ferdi Muradov mezarlar\u0131n topografik verilerini bitirdi. Bu veriler \u00f6nceden yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalarla birle\u015ftirilerek Gabriele Rossi Osmida’n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 e\u015fli\u011finde daha ger\u00e7ek\u00e7i, k\u00f6kl\u00fc bilgilere ula\u015f\u0131lacakt\u0131. Karakum’un son ka\u011fan\u0131 Victor \u0130vanovic, Gabriele’nin bulundu\u011fu yerle\u015fkeye gelerek \u00e7al\u0131\u015fmalara kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n 10 y\u0131ld\u0131r s\u00fcrekli birbirleriyle g\u00f6r\u00fc\u015ferek bilgi al\u0131\u015fveri\u015finde bulunan bu iki bilim insan\u0131 birbirlerini \u00e7ok iyi tan\u0131yorlard\u0131. Ara\u015ft\u0131rma \u00f6dene\u011finin son buldu\u011fu bu g\u00fcnlerde, bu uygarl\u0131k ile ilgili bir \u015feyler bulabilmek i\u00e7in tekrardan beraberdiler.<\/p>\n Ferdi Muradov ve Gabriele, \u00e7\u00f6l iklimine al\u0131\u015f\u0131k 50 ki\u015filik i\u015f\u00e7i ordusuyla \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. K\u00f6kleri 40 as\u0131r \u00f6ncesine dayanan uygarl\u0131k ba\u015flang\u0131c\u0131 olan bu yerlerde ba\u015ftan as\u0131rlard\u0131r \u00fczeri kumla ve toprakla \u00f6rt\u00fcl\u00fc mezarlar\u0131n \u00fczerlerindeki kumlar temizlendi. \u0130lk a\u00e7\u0131lan mezarlardaki g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00fcz\u00fcc\u00fcyd\u00fc, ge\u00e7mi\u015fte as\u0131rlar \u00f6nce bile ya\u011fmac\u0131lar\u0131n de\u011ferli e\u015fya bulma amac\u0131yla mezarlara zarar verdikleri g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n Sanatsal \u00e7izgilerle kendine \u00f6zg\u00fc e\u015fi benzeri olmayan bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcyd\u00fc bu heykelcik. \u00c7izgilerinin ne anlama geldi\u011fi bilinmedi\u011fi i\u00e7in hala gizemini koruyordu.<\/p>\n <\/p>\n Kimdi, neyi simgeliyordu?<\/strong><\/span><\/p>\n Bu halk\u0131n inan\u00e7lar\u0131 ile ilgili ne anlat\u0131yordu? \u00dczerindeki s\u0131r perdesi hala duruyor. Kum f\u0131rt\u0131nalar\u0131n\u0131n yo\u011fun oldu\u011fu bu \u00e7\u00f6lde i\u015f\u00e7iler ve arkeologlar \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 zor ko\u015fullar alt\u0131nda devam ediyorlard\u0131. Kaz\u0131lan yerler, g\u00f6r\u00fc\u015f mesafesini bir ka\u00e7 metreye d\u00fc\u015f\u00fcren toz ve kum f\u0131rt\u0131nalar\u0131yla tekrar kapan\u0131yordu, lakin aramalar\u0131 durdurmak s\u00f6z konusu de\u011fildi.<\/p>\n Zaman\u0131n k\u0131s\u0131tl\u0131 olmas\u0131ndan dolay\u0131 Gabriele i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar daha h\u0131zl\u0131 olmal\u0131yd\u0131. Gabriele a\u00e7\u0131lan bir mezarda, zaman ve do\u011fa a\u015f\u0131m\u0131ndan bir birine yap\u0131\u015fm\u0131\u015f bronzdan bir ayna ve fildi\u015finden yap\u0131lm\u0131\u015f bir tara\u011fa ula\u015f\u0131yor. Burada bulunan her par\u00e7a, \u015fimdiye kadar bilinmeyen bu uygarl\u0131k konusunda \u00e7ok \u00f6nemli e\u015fsiz bilgiler veriyordu.<\/p>\n 4 bin y\u0131l \u00f6ncesinden kalma bu tarak ve ayna Karakum\u2019da ya\u015fam\u0131\u015f olan insanlar\u0131n ya\u015fant\u0131lar\u0131 \u00fczerine arkeologlara yard\u0131m edecekti. M\u00fckemmel bir \u00e7al\u0131\u015fma \u00fcr\u00fcn\u00fc olan fildi\u015finden yap\u0131lm\u0131\u015f tarak ve ayna bu insanlar\u0131n g\u00fczelli\u011fe ve inceli\u011fe ne kadar \u00e7ok \u00f6nem verdiklerini g\u00f6steriyordu.<\/p>\n Arkeologlar i\u00e7in bu nesnelerin mezar i\u00e7inde bulunmas\u0131, do\u011fal ya\u015fam d\u0131\u015f\u0131nda, daha sonraki bir ya\u015fam oldu\u011funa inanm\u0131\u015f olmalar\u0131ndan dolay\u0131, \u00f6ld\u00fckten sonrada bu insanlar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131 olaca\u011f\u0131 i\u00e7in beraber g\u00f6m\u00fcl\u00fcyordu.<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri hep bir g\u00fczellik ve bak\u0131ml\u0131 bir ya\u015fam izleri bulunuyordu. Arkeologlar erkek ve kad\u0131n mezarlar\u0131nda s\u00fcrekli bu t\u00fcr incelik ve s\u00fcslenmeyle ilgili nesneler buluyorlard\u0131. Sap\u0131 k\u0131vr\u0131ml\u0131 y\u0131lan bi\u00e7imi olan palet, boyalar\u0131 haz\u0131rlamak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n Bir haftal\u0131k \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcrecinde 50 mezar a\u00e7\u0131ld\u0131ktan sonra bir haber \u00e7\u00f6lde sevin\u00e7 ya\u015fatt\u0131. \u015eimdiye kadar hi\u00e7 bir ya\u011fmac\u0131n\u0131n ula\u015famad\u0131\u011f\u0131 ilk defa a\u00e7\u0131lacak bir mezar bulundu.<\/p>\n Mezardaki iskelet sa\u011f taraf\u0131na d\u00f6n\u00fck, ba\u015f\u0131 kuzeye do\u011fru \u00e7evrili yat\u0131yordu. Mezarl\u0131\u011f\u0131n sessiz konuklar\u0131 hep bu bi\u00e7imde g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015flerdi. Buradaki yatan bir kad\u0131nd\u0131, aln\u0131nda bronzdan bir ta\u00e7 ve fayanstan bilezik ta\u015f\u0131yordu. Yatt\u0131\u011f\u0131 yer malzeme bak\u0131m\u0131ndan baya\u011f\u0131 bir zengindi, ince ve zarif fayanstan \u00e7anaklar o kadar inceydi ki sadece bir defaya \u00f6zel kullan\u0131lmak i\u00e7in \u00f6zellikle buraya konulmu\u015ftu.<\/p>\n Bronzdan k\u00fcpeler, alt\u0131ndan ve de\u011ferli ta\u015flardan incilerle sonraki ya\u015fam\u0131na haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131. Gabriele’ye g\u00f6re bu, ana tanr\u0131\u00e7an\u0131n sayg\u0131n temsilcisinin sonraki yolculu\u011funda Tanr\u0131’n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na temiz ve g\u00fczel bir bi\u00e7imde \u00e7\u0131kmaya haz\u0131rlanm\u0131\u015f oldu\u011fuydu bu tak\u0131lar\u0131n anlam\u0131. Bu buluntu ger\u00e7ekten \u00f6nemliydi, \u015fimdiye kadar bu insanlar\u0131n inan\u00e7lar\u0131 ve tanr\u0131lar\u0131 ile ilgili hi\u00e7 bir bilgiye sahip de\u011fildik.<\/p>\n Gabriele; ” inan\u0131lmaz bir incelikle yap\u0131lm\u0131\u015f bu tak\u0131lar her zaman, her yerde g\u00f6rece\u011fimiz \u015feyler de\u011fil. Y\u00fcz k\u0131sm\u0131 beyaz ta\u015ftan yap\u0131lm\u0131\u015f tanr\u0131\u00e7a heykelci\u011finin geri kalan b\u00f6l\u00fcm\u00fc, ke\u00e7i derisi betimli kara ta\u015ftan yap\u0131lmayd\u0131. Bu giysiler tipik Karakum insan\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131yor, bu tap\u0131lan ana tanr\u0131\u00e7ay\u0131 ilk defa bir mezarda buluyoruz”.<\/p>\n Karakum insanlar\u0131 i\u00e7in Tengri de kusursuz g\u00fczellikteydi. Anu, Karakum insanlar\u0131n\u0131n kad\u0131n\u0131 Tanr\u0131 gibi y\u00fcceltme anlay\u0131\u015f\u0131na g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn en \u00e7a\u011fda\u015f, asri uygarl\u0131klar\u0131 bile ula\u015famam\u0131\u015flard\u0131. Devam eden \u00e7al\u0131\u015fmalarda a\u00e7\u0131lan di\u011fer mezarlarda bulunan heykelcikler de ayn\u0131 ama\u00e7 i\u00e7in mezarlara konulmu\u015ftu. Hepsi kad\u0131n olarak betimlenmi\u015f, ayn\u0131 Tanr\u0131’y\u0131 simgeliyordu.<\/p>\n Baz\u0131lar\u0131n\u0131n \u00fczerinde iki delik vard\u0131, bu yuvay\u0131 korumas\u0131 i\u00e7in evin ba\u015fk\u00f6\u015fesine as\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu. Tanr\u0131’n\u0131n kad\u0131n gibi betimlenmesi bu uygarl\u0131kta kad\u0131n\u0131 kutsayan, ana erkil bir topluluk oldu\u011funu da g\u00f6steriyordu. Bilgi bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok verimli olan bu yerde Gabriele hi\u00e7 zaman kaybetmeden mezarl\u0131kta ara\u015ft\u0131rmas\u0131na aral\u0131ks\u0131z devam ediyordu.<\/p>\n Gabriele; “Bu mezarlar \u00e7ok ilgin\u00e7, buradaki bulunanlar bizi \u00e7ok ilgilendiriyor, bu iskelet \u0130ngu\u015f-Harapa’dan gelen bir ki\u015fi gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu bilezik, Harapa \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131yor. Harapa Karakum\u2019un bin kilometre uza\u011f\u0131nda olan, Pakistan-Hindistan \u00e7evresinde olu\u015fmu\u015f \u0130ndigu\u015f uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n merkezini olu\u015fturan bir yer.”<\/p>\n Bu bilezik buralara nas\u0131l gelmi\u015fti?<\/strong><\/span><\/p>\n Bunu \u00f6\u011frenmek i\u00e7in Gabriele iskeletin kafas\u0131n\u0131 g\u00f6vdeden \u00f6zenle \u00e7\u0131kartt\u0131ktan sonra T\u00fcrkmen antropolog Oraz Babakov’dan hangi uygarl\u0131\u011fa ait oldu\u011funu \u00f6\u011frenmesini istedi. Kafatas\u0131n\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131 inceleyecek olan antropolog, bu ki\u015finin hangi uygarl\u0131\u011fa ait oldu\u011funu ve nerden geldi\u011fini \u00f6\u011frenecekti. Burada her \u015fey a\u00e7\u0131k meydandayd\u0131.<\/p>\n \u00dc\u00e7 haftal\u0131k arama sonucunda sonu\u00e7 korkun\u00e7tu, mezarl\u0131klar\u0131n y\u00fczde doksan\u0131 eski \u00e7a\u011f hazine avc\u0131s\u0131 ya\u011fmac\u0131lar taraf\u0131ndan zarar g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n Bu ya\u011fmadan arda kalanlar sadece o zamanlar haydutlar i\u00e7in fazla de\u011feri olmayan k\u00fc\u00e7\u00fck nesnelerdi. Victor \u0130vanovic i\u00e7in genellikle amulet ve damgalardan olu\u015fan bu e\u015fyalar i\u00e7erdikleri bilgi bak\u0131m\u0131ndan de\u011ferleri \u00f6l\u00e7\u00fclemeyecek derecede \u00f6nemliydiler. Bunlar kaybolan d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc yans\u0131tan son delilleriydi. Son buluntular arkeologlar\u0131n di\u011fer eski uygarl\u0131k ili\u015fkileri ile ilgili bilgilerde i\u00e7eriyordu.<\/p>\n Victor \u0130vanovic; “Bu insanlar\u0131n ge\u00e7mi\u015flerini anlamam\u0131z i\u00e7in elimizde yaz\u0131l\u0131 hi\u00e7 bir veri yok. Bunun i\u00e7in bu sanatsal nesneler \u00fczerinde yo\u011funla\u015farak \u00f6zelliklede damgalar ve m\u00fch\u00fcrler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z gerekiyor. \u00d6rne\u011fin bu fayanstan m\u00fch\u00fcr; Bu \u0130ngu\u015f damgalar\u0131n\u0131n benzeri. Mezopotamya eserleri \u00fczerindeki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131zdan da anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi bu uygarl\u0131klar birbirleriyle ba\u011flant\u0131dayd\u0131lar.<\/p>\n Bir ba\u015fka \u00fcst d\u00fczey soylu oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz mezarda buldu\u011fumuz bir ba\u015fka damga Suriye \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yor, \u00e7\u00fcnk\u00fc kanatl\u0131 bir tanr\u0131\u00e7a panter \u00fczerinde oturuyordu. G\u00f6r\u00fcyor musunuz? Suriye neresi buras\u0131 neresi. Bu iki uygarl\u0131k orta do\u011funun en u\u00e7 noktalar\u0131nda bulunuyorlar.” De\u011fi\u015fik bir ka\u00e7 damgadan \u00f6\u011frendiklerimiz, Karakum \u00e7\u00f6l\u00fcndeki uygarl\u0131kla di\u011fer uygarl\u0131klar\u0131n birbirleriyle ileti\u015fimde olduklar\u0131yd\u0131. Karakum\u2019la ili\u015fkili olan uygarl\u0131klar \u00f6\u011frendikleriyle, yeni bilgilerle \u00f6rfsel ve inan\u00e7sal geleneklerini olu\u015fturuyorlard\u0131.<\/p>\n Heykelciklerde Tanr\u0131’dan ya\u015fam suyunu alan Atana\/Atapa heykelciklerinin daha sonraki d\u00f6nemlerde yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Oysa Karakum uygarl\u0131\u011f\u0131ndan binlerce y\u0131l sonra olu\u015fmu\u015f Anadolu K\u0131bela k\u00fclt\u00fc tap\u0131naklar\u0131 genelev, sahipleri ise fahi\u015felerdi.<\/p>\n G\u00f6ksuri uygarl\u0131\u011f\u0131 Tengri inanc\u0131 ile K\u0131bela k\u00fclt\u00fc birbirinden farkl\u0131, \u00e7ok de\u011fi\u015fik, birbirine z\u0131t inan\u00e7lard\u0131. Benzetme ve k\u0131yaslama bile yap\u0131lamaz. K\u0131bela k\u00fclt\u00fc, Anu’da ilk ba\u015fta kad\u0131n olarak betimlenmi\u015f Tengri inanc\u0131n\u0131n binlerce y\u0131l sonra Anadolu\u2019da bozulmu\u015f, yozla\u015fm\u0131\u015f bir \u00f6rne\u011fidir. Mezarl\u0131kta bulunan baz\u0131 t\u00fcrbeler bu uygarl\u0131\u011f\u0131n bina yap\u0131m\u0131nda da di\u011fer uygarl\u0131klara g\u00f6re \u00e7ok ileri olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu. Ne yaz\u0131k ki hepsi eski ya\u011fmac\u0131lar\u0131n hoyrat\u00e7a sald\u0131r\u0131s\u0131 sonucu y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f durumdalard\u0131.<\/p>\n Gabriele Rossi Osmida; “Bu mezar duvarlar\u0131 olan ayn\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir ev gibi in\u015fa edilerek iki k\u0131s\u0131mdan olu\u015fmakta. Bir taraf gece, bir taraf g\u00fcnd\u00fcz i\u00e7in ayr\u0131lm\u0131\u015f. \u0130ki pencere olan b\u00f6l\u00fcm\u00fcn kar\u015f\u0131s\u0131nda bir ocak var. Buran\u0131n sakini oca\u011f\u0131n yan\u0131nda yat\u0131yordu. Bu ne anlama geliyordu? Bu uygarl\u0131kta \u00f6ld\u00fckten sonra ba\u015fka bir ya\u015fama inan\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n \u00d6ld\u00fckten sonra ya\u015fam\u0131n zamandan \u00f6te bir yerde devam edece\u011fine inan\u0131lmas\u0131ndan, de\u011ferli \u00f6zel e\u015fyalar\u0131n bulundu\u011fu g\u00fczel bir ev in\u015fa ediliyordu ki \u00f6ld\u00fckten sonraki ya\u015fam\u0131nda da buna benzer bir yerde huzur i\u00e7inde devam edilece\u011fine inan\u0131l\u0131yordu.”<\/p>\n Yaz\u0131m bi\u00e7imlerini ba\u015ftan silindir damgalara g\u00f6rselleyen Karakum insanlar\u0131yla ayn\u0131 benzer ilk yaz\u0131m \u00f6zelliklerini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz S\u00fcmerler Mezopotamya\u2019da ilk yaz\u0131y\u0131 yazacaklard\u0131. Nihayet g\u00fcne\u015f gibi d\u00f6rt bir yan\u0131n\u0131 ayd\u0131nlatan Anu’nun kalbinde yer alan Karakum G\u00f6ksuri uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ispatlanm\u0131\u015ft\u0131. Ne yaz\u0131k ki arkeologlar\u0131n g\u00fcnleri daral\u0131yor, ara\u015ft\u0131rmalara son verme g\u00fcnleri yakla\u015f\u0131yordu.<\/p>\n Gabriele; “Bu mezarda anla\u015f\u0131lmayan bir \u015feyler var, burada yatan soyluya ait bir s\u00fcr\u00fc k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f seramikler bulunuyor, hepsinin k\u0131r\u0131k olmas\u0131 galiba h\u0131rs\u0131zlar\u0131n de\u011ferli e\u015fya bulamad\u0131klar\u0131ndan olsa gerek, sinirden bu seramikleri k\u0131rm\u0131\u015f olmal\u0131lar. Bu bize burada sakl\u0131 bir \u015feylerin olabilece\u011fini g\u00f6steriyor. ”<\/p>\n Gabriele Tanr\u0131’ya sunulan e\u015fyalar\u0131n burada bir yerde sakl\u0131 oldu\u011fundan emindi. Mezar\u0131n taban\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00e7amurla kar\u0131\u015f\u0131k ta\u015flardan yap\u0131lm\u0131\u015f sert tabana odaklanarak \u00fcmidini yitirmeden \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na devam ediyor. Devam\u0131nda tabakan\u0131n alt\u0131nda \u00e7ok ince kumdan olu\u015fmu\u015f katmana ula\u015f\u0131yor.<\/p>\n \u0130lk ba\u015ftan \u00e7ok ender bulunan bronzdan uzunca gagal\u0131 bir vazo meydana \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu bulgu bize mezar\u0131n sahibinin \u00e7ok \u00f6nemli ve varl\u0131kl\u0131 birisi oldu\u011funu g\u00f6steriyordu.<\/p>\n Mezardan \u00e7\u0131kan \u00e7evresi \u00f6zenle i\u015flenerek bi\u00e7imlendirilmi\u015f b\u00fcy\u00fck\u00e7e bir tas i\u00e7in Gabriele; “eski \u00e7a\u011flardan kalma e\u015fyalardan \u015fimdiye kadar bu kadar g\u00fczelini g\u00f6rmemi\u015ftim, bu ya\u015fam\u0131mda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm en g\u00fczel nesne” yorumunu yap\u0131yordu. Bu nesneler, eski \u00e7a\u011f hazine avc\u0131s\u0131 h\u0131rs\u0131zlar\u0131n arad\u0131klar\u0131 e\u015fyalard\u0131.<\/p>\n En az d\u00f6rt bin y\u0131l \u00f6ncesine ait bu e\u015fyalar \u00fczerine zaman\u0131n sanat\u00e7\u0131lar\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz zanaatk\u00e2rlar\u0131n\u0131 k\u0131skand\u0131racak g\u00fczellikte sab\u0131rla nak\u0131\u015f i\u015flemi\u015flerdi. Gabrilele Rossi; “Bu geometrik motifli nesneler o kadar \u00e7ok muhte\u015fem ki sanki g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00e7a\u011fda\u015f kal\u0131plar\u0131 kullan\u0131larak yap\u0131lm\u0131\u015f gibi duruyorlar. Ama bunlar sab\u0131rla bir \u00e7eki\u00e7 ve bir demir \u00e7ubuk kullan\u0131larak i\u015flenmi\u015f.<\/p>\n Bu e\u015fyalar k\u00f6kleri uzun zamanlar \u00f6ncesine dayanan sanata ve zarafete \u00f6nem veren ince ruhlu bir uygarl\u0131\u011f\u0131n \u015faheser \u00fcr\u00fcnleriydi ve ge\u00e7mi\u015ften bizlere bilgiler veriyordu. Bazen bir ta\u015fa i\u015flenmi\u015f ayakkab\u0131, ku\u015f bi\u00e7imleri, bazen de bir i\u011fnenin topuzuna g\u00fcm\u00fc\u015ften yap\u0131lm\u0131\u015f bir koyun.<\/p>\n Gabriele; “Bu g\u00fczel kokulu parf\u00fcmlerin konuldu\u011fu k\u00fc\u00e7\u00fck bir vazo, kapa\u011f\u0131 hala \u00fczerinde duruyor”<\/p>\n <\/p>\n Nihayet son bir par\u00e7a kal\u0131yor geriye, bu tahta \u00fczerine renkli ta\u015flarla islenmi\u015f bir mozaik. Bu mozai\u011fin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc bozmadan \u00e7\u0131karmak i\u00e7in Gabriele \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f, fosille\u015fmi\u015f a\u011fa\u00e7lar\u0131 kimyasallarla sertle\u015ftirerek b\u00fct\u00fcn olarak \u00e7\u0131kart\u0131yor.<\/p>\n Ansiklopedilerde eski \u00e7a\u011fdan kalma k\u00fc\u00e7\u00fck renkli ta\u015flarla resmetme sanat\u0131 olarak bilinen mozaik’in ilk yap\u0131l\u0131\u015f bilgileri M\u00d6 500 y\u0131llar\u0131 verilirken bu sanat yap\u0131m\u0131 Karakum\u2019da 2.500 y\u0131l \u00f6ncesinden kalmayd\u0131.<\/p>\n Bu \u015faheser e\u015fyalar atalar\u0131m\u0131z taraf\u0131ndan Karakum\u2019da eski yunan uygarl\u0131\u011f\u0131ndan 2 bin y\u0131l \u00f6nce g\u00f6z nuruyla, sab\u0131rla Anu’da i\u015flenmi\u015fti.<\/p>\n Gabriele; “Bu kadar g\u00fczel sanatsal incelikte olmalar\u0131 bu insanlar\u0131n becerilerini ve sanat zevklerinin ola\u011fan\u00fcst\u00fc oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Ayn\u0131 bu e\u015fyada oldu\u011fu gibi, bundan \u00f6nce, ne yak\u0131n do\u011fuda, ne Ortado\u011fu\u2019da nede Asya\u2019 da hi\u00e7 b\u00f6ylesine denk gelinmedi. Bu g\u00fcm\u00fc\u015ften kaplumba\u011fa s\u0131rt\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc i\u015flenmi\u015f bardak g\u00f6revi g\u00f6ren bir vazo.”<\/p>\n Bu bize sava\u015f sanat\u0131ndan \u00e7ok ya\u015famdan zevk alan, g\u00fczelli\u011fe \u00f6nem veren ince ruhlu bir milletin buralarda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu. Bu insanlar galiba \u00e7\u00f6l\u00fcn ortas\u0131nda olmalar\u0131ndan dolay\u0131 \u00e7\u00f6l taraf\u0131ndan bir nevi korunuyorlard\u0131. Buras\u0131n\u0131n kurak, \u00e7orak, ya\u015fam \u015fartlar\u0131n\u0131n \u00e7ok zor olmas\u0131ndan dolay\u0131 ba\u015fka milletler belki de buralarda macera aramaktan \u00e7ekinmi\u015flerdi.<\/p>\n T\u00fcrklerin tarihte ne pahas\u0131na olursa olsun hi\u00e7 bir zaman bir ba\u015fka milletin esaretine girmemeleri, \u00f6zg\u00fcr, huzurlu ve bar\u0131\u015f i\u00e7inde ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ya\u015fama ne kadar \u00e7ok \u00f6nem verdiklerini g\u00f6steriyordu. Oraz Babakov’un iskeletler \u00fczerinde incelemeleri bize insan\u0131n bulundu\u011fu \u00e7evreyle b\u00fct\u00fcnle\u015ferek \u00e7ok g\u00fczel uyum sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu.<\/p>\n Antropolog Oraz babakov; “Burada ya\u015fam\u0131\u015f olan insanlar\u0131n bedensel olarak birbirleriyle \u00e7ok b\u00fcy\u00fck farklar\u0131 yok. Kafa yap\u0131lar\u0131 \u00e7ok homojen, ayn\u0131 t\u00fcrden insanlar bunlar. En uzun erkek boyu 1.67 metre. Kad\u0131nlar\u0131n ortalama boyu 1.55 metre. Ortalama 37 ya\u015f\u0131na kadar ya\u015f\u0131yorlard\u0131, bu bronz \u00e7a\u011f\u0131na g\u00f6re ger\u00e7ekten \u00e7ok \u00f6nemli ve uzun bir ya\u015fam s\u00fcresi. Bu ald\u0131klar\u0131 g\u0131dalarla ilgili olmal\u0131. Besin de\u011feri y\u00fcksek zengin g\u0131dalar t\u00fcketmi\u015f olmal\u0131lar. ”<\/p>\n Bu ulusun besin zincirini olu\u015fturanlar g\u0131dalar nelerdi?<\/strong><\/span><\/p>\n \u00c7\u00f6lde ne \u00fcretiyorlard\u0131? Yan\u0131t ise \u0130talya\u2019da. Coma kenti botanik ve arkeolojik tar\u0131m ara\u015ft\u0131rma laboratuvarlar\u0131nda Karakum kentlerinden k\u00f6m\u00fcrle\u015fmi\u015f tohumlar getirilerek incelendi. Aralar\u0131nda arpa tohumlar\u0131n\u0131n da oldu\u011fu, k\u00f6m\u00fcrle\u015fmi\u015f bir s\u00fcr\u00fc tohumun hangi bitkilere ait olduklar\u0131n\u0131 bilim insanlar\u0131 tohumlar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015farak \u00f6\u011frendiler.<\/p>\n Gonur tepedeki bu insanlar tar\u0131m yaparak arpa ekip bi\u00e7iyorlard\u0131, ba\u015fka tohumlarda vard\u0131. Baz\u0131lar\u0131 muhtemelen \u00fcz\u00fcm \u00e7ekirdekleriydi ve di\u011fer meyvelerin \u00e7ekirdekleri de bulunuyordu. Bunlar b\u00fcy\u00fck ihtimal \u015feftali ve erik olmal\u0131yd\u0131lar. Sebze kal\u0131nt\u0131lar\u0131na da rastland\u0131. Bu \u00fcr\u00fcnler et ve s\u00fctle beraber bu insanlar\u0131n besin zincirini olu\u015fturuyordu. Elekronik mikroskopla o d\u00f6nemden kalma k\u00fc\u00e7\u00fck a\u011fa\u00e7 kal\u0131nt\u0131lar\u0131 incelendi\u011finde, buradaki do\u011fa ve bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc ile ilgili bizlere bilgiler veriyordu. K\u00fc\u00e7\u00fck a\u011fa\u00e7 par\u00e7ac\u0131klar\u0131 su kenar\u0131nda yeti\u015fen kavak a\u011fac\u0131na aitti.<\/p>\n Oysa buras\u0131 \u00e7\u00f6l\u00fcn kaplad\u0131\u011f\u0131 bir aland\u0131, kavak ise su kenarlar\u0131nda yeti\u015fen, bol suya ihtiya\u00e7 duyan bir a\u011fa\u00e7 t\u00fcr\u00fc. Kavak gibi \u0131lg\u0131n a\u011fac\u0131n\u0131n da burada yeti\u015fmesi, o d\u00f6nem burada suyun bol oldu\u011funu g\u00f6steriyordu.<\/p>\n Burada, \u00e7\u00f6lde yeti\u015fmeyen de\u011fi\u015fik t\u00fcrden tar\u0131mla yeti\u015ftirilen bitkilere ait tohumlarda bulunmu\u015ftu. \u00d6nceleri burada bir \u0131rmak vard\u0131. Karakum insanlar\u0131 bu \u0131rma\u011f\u0131 kullanarak sulama arklar\u0131yla tarlalar\u0131 suluyor, tar\u0131m yap\u0131yorlard\u0131. 10’larca hektarl\u0131k alanlarda hububat \u00fcr\u00fcnleri ve meyve a\u011fa\u00e7lar\u0131 yeti\u015ftiriliyordu. Arkeologlar\u0131n tahminlerine g\u00f6re 5 bin ki\u015finin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bu kentlerin su ihtiyac\u0131 da arklarla \u0131rmaktan getirilen bolca suyla kar\u015f\u0131lan\u0131yordu.<\/p>\n Baz\u0131 kentlerin \u00e7evresi 2 metre kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda, g\u00fcne\u015fte pi\u015fmi\u015f kerpi\u00e7 duvarlarla korunuyordu. \u0130\u00e7inde sanat\u00e7\u0131lara ait mahalle, al\u0131\u015f veri\u015f yap\u0131lan d\u00fckk\u00e2nlar ve halk\u0131n topland\u0131\u011f\u0131 pazar yeri vard\u0131. Kentin ortas\u0131nda soylu y\u00f6neticilerin kald\u0131\u011f\u0131 bir saray bulunuyordu. Bu merkezi y\u00f6netim yerinde nas\u0131l bir y\u00f6netim bi\u00e7imiyle hangi kurallardan olu\u015ftu\u011fu ile ilgili \u015fimdiye kadar hi\u00e7 bir \u015fey bilmiyoruz.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise bu kentler ya\u015fayanlar\u0131n terk etmesi sonucunda ve as\u0131rlard\u0131r yer alt\u0131nda sessizlik \u00f6rt\u00fcs\u00fcyle \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015f olman\u0131n verdi\u011fi al\u0131\u015fkanl\u0131kla suskunlar. Sadece bu kentlerin son ka\u011fan\u0131 Victor \u0130vanovic g\u00f6rmeye geliyor.<\/p>\n Ni\u00e7in bu kentler terkedildi ve kayboldu? Bu uygarl\u0131k neden son buldu? Son ka\u011fan Victor \u0130vanovic i\u00e7in yan\u0131t \u00e7ok kolayd\u0131 ve hep ayn\u0131 nedendi… \u2018\u2019SU\u2019\u2019.<\/p>\n Victor \u0130vanovic; “Geli\u015fmi\u015flikten elde edilen mutluluk ve huzur burada h\u00fck\u00fcm s\u00fcr\u00fcyordu. Murgap \u0131rma\u011f\u0131 buradan ge\u00e7iyordu. Tar\u0131m alanlar\u0131nda ve g\u00fcnl\u00fck ya\u015famda kullan\u0131lan suyun d\u0131\u015f\u0131nda buralarda fazlas\u0131yla su vard\u0131. Topraklar bereketliydi, ama bir\u00e7ok \u0131rmak gibi Murgap’\u0131n yata\u011f\u0131 bat\u0131ya kayd\u0131. Bu g\u00fcn buras\u0131n\u0131n 50 kilometre ilerisinden ak\u0131yor.<\/p>\n Su yoksa ya\u015famda yok. Tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015fan bir toplumun burada ya\u015famas\u0131 imk\u00e2ns\u0131zla\u015f\u0131yor. Tarlalar\u0131n\u0131 neyle sulayacaklar? G\u00fcnl\u00fck ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 nas\u0131l kar\u015f\u0131layacaklar? \u0130\u015fte bunun i\u00e7in burada ya\u015fam sona erdi, insanlar ba\u015fka yerlere g\u00f6\u00e7 ettiler”. Karakum, Gonur tepede arkeologlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 daha bitmemi\u015fti, ama bulunan e\u015fyalar, verilen emek ve yo\u011fun \u00e7al\u0131\u015fma amac\u0131na ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Bu uygarl\u0131k \u00e7\u00f6l\u00fcn bir ucundan \u00f6b\u00fcr ucuna kadar kale ve hisarlardan olu\u015fmaktayd\u0131. Kesin bir rakam vermesem de Gonur tepede 30 kadar kent birikintileri var. Biz ne zaman bu kentlerin hepsini yery\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131r ve hepsini incelersek, o zaman ayn\u0131 eski Yunan gibi b\u00fcy\u00fck bir uygarl\u0131\u011f\u0131n ondan 2\/3 bin y\u0131l \u00f6nce burada olu\u015ftu\u011funu da g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bu uygarl\u0131k bronz \u00e7a\u011f\u0131ndan kalma olmas\u0131na ra\u011fmen eski Yunan uygarl\u0131\u011f\u0131na e\u015f de\u011fer ileri bir uygarl\u0131kt\u0131r”<\/p>\n Karakum, Gonur tepede \u015fimdiye kadar yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar bize bu insanlar\u0131n \u00f6rfsel ve siyasi yap\u0131lanma ile ilgili azda olsa fikir vermekte. T\u00fcrklerin atalar\u0131n\u0131n kurdu\u011fu muhte\u015fem uygarl\u0131\u011f\u0131n daha \u00e7ok kay\u0131p halkalar\u0131 var. Geni\u015f\u00e7e alana yay\u0131lm\u0131\u015f bir\u00e7ok kent kumlar\u0131n alt\u0131nda.<\/p>\n Bilim ve merak a\u015fk\u0131yla insanl\u0131\u011fa bir \u015feyler verebilmek i\u00e7in ya\u015famlar\u0131n\u0131 insanl\u0131k davas\u0131na adam\u0131\u015f Victor \u0130vanovic Sarianidi, Gabriele Rossi Osmida, Ferdi Muradov ve Oraz Babakov gibi varl\u0131klar\u0131n\u0131 bilime adam\u0131\u015f bilim adamlar\u0131 olan torunlar\u0131n\u0131 bekliyor.<\/p>\n Karakum tarihinin daha ba\u015flang\u0131c\u0131nday\u0131z. Tarihi ger\u00e7ekler bir m\u00fcddet gizlenebilir, gizli kalabilir ama asla yok olmaz, edilemezde. \u0130nsanl\u0131k tarihi yeniden, tekrar eskiden oldu\u011fu gibi yine Anu’dan yaz\u0131lacak. Ac\u0131 k\u00f6y yerle\u015fim mezarl\u0131\u011f\u0131nda 5 bin y\u0131l \u00f6nce toprak alt\u0131nda ebedi dinlenmeye \u00e7ekilen Karakum sakinleri yeniden g\u00fcn y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n A\u00e7\u0131lan mezar skonuklar\u0131 as\u0131rlardan kalma sakinlikleriyle ba\u015fu\u00e7lar\u0131nda de\u011ferli e\u015fyalar\u0131yla beraber ta\u015ftan bir yorgan alt\u0131nda \u00f6l\u00fcmden sonraki ya\u015fama kavu\u015fman\u0131n huzuruyla yat\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n Gaziantep, Kilis’te M\u00d6. 3 bin y\u0131llar\u0131ndan kalma k\u00fc\u00e7\u00fck bir kent mezarl\u0131\u011f\u0131nda da \u00f6l\u00fcler ayn\u0131 bi\u00e7imde g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu mezarl\u0131klarda g\u00f6rd\u00fcklerimiz insan\u0131 \u00fcrperten \u00f6l\u00fcm\u00fcn so\u011fuk y\u00fcz\u00fc de\u011fil, ya\u015fam\u0131n ger\u00e7ekleriydi. Y\u00fcz y\u00fcze, sonsuza kadar, \u00e7ok sevdi\u011fi \u00e7ocu\u011fuyla bir ana kuca\u011f\u0131nda evlad\u0131yla ebedi dinlenmeye \u00e7ekilmi\u015fti. Galiba ya\u015fam\u0131n ac\u0131 kurallar\u0131 ikisine ayn\u0131 anda i\u015flemi\u015fti. Ya\u015famda oldu\u011fu gibi aralar\u0131nda olan sevgi ba\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fckten sonrada devam ettirmi\u015flerdi. Ana yavrusunu \u00f6l\u00fcmde de ba\u011fr\u0131na bas\u0131yordu.<\/p>\n Antropolog Oraz Babakov mezarl\u0131kta arkeologlar\u0131n i\u015fleri bittikten sonra mezarlardaki iskeletleri inceliyordu. Bir iskeletin ba\u015f\u0131 alt\u0131nda bir damga buluyor. Bu bulu\u015f, bu uygarl\u0131\u011f\u0131n ba\u015fka bir \u00f6zelli\u011fini de bizlere g\u00f6steriyordu. Bu damgalar \u00f6zellikle kafalar\u0131n\u0131n alt\u0131na yerle\u015ftirilmi\u015fti.<\/p>\n Kad\u0131n mezarlar\u0131nda devaml\u0131 bu t\u00fcr bulgularla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131l\u0131yordu. Muhtemelen \u00fcst d\u00fczey kad\u0131nlard\u0131 bunlar. G\u00f6m\u00fcl\u00fcrken de\u011ferli e\u015fyalar\u0131yla beraber varl\u0131kl\u0131 olduklar\u0131n\u0131 simgeleyen damgayla g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015flerdi.<\/p>\n M\u00d6 3 bin y\u0131llar\u0131na kadar Karakum uygarl\u0131\u011f\u0131 ana erkil bir toplum yap\u0131s\u0131nda olmas\u0131ndan, kad\u0131n liderler aile i\u00e7inde ve toplumsal ya\u015famda s\u00f6z sahibiydiler. Bu gelenek Anadolu\u2019da ya\u015fayan insanlar\u0131m\u0131zda hala devam ettirilmekte. Bilhassa da torun sahibi olmu\u015f kad\u0131nlar\u0131m\u0131z ailenin en \u00f6nemli s\u00f6z\u00fc dinlenen, kar\u015f\u0131 gelinmeyen, sayg\u0131 g\u00f6sterilen birey konumundad\u0131rlar.<\/p>\n Bu insanlar ge\u00e7imlerini hayvanc\u0131l\u0131k ve tar\u0131m \u00fczerine kurduklar\u0131 i\u00e7in sava\u015f\u00e7\u0131, fetih\u00e7i bir uygarl\u0131kta de\u011fildiler. Tanr\u0131\u00e7a heykelciklerine bereket ve huzurlu masumiyet imgeleri i\u015flenmi\u015fti. Ne bir heykelcilikte, ne bir damga ve amulette silah ve sava\u015f\u0131 an\u0131msatan imgeler i\u015flenmemi\u015fti. A\u00e7\u0131lan binlerce mezarda silahla \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f iskelette yoktu. Buras\u0131 bar\u0131\u015f\u0131n ve sevginin h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc, ya\u015famdan haz alan insanlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu, bereketin ve huzurun bolca oldu\u011fu bir uygarl\u0131kt\u0131.<\/p>\n Buras\u0131 k\u00f6kleri 40 bin y\u0131l \u00f6ncesine dayanan, M\u00d6 4 bin y\u0131llar\u0131ndan kalma, insanca ya\u015fan\u0131lan, huzurun h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc mutlu insanlar\u0131n \u00fclkesiydi. Arkeologlar mezarl\u0131kta beklenmedik bir durumla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yorlar. Burada bir hayvan insanlar\u0131n aras\u0131na g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu “Alabay” cinsi T\u00fcrkmenistan \u00e7\u00f6llerine has \u00e7oban k\u00f6peklerinin atas\u0131yd\u0131.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu alabay\u0131n torunlar\u0131 hala T\u00fcrkmen s\u00fcr\u00fclerine bek\u00e7ilik yapmaktalar. 5 bin y\u0131l \u00f6nce muhtemelen bu alabayda s\u00fcr\u00fcleri ve sahiplerini koruyordu. Zaman\u0131nda insanlar aras\u0131nda da \u00f6zel bir yeri ve de\u011feri olmal\u0131yd\u0131 ki, bu nedenle o’da insan mezarl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6m\u00fclmeyi hak etmi\u015fti. Aramalarda elde edilen damga ve amuletletlerde \u00e7o\u011funlukla kartal ve y\u0131lan simgeleri bulunuyordu. Bu simgelerin \u00e7o\u011funlukta olmas\u0131 s\u0131radan bir s\u00fcsleme i\u00e7in kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n Gabriele Rossi; \u2018\u2019Bu damgalardaki simgeler, iyi ile k\u00f6t\u00fcy\u00fc, g\u00fczel ile \u00e7irkini, Tanr\u0131’y\u0131, dini inan\u00e7la ilgili \u00f6yk\u00fcleri bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Birbirleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131lar\u0131 olan bu g\u00f6rseller insanlar\u0131n uymas\u0131 gereken inan\u00e7 kurallar\u0131n\u0131 simgeliyordu. Birliktelik i\u00e7inde olan kartal ve y\u0131lan simgesinin arkas\u0131nda bir \u015feyler sakl\u0131 olmal\u0131…\u00a0 Yeterli amulete daha sahip de\u011filiz, ama daha fazlas\u0131n\u0131 bularak bu uygarl\u0131\u011f\u0131n efsanelerini ve inanc\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenebiliriz.”<\/p>\n Arkeolo\u011fa g\u00f6re 6 bin y\u0131l \u00f6nce kurulmu\u015f uygarl\u0131k kentlerinde bir inan\u00e7 ya\u015fat\u0131l\u0131yordu. Lakin elde sadece karma\u015f\u0131k, s\u0131ralar\u0131n\u0131n bilinmedi\u011fi birka\u00e7 amulet vard\u0131. Yaz’\u0131n kavurucu s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 50 dereceyi buldu\u011fu Karakum\u2019da \u00e7al\u0131\u015fmalara son veren Gabriele Rossi Osmida, Venedike d\u00f6nerek hi\u00e7 vakit kaybetmeden Karakum\u2019da buldu\u011fu amuletlerdeki simgeler \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015fl\u0131yor. Di\u011fer uygarl\u0131k simgeleriyle benzerlikleri olabilir olas\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yap\u0131yordu.<\/p>\n Baz\u0131 simgeler ve \u00f6zellikle y\u0131lan ve kartal betimlemesi b\u00fct\u00fcn uygarl\u0131klarda g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Acaba ayn\u0131 \u00f6yk\u00fclerimi saklan\u0131yordu bu simgelerin arkas\u0131nda! Ne anlat\u0131l\u0131yordu?<\/p>\n Gabriele, Almanya\u2019da ya\u015fayan, Martin Lutherking \u00fcniversitesinde profes\u00f6r olan ve eski Ortado\u011fu mitolojisinde uzman olan Sindia Winkelman\u0131 Venedike davet ediyor. G\u00f6r\u00fc\u015fme, ara\u015ft\u0131rmalara destek veren Ligabue vakf\u0131n\u0131n merkezinde yap\u0131l\u0131yor. Sorunun i\u00e7inden \u00e7\u0131kamayan Gabriele, Sindia’ya bu nedir diye bir soru y\u00f6neltir. Sindia Winkelman i\u00e7in bunlar, ku\u015fkusuz insanl\u0131\u011f\u0131n ilk efsanelerinin en eski simgeleriydi.<\/p>\n Sindia Gabriele’ye Etena\/Atana\/Atapa mitolojisini biliyor musunuz diye bir soruyla beraber bunlar\u0131n Etena\/Atana efsanesinin anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6yk\u00fc simgeleri oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Atana miti insanl\u0131\u011f\u0131n en eski efsanesidir. Amuletler d\u00fczg\u00fcn s\u0131raland\u0131\u011f\u0131nda \u00f6yk\u00fcde anla\u015f\u0131l\u0131r, okunur bir hal al\u0131yordu. Bu \u00f6yk\u00fcleri biz Karakum\u2019dan \u00e7\u0131kan silindir damgalar\u0131 hamur \u00fczerinde \u00e7evirdikten sonra \u00e7\u0131kan g\u00f6rsellerin anlat\u0131mlar\u0131ndan \u00f6\u011freniyoruz.<\/p>\n \u00d6yk\u00fc \u015f\u00f6yle ba\u015fl\u0131yor; Kartal ve y\u0131lan bir zamanlar ya\u015fam a\u011fac\u0131nda bar\u0131\u015f i\u00e7inde ya\u015f\u0131yorlard\u0131. Bir g\u00fcn kartal, kalbinde ve beyninde k\u00f6t\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnceler hisseder. Sonra yavrular\u0131yla y\u0131lan\u0131n yumurtalar\u0131n\u0131 yemeye karar veriyor ve yumurtalar\u0131 yiyor. Tanr\u0131’n\u0131n yard\u0131m\u0131yla y\u0131lan \u00f6c\u00fcn\u00fc almak i\u00e7in \u00f6l\u00fc bir hayvan le\u015finin i\u00e7ine saklan\u0131r. Kartal tam le\u015fi yemek i\u00e7in kondu\u011funda, yerinden \u00e7\u0131kan y\u0131lan kartala sald\u0131r\u0131r. Kartaldan \u00f6c\u00fcn\u00fc alan y\u0131lan, yaral\u0131 kartal\u0131 \u00e7\u0131kamayaca\u011f\u0131 bir \u00e7ukurun i\u00e7ine atar.<\/p>\n Amulet ve damgalarda anlat\u0131lan bu \u00f6yk\u00fc M\u00d6. 2 bin y\u0131l\u0131ndan kalma S\u00fcmer yaz\u0131tlar\u0131nda da g\u00f6r\u00fcyoruz ama Karakum, Gonur tepedeki silindir damgalardan da anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi efsane \u00e7ok \u00f6ncelerden kalma.<\/p>\n Sindia Wilkelman ; “Bana g\u00f6re, Etena\/Atana \u00f6yk\u00fcs\u00fc b\u00fct\u00fcn insanl\u0131k taraf\u0131ndan bilinen bir olguydu. Lakin yaz\u0131l\u0131 olarak M\u00d6. 2 bin y\u0131l\u0131ndan kalma eski g\u00fcney Mezopotamya\u2019da S\u00fcmer yaz\u0131tlar\u0131nda bulunabildi.”<\/p>\n Konuyla ilgisi olabilecek Arkeoloji ile ilgili \u00e7evreye haberler g\u00f6nderdikten iki g\u00fcn sonra \u00fclkesinin tarihinde uzman olan, T\u00fcrkmen gazeteci Bolodiya elinde eski d\u00f6neme ait bir ka\u00e7 silindir damgayla ziyaretine geliyor. Bu nesneler, bu uygarl\u0131\u011f\u0131n geleneksel \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131yan damgalard\u0131. Silindir damgalar T\u00fcrkmenistan’da kendi imk\u00e2nlar\u0131yla aramalar yapan ge\u00e7mi\u015fe merakl\u0131 insanlar taraf\u0131ndan bulunmu\u015ftu.<\/p>\n![\"222\"](\"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/2221.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/a>2004 y\u0131l\u0131, Karakum’un son ka\u011fan\u0131, Victor \u0130vanovic Sarianidi; “Karakum ile ilgili okulda bize \u00f6\u011fretilenler sadece \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00e7\u00f6l oldu\u011fuydu ve insanl\u0131\u011f\u0131n burada hi\u00e7 iz b\u0131rakmad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleniyordu. Bir g\u00fcn arabama bindim \u00e7\u00f6le do\u011fru yol almaya ba\u015flad\u0131m, ilerlerken \u00e7\u00f6lde kent kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n izlerine denk geldim. Kal\u0131nt\u0131lar o kadar \u00e7ok b\u00fcy\u00fckt\u00fc ki, ba\u015ftan yak\u0131n ge\u00e7mi\u015ften kalma kent kal\u0131nt\u0131lar\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Sonra yak\u0131ndan incelemeye ba\u015flad\u0131m ve kendi kendime s\u00f6ylendim; \u2018Tanr\u0131m bu en az M\u00d6 3 bin y\u0131llar\u0131ndan kalma kal\u0131nt\u0131lar\u2019. Bundan 20 y\u0131l \u00f6nce burada hi\u00e7 kimse uygarl\u0131k insanlar\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011fu bir devletin olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnemezdi bile.<\/p>\n<\/a>Ebedi konaklama yeri olan 10 hektara yay\u0131lm\u0131\u015f binlerce mezar. Binlerce y\u0131l \u00f6nce kaz\u0131lm\u0131\u015f olan bu mezarlar, belki de hala Orta Asya\u2019n\u0131n en geni\u015f mezarl\u0131klar\u0131yd\u0131. Yaz\u0131l\u0131 kaynak bulunamad\u0131\u011f\u0131ndan bronz \u00e7a\u011f\u0131ndan kalma kentin bir kilometre ilerisinde bulunan bu mezarlar, bu gizemli uygarl\u0131k ile ilgili bize bilgi verecek tek yerlerdi.<\/p>\n<\/a>Acelece yap\u0131lan bu kaz\u0131larda ya\u011fmac\u0131lar\u0131n her zaman arkalar\u0131nda yanlar\u0131na alamad\u0131klar\u0131 de\u011ferli kal\u0131nt\u0131lar b\u0131rakt\u0131klar\u0131 oluyordu. \u0130lk kaz\u0131larda \u015fans arkeologlardan yanayd\u0131. Ya\u011fmac\u0131lar\u0131n g\u00f6z\u00fcnden ka\u00e7m\u0131\u015f, pi\u015fmi\u015f topraktan yap\u0131lm\u0131\u015f 40 as\u0131rl\u0131k k\u00fc\u00e7\u00fck bir heykelcik as\u0131rlar sonra karanl\u0131klar diyar\u0131ndan \u00e7\u0131karak tekrar yeniden g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a>\u00a0Gabriele Rossi Osmida; “Ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z kaz\u0131lardan sonra ilk buldu\u011fumuz nesneler, bu insanlar\u0131n g\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131 ile ilgili bizlere fikir veriyor. Bu insanlar i\u00e7in, g\u00fcnl\u00fck ya\u015famda s\u00fcslenmeye ve zarafete \u00f6zen g\u00f6steren bak\u0131ml\u0131 bir topluluk diyebiliriz. Bu g\u00fcn\u00fcm\u00fczde anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00fcslenme ve giyinme anlam\u0131nda de\u011fil ama insanlar\u0131n di\u011fer insanlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131nda, \u00f6zel g\u00fcnlerinde ve \u00f6ld\u00fckten sonra Tanr\u0131’lar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131na temiz ve bak\u0131ml\u0131 bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcmle \u00e7\u0131kma arzusunda olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Mezarlarda yatan insanlar\u0131n ba\u015flar\u0131 kuzeye \u00e7evrili, sa\u011f taraflar\u0131 na d\u00f6n\u00fck yatmaktayd\u0131lar.<\/p>\n<\/a>Topuzunda ko\u00e7 imgesi olan bir s\u00fcrme aleti ve s\u00fcrme kavanozu i\u00e7inde de\u011fi\u015fik s\u00fcslenme kal\u0131nt\u0131lar\u0131 bulunan bu nesneler, g\u00fcnl\u00fck ya\u015famda her g\u00fcn kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bize g\u00f6steriyordu.”\u00a0Anu tekrar Karakum\u2019da g\u00fcne\u015f gibi do\u011fuyordu. Kad\u0131n olarak betimlenen Tengri heykelciklerinin sa\u00e7 bi\u00e7imlerindeki ince k\u0131vr\u0131mlar\u0131 ne kadar \u00f6zenli olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu. Y\u00fczlerindeki asaletli \u00e7izimler kusursuz ve temiz olman\u0131n bu insanlar i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu g\u00f6steriyordu. Arkeologlar i\u00e7in bu insanlar\u0131n bu kadar bak\u0131ml\u0131 olmalar\u0131 g\u00fcnl\u00fck ya\u015famda kurallar\u0131 olan bir d\u00fczen i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu.<\/p>\n<\/a>Geni\u015f g\u00f6n\u00fcll\u00fc g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcyle, bereketiyle tan\u0131nan bu ana tanr\u0131\u00e7a insanlara ya\u015fam veren ve \u00f6ld\u00fckten sonrada onlar\u0131 kar\u015f\u0131layan \u015fefkatli tanr\u0131\u00e7a olarak mezarl\u0131kta yatanlar\u0131n ba\u015flar\u0131 ucunda bulunuyordu. Karakum insanlar\u0131 Tengri’yi bir ana gibi koruyup kollayan, \u015fefkatiyle, merhametiyle kullar\u0131na ancak bir anan\u0131n sevgisiyle yakla\u015faca\u011f\u0131 i\u00e7in kusursuz g\u00fczellik anlam\u0131na gelen gad\u0131n\/kad\u0131n gibi betimlemi\u015flerdi.<\/p>\n<\/a>Oraz Babakov i\u00e7in bu kad\u0131n \u0130ndigu\u015f insan\u0131ndan hi\u00e7 bir \u00f6zellik ta\u015f\u0131m\u0131yordu, aksine bu mezarl\u0131ktaki di\u011fer iskeletlerle ayn\u0131 \u00f6zellikleri ta\u015f\u0131malar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, kafatas\u0131 yap\u0131s\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkmenleriyle akraba olduklar\u0131n\u0131 da g\u00f6steriyordu. Fayanstan olan bilezik ise ticari yollardan elde edilmi\u015fti. Ticari yollar kullan\u0131larak insanlar eski d\u00f6nemde bir birlerinden al\u0131\u015fveri\u015f yapm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n<\/a>Anadolu’da olu\u015fmu\u015f K\u0131bela gibi ana tanr\u0131\u00e7a k\u00fclt\u00fc gibi inan\u00e7lar, Karakum G\u00f6ksuri uygarl\u0131\u011f\u0131ndan binlerce y\u0131l sonra olu\u015fmu\u015ftu. Anadolu tanr\u0131\u00e7a k\u00fcltlerinde kad\u0131n ve erkeklerin cinsel organlar\u0131 gibi sadece cinsellik i\u00e7eren anlay\u0131\u015flar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kartan simgeleri Karakum\u2019da bulmak pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. 10 binlerce y\u0131l \u00f6ncesinden kalma ilkel heykelciklerde g\u00f6\u011f\u00fcsleri g\u00f6r\u00fcnen tanr\u0131\u00e7a yerine Karakum G\u00f6ksuri insanlar\u0131 daha sonra M\u00d6. 4 bin y\u0131llar\u0131ndan kalma heykelciklerde tanr\u0131\u00e7ay\u0131 hep giysili kad\u0131n olarak betimlemi\u015flerdi.<\/p>\n<\/a>Mimar Akmedov Annamurad’\u0131n yard\u0131m\u0131yla Gabriele bu t\u00fcrbelerin ne bi\u00e7imde, hangi \u00f6zellikle in\u015fa edildiklerini \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. \u0130ki g\u00fcnl\u00fck \u00e7al\u0131\u015fma sonucu y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f olan t\u00fcrbenin ne bi\u00e7imde oldu\u011funu meydana \u00e7\u0131kartacak olan par\u00e7alar tekrar birle\u015ftirildi. Sonu\u00e7 sevindiriciydi.<\/p>\n<\/a>Gabriele i\u00e7in bu geni\u015f alana yay\u0131lm\u0131\u015f uygarl\u0131k s\u0131rlar\u0131n\u0131n hepsini hen\u00fcz vermemi\u015fti. Gabriele di\u011ferlerine g\u00f6re \u00e7ok b\u00fcy\u00fck olan bir mezar i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ku\u015fkusuz bu bir ka\u011fan mezar\u0131yd\u0131. Kayda de\u011fer hi\u00e7 bir \u015fey bulunmuyordu.<\/p>\n<\/a>\u0130lk defa Gabriele ve Victor \u0130vanovic bir soyludan arda kalan e\u015fyalar\u0131n tamam\u0131n\u0131 inceleyerek bir sonuca varacaklard\u0131. \u00d6zenle yerinden \u00e7\u0131kar\u0131lan kusursuz bir sanat eseri olan uzunca gagas\u0131 olan bu vazo bu insanlar i\u00e7in \u00e7ok de\u011ferli olan suyu kullanmak i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Birbirine kaynakla yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bronzdan yemek ve meyve taba\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131nda bulunan alt\u0131n incilerin olmas\u0131ndan \u00e7ok arkeologlar\u0131 daha \u00e7ok bu madeni bu kadar g\u00fczel islemi\u015f olmalar\u0131 ilgilendiriyordu.<\/p>\n<\/a>Bu inan\u0131lmaz \u015faheserleri meydana getiren sanat\u00e7\u0131 ba\u015ftan sert bir ta\u015fa veya demir \u00e7ubu\u011fa bi\u00e7imler vermi\u015f ve sonra e\u015fyalar\u0131n \u00fczerine bu bi\u00e7imleri i\u015flemek i\u00e7in kullanm\u0131\u015f. Benim i\u00e7in bu sadelikle ula\u015f\u0131lan m\u00fckemmelli\u011fin doruk noktas\u0131d\u0131r”<\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a>T\u00fcrk ulusunun atalar\u0131 olan G\u00f6ksuri\u2019 lerin kurduklar\u0131 Anu\/Karakum uygarl\u0131\u011f\u0131 \u015fimdiye kadar \u00f6\u011frendi\u011fimiz insanl\u0131k tarihini alt \u00fcst etmeye devam ediyor. Gabriele Rossi; “Bu ko\u00e7 kafal\u0131 g\u00fcm\u00fc\u015ften i\u011fnedeki muhte\u015fem sanat\u0131 bizler klasik sanatta en ge\u00e7 tarih M\u00d6 500 ancak g\u00f6rebiliyoruz. Bu \u015fu anlama geliyor; \u00d6rne\u011fin eski Yunan’da bu bi\u00e7imleri g\u00f6rebiliriz fakat buradaki i\u015fleme k\u0131vr\u0131mlar\u0131n\u0131n m\u00fckemmelli\u011fini bir i\u011fne topuzunda bulmay\u0131, bazen bir ko\u00e7 kafas\u0131, bazen de bir kuzu olarak hi\u00e7 beklemiyorduk. Bronz \u00e7a\u011f\u0131ndan kalma inan\u0131lmaz \u015faheserler bunlar.”<\/p>\n<\/a>Bu e\u015fyalar\u0131n incelik ve sanatsal yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 bize zaman\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck uygarl\u0131klar\u0131ndan biri oldu\u011funu g\u00f6sterdi\u011fi gibi bizi bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ve insanc\u0131l bir d\u00fcnyaya da g\u00f6t\u00fcr\u00fcyordu. Arama yap\u0131lan y\u00fczlerce mezardan kayda de\u011fer hi\u00e7 bir silah bulunamad\u0131.<\/p>\n<\/a>Karakum G\u00f6ksuri insanlar\u0131, S\u00fcmer\u2019 ler ve torunlar\u0131 T\u00fcrkler, di\u011fer uygarl\u0131klar\u0131 ya\u011fmalamak ve mallar\u0131n\u0131 almak i\u00e7in hi\u00e7 biz zaman sava\u015fmam\u0131\u015flard\u0131. T\u00fcrkler ya\u015fama ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine \u00e7ok \u00f6nem vermelerinden, di\u011fer milletlerin tehditsel sald\u0131r\u0131lar\u0131 sonucu bu de\u011ferleri korumak ve \u00f6zg\u00fcrce ya\u015famak i\u00e7in hi\u00e7 bir g\u00fc\u00e7 kar\u015f\u0131nda boyun e\u011fmeyen, haks\u0131zl\u0131\u011fa tahamm\u00fcl edemedi\u011finden zalime ba\u015f kald\u0131ran sava\u015f\u00e7\u0131 bir ulus olmu\u015flard\u0131.<\/p>\n<\/a>Ara\u015ft\u0131rmalardan elde edilen de\u011ferli e\u015fyalar\u0131n g\u00fcnl\u00fck ya\u015famda kullan\u0131l\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve i\u00e7erdi\u011fi simge ve imgeler bize muhte\u015fem bir uygarl\u0131k \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015fti. Gabriele Rossi Osmida; “10 y\u0131ld\u0131r yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7al\u0131\u015fma ve g\u00f6revimiz sonunda, M\u00d6. 4 bin y\u0131l ve M\u00d6. 2 bin y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda burada ger\u00e7ekten \u00e7\u00f6l ortas\u0131nda ye\u015fermi\u015f ileri bir uygarl\u0131k bulunuyordu. Bu uygarl\u0131k insanlar\u0131 di\u011fer insanlarla al\u0131\u015f veri\u015f yaparak ili\u015fki i\u00e7indeydiler. \u00d6zelliklede k\u00fclt\u00fcrel ve siyasi fikirlerle do\u011fu ve bat\u0131 aras\u0131nda fikir al\u0131\u015fveri\u015flerinde bulunuyorlard\u0131.<\/p>\n<\/a>Bir sonrakiler de ayn\u0131 bi\u00e7imde, ba\u015flar\u0131 kuzeye, y\u00fczleri sa\u011f taraflar\u0131 \u00fczerine d\u00f6n\u00fck yat\u0131yordu. Bu insanlar inan\u00e7 kurallar\u0131na g\u00f6re bu bi\u00e7imde g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015flerdi. Kutup y\u0131ld\u0131z\u0131 kuzey kutbu \u00fczerinde sabit durdu\u011fu i\u00e7in Tengri inanc\u0131nda k\u0131ble g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcyordu. Tengri inanc\u0131ndaki T\u00fcrkler kutup y\u0131ld\u0131z\u0131n\u0131 Tengri’nin ayd\u0131nl\u0131k d\u00fcnyas\u0131na a\u00e7\u0131lan kap\u0131 oldu\u011funa inand\u0131klar\u0131 i\u00e7in kurgan ve mezarlara g\u00f6md\u00fckleri \u00f6l\u00fclerinin ba\u015flar\u0131n\u0131 kuzeye, kutup y\u0131ld\u0131z\u0131na denk getiriyorlard\u0131.<\/p>\n<\/a>Bu uygarl\u0131kta damgalar, seviye derecesini veya bir \u00fcr\u00fcn\u00fc de simgeliyordu. Damgalar\u0131 \u00f6nemli ki\u015filer, \u00fcretilen veya ticarette kullan\u0131lan mallar\u0131 denetlemek i\u00e7in kullan\u0131yorlard\u0131. Elde edinilen b\u00fct\u00fcn damgalar kad\u0131n mezarlar\u0131nda bulunulmu\u015ftu. Bu bize bu uygarl\u0131kta kad\u0131nlar\u0131n \u00f6nemli oldu\u011fu kadar \u00fcst d\u00fczey y\u00f6netici ve y\u00f6nlendirici bir makama sahip olduklar\u0131n\u0131 da g\u00f6steriyordu.<\/p>\n<\/a>Kartal ve y\u0131lan simgeleri, eski bir\u00e7ok uygarl\u0131k nesnelerine de i\u015flenmi\u015fti. Bu simgeler, yery\u00fcz\u00fc ve g\u00f6ky\u00fcz\u00fc muhalefetini, bereketi, ya\u015fam \u00e7izgisini ve \u00f6ld\u00fckten sonra tekrar dirilerek \u00f6b\u00fcr \u00e2lemde ya\u015famay\u0131 ve ilahi s\u0131rlar\u0131 simgeliyordu. Ac\u0131 kumda bulunan bu damgalar sade simgelerden \u00f6te uyulmas\u0131 gereken inan\u00e7 kurallar\u0131n\u0131 da anlat\u0131yordu.<\/p>\n<\/a>Karakum\u2019da bulunan M\u00d6. 4 bin y\u0131llar\u0131ndan kalma silindir damgalardaki g\u00f6rseller ayn\u0131 \u00f6yk\u00fcy\u00fc anlat\u0131yordu. Tekrar Karakum’a d\u00f6nen Gabriele amulet ve damgalarda Etana\/Atana \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fcn anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispatlamak i\u00e7in \u00f6yk\u00fcn\u00fcn devam\u0131n\u0131 bulmas\u0131 gerekiyordu.<\/p>\n