“G\u00f6k bilimciler \u00e7ok uzaklarda, eri\u015femeyece\u011fimiz kadar uzakta bulunan g\u00f6k cisimleri \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, asl\u0131nda k\u00f6kenimizle ilgili merak etti\u011fimiz, nas\u0131l ve neden olu\u015ftu\u011fumuz sorular\u0131n\u0131n yan\u0131t\u0131n\u0131 da bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. \u015eimdilik sahip oldu\u011fumuz bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, bizi olu\u015fturan elementlerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn B\u00fcy\u00fck Patlama s\u0131ras\u0131nda, bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn y\u0131ld\u0131zlar\u0131n i\u00e7inde, kalan\u0131n\u0131n da s\u00fcpernova patlamalar\u0131nda olu\u015ftu\u011funu rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliyoruz. Sonu\u00e7ta hepimiz Y\u0131ld\u0131z Tozundan mamul\u00fcz\u2026”<\/p>\n
Ya\u015fam\u0131n Elementleri: Y\u0131ld\u0131z Tozlar\u0131<\/p>\n
Giri\u015f:<\/strong><\/p>\n Her maddenin atomlardan olu\u015ftu\u011funu biliyoruz. Ancak maddeler incelenirken molek\u00fcller g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131r. \u00d6rne\u011fin iki hidrojen ve bir oksijen atomu, su molek\u00fcl\u00fcn\u00fc ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r. Su dedi\u011fimiz ak\u0131c\u0131 madde, bu yap\u0131daki molek\u00fcllerin bir arada olu\u015fudur. Kendimizin yap\u0131s\u0131 da b\u00f6yledir. Yani biz insanlar, t\u0131pk\u0131 di\u011fer maddeler gibi birer molek\u00fcl toplulu\u011fuyuz. Tabii ki di\u011fer canl\u0131lar da b\u00f6yledir.<\/p>\n Evrende bol miktarda karbon vard\u0131r. Bu element, ya\u015fam a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Do\u011fada hem yal\u0131n halde, hem de ba\u015fka elementlerle yapt\u0131\u011f\u0131 bile\u015fiklerin i\u00e7inde bulunur.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin elmas, grafit, k\u00f6m\u00fcr gibi maddelerde yal\u0131n haldedir. Bitki olsun, hayvan olsun b\u00fct\u00fcn canl\u0131 maddeler karbon bile\u015fiklerinden olu\u015fmu\u015ftur. Di\u011fer bir ifade ile karbon, hayat i\u00e7in gerekli olan karma\u015f\u0131k molek\u00fcller meydana getirir.<\/p>\n Her canl\u0131 gibi biz insanlar i\u00e7in \u00f6nemli olan di\u011fer molek\u00fcl \u2018su\u2019dur. Su, organik kimya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar. Baz\u0131 \u0131s\u0131 derecelerinde s\u0131v\u0131 haldedir ve iyi bir \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Yerk\u00fcrenin olu\u015fumu s\u0131ras\u0131nda bu iki madde bol miktarda vard\u0131. Hepimiz su, kalsiyum ve organik molek\u00fcller kar\u0131\u015f\u0131m\u0131y\u0131z. Di\u011fer canl\u0131lar da ayn\u0131 molek\u00fcller kar\u0131\u015f\u0131m\u0131ndan meydana geliyor. Ya\u015fam\u0131n temelini olu\u015fturan sadece atom ve molek\u00fcller de\u011fildir. \u00d6nemli olan bunlar\u0131n bir araya dizili\u015f \u015feklidir.<\/p>\n Ama dikkat \u00e7ekici olan \u015fey, bu maddelerin etraf\u0131m\u0131zda da yer al\u0131\u015f\u0131.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin karbonu yakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z k\u00f6m\u00fcr\u00fcn i\u00e7inde kolayca buluruz. Kalsiyum ise okulda kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z tebe\u015fir olarak v\u00fccudumuzda vard\u0131r. Proteinlerimizdeki nitrojen, soludu\u011fumuz havan\u0131n i\u00e7indedir. Kan\u0131m\u0131zdaki demir, herhangi bir nalburdaki \u00e7iviyi olu\u015fturan maddenin ayn\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n Durumun b\u00f6yle olu\u015fu ilk bak\u0131\u015fta insana biraz tuhaf g\u00f6r\u00fcnebilir. Bir k\u00f6m\u00fcr veya tebe\u015fir ile ayn\u0131 molek\u00fcl\u00fc ta\u015f\u0131yan elementlerden olu\u015fmam\u0131z bize garip gelir.<\/p>\n Hatta \u00e7o\u011fu ki\u015fi i\u00e7in inan\u0131lmaz bir olayd\u0131r. Ama tam tersi olmas\u0131 daha tuhaf olmaz m\u0131yd\u0131? Yani do\u011fada olmay\u0131p sadece bizde mevcut olan temel yap\u0131 elemanlar\u0131 ile nas\u0131l ya\u015fayabilirdik? Zira ya\u015fam, organizma ile do\u011fa aras\u0131nda olu\u015fan ili\u015fki ile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n Evrenin hammaddesi:<\/strong><\/p>\n \u00c7evremizdeki her \u015fey, hayvanlar, bitkiler, toprak, hava, cep telefonumuz, otomobilimiz, gezegenler, y\u0131ld\u0131zlar ve elinizde tuttu\u011funuz dergi \u201catom\u201d ad\u0131 verilen, maddenin temel yap\u0131ta\u015flar\u0131ndan olu\u015fmu\u015ftur. Peki, atomlar\u0131n k\u00f6keni nedir? Bu sorunun yan\u0131t\u0131 ger\u00e7ekten heyecan verici. \u00c7\u00fcnk\u00fc bizi ve \u00e7evremizdeki her \u015feyi olu\u015fturan elementler, B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019 dan s\u00fcpernova patlamalar\u0131na kadar bir\u00e7ok olay\u0131 ya\u015fam\u0131\u015flar.<\/p>\n V\u00fccudumuzdaki atomlar\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc, 13,7 milyar y\u0131l \u00f6nce B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019n\u0131n hemen ard\u0131ndan olu\u015fmu\u015f ve o g\u00fcnden bu yana de\u011fi\u015fmeden kalm\u0131\u015f durumda. Evrende en \u00e7ok bulunan element olan hidrojen, v\u00fccudumuzdaki atomlar\u0131n da \u00e7o\u011funu olu\u015fturuyor. Evrenin yakla\u015f\u0131k % 90\u2032\u0131n\u0131, v\u00fccudumuzunsa yakla\u015f\u0131k % 60\u2032\u0131n\u0131 olu\u015fturan hidrojen, ilkel evrenin olu\u015fturabilece\u011fi, sadece bir proton ve bir elektrondan olu\u015fan en basit element.<\/p>\n Ba\u015ftan ba\u015flayal\u0131m\u2026 Bir periyodik tabloya bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda hidrojenin ard\u0131ndan helyum gelir. B\u00fcy\u00fck patlama sonras\u0131nda, hidrojenden \u00e7ok daha az miktarda olmakla birlikte, iki proton ve iki n\u00f6trondan olu\u015fan helyum \u00e7ekirdekleri de olu\u015ftu. Ancak bir soy gaz olan helyum, ya\u015fam i\u00e7in gerekli di\u011fer elementlerle bile\u015fik olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in v\u00fccudumuzda neredeyse hi\u00e7 bulunmaz. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131rada bulunan lityumsa eser miktarda olu\u015ftu. Evren \u00e7ok h\u0131zl\u0131 so\u011fudu\u011fu i\u00e7in lityumdan daha a\u011f\u0131r elementlerin bu s\u00fcre\u00e7te olu\u015facak f\u0131rsatlar\u0131 olamad\u0131.<\/p>\n Bu elementlerin olu\u015fabilmesi i\u00e7in gereken bas\u0131n\u00e7 ve s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131karabilecek ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc mekanizmalar gerekiyordu.<\/p>\n Evren birka\u00e7 milyon ya\u015f\u0131na geldi\u011finde, hidrojen ve helyumdan olu\u015fan madde, k\u00fctle \u00e7ekiminin etkisiyle s\u0131k\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Bunlar, \u00e7e\u015fitli d\u00fczensizliklerin etkisiyle belli b\u00f6lgelerde topaklanarak ilk y\u0131ld\u0131z topluluklar\u0131n\u0131 yani g\u00f6kada k\u00fcmelerini olu\u015fturdu. \u0130lk y\u0131ld\u0131zlar\u0131n \u00e7o\u011funun k\u00fctlesi, G\u00fcne\u015f\u2019inkinden 10 ila y\u00fczlerce kat b\u00fcy\u00fckt\u00fc. Hidrojen atomu \u00e7ekirdekleri, bu y\u0131ld\u0131zlar\u0131n i\u00e7indeki y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7 ve s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n etkisiyle kayna\u015farak helyuma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n Bu ilk y\u0131ld\u0131zlar b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla, \u00e7ekirdeklerinde helyum yakmaya f\u0131rsat bulamadan g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn s\u00fcpernova patlamalar\u0131ndan \u00e7ok daha \u015fiddetli patlamalarla da\u011f\u0131ld\u0131lar.<\/p>\n Bu patlamalarda ortaya \u00e7\u0131kan bas\u0131n\u00e7 ve s\u0131cakl\u0131k, B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019dan sonra hi\u00e7 g\u00f6r\u00fclmedik derecede y\u00fcksekti. \u0130\u015fte hidrojen ve helyuma g\u00f6re a\u011f\u0131r elementler, ilk kez bu \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131 ve b\u00f6ylece periyodik tabloya yeni kutucuklar eklendi. Say\u0131lar\u0131 g\u00f6rece az olan bu dev y\u0131ld\u0131zlar\u0131n, evrenin kimyasal yap\u0131s\u0131nda \u00e7ok da b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fim yaratmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Yine de, daha sonra bu y\u0131ld\u0131zlar\u0131n k\u00fcllerinden olu\u015fan yeni y\u0131ld\u0131zlar\u0131n kimyasal bile\u015fimlerinde rol oynad\u0131klar\u0131 kesin.<\/p>\n \u0130lk nesil y\u0131ld\u0131zlara g\u00f6re daha zengin bir bile\u015fime sahip olan bu ikinci nesil y\u0131ld\u0131zlar\u0131n \u00e7ekirdeklerindeki s\u0131cakl\u0131k 100.000.000\u00b0C\u2019 yi a\u015fabiliyordu. Bu s\u0131cakl\u0131kta helyum \u00e7ekirdekleri kayna\u015fa-bildi\u011fi i\u00e7in, bir dizi zincir tepkime sonucunda evrende ilk defa karbon atomu \u00e7ekirdekleri (6 proton ve 6 n\u00f6tron) kayda de\u011fer miktarlarda olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n Y\u0131ld\u0131z bir kez karbon olu\u015fturmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, oksijenin (8 proton, 8 n\u00f6tron) olu\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u00e7ok fazla \u0131s\u0131 ve bas\u0131nca gerek kalmaz. Karbon atomu \u00e7ekirdeklerine eklenen bir helyum atomuyla oksijen olu\u015fur. Bu a\u015famaya gelmi\u015f b\u00fcy\u00fck k\u00fctleli y\u0131ld\u0131zlar\u0131n s\u00fcpernova olarak patlamas\u0131 sonucu daha da fazla oksijen atomu \u00e7ekirde\u011fi ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n Dikkat ettiyseniz, arada bir elementi, \u00fcstelik \u00e7ok da yayg\u0131n bir elementi atlad\u0131k.<\/p>\n \u00c7\u00fcnk\u00fc oksijenden daha hafif bir element olan azotun (7 proton, 7 n\u00f6tron) olu\u015fumu biraz karma\u015f\u0131k. Azot da y\u0131ld\u0131zlar\u0131n \u00e7ekirdeklerinde olu\u015fur; ama CNO (karbon-azot-oksijen) d\u00f6ng\u00fcs\u00fc denen bir dizi tepkimenin sonucunda\u2026<\/p>\n Evrendeki azotun b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun orta k\u00fctleli y\u0131ld\u0131zlarda (1 ila 8 G\u00fcne\u015f k\u00fctlesi) olu\u015ftu\u011fu tahmin ediliyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu y\u0131ld\u0131zlardaki CNO d\u00f6ng\u00fcs\u00fc daha iyi i\u015fliyor. Bu y\u0131ld\u0131zlar, evrimlerinin son a\u015famalar\u0131nda, g\u00fc\u00e7l\u00fc y\u0131ld\u0131z r\u00fczg\u00e2rlar\u0131yla azotun da i\u00e7inde bulundu\u011fu \u00e7e\u015fitli elementleri uzaya savuruyorlar.<\/p>\n Y\u0131ld\u0131z Pe\u015finde:<\/strong><\/p>\n G\u00f6kbilimciler, evreni olu\u015fturan elementlerin k\u00f6kenini ara\u015ft\u0131r\u0131rken birer dedektif gibi kan\u0131t pe\u015finde ko\u015fuyorlar. Ancak baz\u0131 kan\u0131tlara ula\u015fmalar\u0131 pek kolay olmayabiliyor. \u00d6rne\u011fin evreni zenginle\u015ftiren ilk nesil b\u00fcy\u00fck k\u00fctleli y\u0131ld\u0131zlar\u0131 g\u00f6zleme \u015fanslar\u0131 yok. Bu y\u0131ld\u0131zlar h\u0131zl\u0131 ya\u015fay\u0131p gen\u00e7 \u00f6ld\u00fcler. \u00c7ok k\u0131sa s\u00fcrede \u00f6m\u00fcrlerini tamamlad\u0131klar\u0131 i\u00e7in ne kadar arasalar da bulma olas\u0131l\u0131klar\u0131 yok.<\/p>\n Buna kar\u015f\u0131n, k\u00fctleleri 0,8 G\u00fcne\u015f k\u00fctlesinden daha k\u00fc\u00e7\u00fck olan y\u0131ld\u0131zlar evrenin ya\u015f\u0131 olan 13,7 milyar y\u0131ldan uzun ya\u015fayabilirler. Bu, evrendeki ilkel maddeden yap\u0131lm\u0131\u015f y\u0131ld\u0131zlar\u0131n bir yerlerde bulunabilecekleri anlam\u0131na geliyor. Bu y\u0131ld\u0131zlar\u0131 bulmak \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n bile\u015fiminin incelenmesiyle, ya\u015fam\u0131n temel yap\u0131ta\u015flar\u0131ndan olan karbon, azot ve oksijenin ger\u00e7ekten y\u0131ld\u0131zlarda m\u0131 \u201cpi\u015firildi\u011fini\u201d yoksa evrenin olu\u015fumuyla birlikte mi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayabiliriz. Bu y\u0131ld\u0131zlar\u0131n, demir gibi a\u011f\u0131r elementleri pek fazla i\u00e7ermesi beklenemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc a\u011f\u0131r elementlerin olu\u015fumu bir\u00e7ok y\u0131ld\u0131z ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fc gerektirir. Bu durumda aranmas\u0131 gereken, d\u00fc\u015f\u00fck k\u00fctleli ve d\u00fc\u015f\u00fck metal i\u00e7erikli y\u0131ld\u0131zlar. (G\u00f6kbilimciler, hidrojen ve helyum d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcm elementleri \u201cmetal\u201d olarak tan\u0131mlarlar).<\/p>\n G\u00f6zlemler, s\u00f6z konusu y\u0131ld\u0131zlar\u0131n ger\u00e7ekten var oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Ne var ki say\u0131lar\u0131 pek fazla de\u011fil. \u00dcstelik \u00e7o\u011fu Samanyolu diskinin d\u0131\u015f\u0131ndaki k\u00fcresel y\u0131ld\u0131z k\u00fcmelerinin i\u00e7inde bulunuyor. Her biri y\u00fcz binlerce y\u0131ld\u0131z i\u00e7eren ve \u00e7ok uza\u011f\u0131m\u0131zda bulunan bu k\u00fcmelerdeki y\u0131ld\u0131zlar\u0131 tek tek incelemek kolay de\u011fil. Buna bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar binlerce y\u0131ld\u0131z\u0131n ayn\u0131 anda tayf\u0131n\u0131 \u00e7ekmek i\u00e7in bir y\u00f6ntem geli\u015ftirdiler.<\/p>\n Y\u0131ld\u0131zlar\u0131n tayf\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck bir teleskopla \u00e7ekilerek bir foto\u011fraf plakas\u0131n\u0131n \u00fczerine ya da CCD alg\u0131lay\u0131c\u0131yla say\u0131sal olarak kaydediliyor ve a\u011f\u0131r elementlerin bulunmad\u0131\u011f\u0131 ya da \u00e7ok az g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc adaylar di\u011ferlerinin aras\u0131ndan se\u00e7iliyor.<\/p>\n Bir sonraki ad\u0131m, adaylar\u0131n daha y\u00fcksek ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcne sahip tayf \u00e7ekerler ve b\u00fcy\u00fck teleskoplar kullan\u0131larak incelenmesi. Bu ad\u0131m\u0131 da ba\u015far\u0131yla ge\u00e7en ve en d\u00fc\u015f\u00fck a\u011f\u0131r metal belirtisi g\u00f6steren y\u0131ld\u0131zlar, d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck teleskoplar\u0131 ve en hassas tayf \u00e7ekerleriyle inceleniyor. HES (Hamburg\/ESO Ara\u015ft\u0131rmas\u0131) olarak adland\u0131r\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, \u015fimdiye kadar G\u00fcne\u015f\u2019in metal i\u00e7eri\u011finin % 1\u2019i kadar ya da daha az metal i\u00e7eren 2000\u2032den fazla y\u0131ld\u0131z bulundu. Bu y\u0131ld\u0131zlar\u0131n ikisi, G\u00fcne\u015f\u2019inkinin sadece milyonda biri kadar metal i\u00e7eriyor!<\/p>\n HES\u2019in yan\u0131 s\u0131ra, 2000 y\u0131l\u0131nda ba\u015flat\u0131lan ve g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn yakla\u015f\u0131k d\u00f6rtte birlik bir alan\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli dalga boylar\u0131nda g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenmesi ve bu b\u00f6lgelerdeki g\u00f6kcisimlerinin tayflar\u0131n\u0131n \u00e7ekilmesini ama\u00e7layan Sloan Say\u0131sal G\u00f6ky\u00fcz\u00fc Ara\u015ft\u0131rmas\u0131 (Sloan Digital Sky Survey) kapsam\u0131nda yap\u0131lan g\u00f6zlemlerde bir seferde 640 y\u0131ld\u0131z incelenebiliyor. Bu ara\u015ft\u0131rma kapsam\u0131nda bulunan metal fakiri y\u0131ld\u0131z say\u0131s\u0131, \u00f6nceki ara\u015ft\u0131rmalarda bulunanlar\u0131n \u00fc\u00e7 kat\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015f durumda.<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 g\u00f6steriyor ki, G\u00fcne\u015f\u2019in 100\u2032de birinden az metalli\u011fe sahip y\u0131ld\u0131zlar\u0131n % 20\u2019si atmosferindeki demire g\u00f6re, yine atmosferinde \u00e7ok y\u00fcksek karbon oran\u0131na sahip. Bu oran G\u00fcne\u015f\u2019in karbon\/demir oran\u0131n\u0131n 10.000 kat\u0131na kadar \u00e7\u0131k\u0131yor. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, bu y\u0131ld\u0131zlarda azot ve oksijenin demire oranlar\u0131 da \u00e7ok daha y\u00fcksek. Bu g\u00f6zlemler, karbon, azot ve oksijenin ilkel evrende bolca \u00fcretildi\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n Bir atom \u00f6mr\u00fcn\u00fcn hemen hemen sonsuz oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir yakla\u015f\u0131k 10 \u00fczeri 35 y\u0131ld\u0131r ki, bize g\u00f6re \u00e7ok muazzam bir say\u0131d\u0131r.<\/p>\n Element F\u0131r\u0131nlar\u0131: Y\u0131ld\u0131zlar<\/strong><\/p>\n V\u00fccudumuzu olu\u015fturan atomlar\u0131n say\u0131ca % 62\u2019si hidrojen, % 24\u2032\u00fc oksijen, % 12\u2019si karbon ve % 1\u2019i azottan olu\u015fuyor. Bu oranlar\u0131 toplad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, v\u00fccudumuzun % 99\u2032unu olu\u015fturan atomlar\u0131n \u00e7o\u011funun B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019n\u0131n k\u0131sa bir s\u00fcre sonras\u0131nda, geri kalan\u0131n\u0131nsa ilk y\u0131ld\u0131zlarda olu\u015ftu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n Peki, geriye kalan % 1\u2019lik oran nelerden olu\u015fuyor? Oran k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6r\u00fcnse de bunlar vazge\u00e7ebilece\u011fimiz t\u00fcrden elementler de\u011fil. Bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu, ya\u015fam i\u00e7in \u201colmazsa olmaz\u201d yap\u0131ta\u015flar\u0131. Asl\u0131nda say\u0131ca % 1\u2019i olu\u015ftursalar da, k\u00fctleleri hidrojene g\u00f6re \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck oldu\u011fu i\u00e7in a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n % l\u2019den daha fazlas\u0131n\u0131 olu\u015fturuyorlar. Bir multivitamin kutusunun \u00fczerinde \u00e7o\u011funun ad\u0131n\u0131 s\u00f6ylemekte bile zorland\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir\u00e7ok element s\u0131raland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bu elementlerin baz\u0131s\u0131 evrende \u00e7ok az miktarlarda bulunur. G\u00fcnl\u00fck ya\u015famda da g\u0131dalardan fark\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u015fekilde ald\u0131klar\u0131m\u0131z d\u0131\u015f\u0131nda pek kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmazlar. \u00d6rne\u011fin molibden G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019nin yaln\u0131zca 10 milyarda birini olu\u015fturur. Ancak \u00e7ok az miktarlarda da olsa, v\u00fccudumuzun \u00e7e\u015fitli i\u015flevlerini yerine getirebilmesi i\u00e7in gereksinim duydu\u011fumuz bir elementtir. Bu element, G\u00fcne\u015f\u2019ten daha b\u00fcy\u00fck k\u00fctleli y\u0131ld\u0131zlar\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131n son a\u015famalar\u0131nda, yani y\u0131ld\u0131z \u00f6l\u00fcrken olu\u015fur.<\/p>\n \u00c7ekirde\u011finde hidrojen yakan bir y\u0131ld\u0131z, ya\u015fam\u0131n\u0131n ortalar\u0131nda kararl\u0131 bir duruma gelir. Y\u0131ld\u0131z\u0131n merkezindeki tepkimeler, d\u0131\u015fa do\u011fru bir bas\u0131n\u00e7 yarat\u0131r. K\u00fctle \u00e7ekimiyse buna z\u0131t y\u00f6nl\u00fc bir kuvvet uygular. Kuvvetler dengelenir ve y\u0131ld\u0131z \u00e7\u00f6kmekten oldu\u011fu gibi geni\u015fleyip da\u011f\u0131lmaktan da kurtulur.<\/p>\n 1 ila 8 G\u00fcne\u015f k\u00fctlesine sahip bir y\u0131ld\u0131z, \u00e7ekirde\u011findeki hidrojeni t\u00fcketti\u011finde, k\u00fctle \u00e7ekimi bask\u0131n hale gelir ve y\u0131ld\u0131z \u00e7\u00f6kmeye ba\u015flar. Ta ki y\u0131ld\u0131z\u0131n \u00e7ekirde\u011findeki s\u0131cakl\u0131k helyum \u00e7ekirdeklerini kayna\u015ft\u0131rmaya yetecek kadar y\u00fckselene dek. Bu durum y\u0131ld\u0131z\u0131n geni\u015flemesine ve y\u00fczeyinin so\u011fumas\u0131na neden olur. Ard\u0131ndan d\u00f6ng\u00fc tekrarlar.<\/p>\n Bu zonklamalar s\u0131ras\u0131nda 6 proton ve 7 n\u00f6trondan olu\u015fan karbon-13 \u00e7ekirdekleri, 2 proton ve 2 n\u00f6trondan olu\u015fan helyum \u00e7ekirdekleriyle kayna\u015f\u0131r. Bu \u00e7ekirdek tepkimeleri, v\u00fccudumuzdaki atomlar\u0131n d\u00f6rtte birini olu\u015fturan oksijeni (8 proton, 8 n\u00f6tron) olu\u015fturur. Her bir tepkimenin sonucunda da bir n\u00f6tron a\u00e7\u0131kta kal\u0131r. \u00c7ekirdeklerindeki bas\u0131n\u00e7 ve s\u0131cakl\u0131k daha y\u00fcksek olan daha b\u00fcy\u00fck k\u00fctleli y\u0131ld\u0131zlarda, neon-22 ve helyum-4 kayna\u015fmas\u0131 sonucu olu\u015fan magnezyum-25 ile birlikte yine bir n\u00f6tron a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar. Magnezyum, v\u00fccudumuzda eser miktarda bulunsa da protein sentezi, kaslar\u0131n kas\u0131lmas\u0131 ve sinirler aras\u0131 ileti\u015fimin ger\u00e7ekle\u015febilmesi i\u00e7in gerekli bir elementtir. A\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan \u00e7ok miktarda n\u00f6tronsa, y\u0131ld\u0131z\u0131n \u00e7ekirde\u011finde kaynayan kazan\u0131n i\u00e7inde kayna\u015facak ba\u015fka \u00e7ekirdekler arar.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin, n\u00f6tronlar\u0131n bir demir \u00e7ekirde\u011fiyle kayna\u015fmas\u0131yla demirin \u00e7e\u015fitli izotoplar\u0131 olu\u015fur. Normalde demirin proton ve n\u00f6tron say\u0131lar\u0131 e\u015fitken (26 proton, 26 n\u00f6tron) \u00e7ekirde\u011fe kayna\u015fan n\u00f6tronlar bu e\u015fitli\u011fi bozar. Kayna\u015fan n\u00f6tronlara kar\u015f\u0131n atom \u00e7ekirde\u011fi kararl\u0131 yap\u0131s\u0131n\u0131 koruyabilir. Ancak, \u00e7ok fazla say\u0131daki n\u00f6tron, \u00e7ekirde\u011fi karars\u0131z hale getirir ve n\u00f6tronlardan biri protona d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcverir. Bu s\u0131rada bir elektron a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar ve \u00e7ekirdek b\u00f6ylece beta \u0131\u015f\u0131n\u0131m\u0131 yapm\u0131\u015f olur (elektronlar ayn\u0131 zamanda beta par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131 olarak da bilinir). Proton say\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fen element art\u0131k ba\u015fka bir elemente d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Periyodik tabloda bir kutucuk daha.<\/p>\n Orta k\u00fctleli bir y\u0131ld\u0131z\u0131n zonklamalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00e7ekirde\u011finin santimetre-k\u00fcp\u00fcnde 100 milyon kadar n\u00f6tron v\u0131z\u0131r v\u0131z\u0131r u\u00e7u\u015fur. Bu, g\u00f6kbilimsel bak\u0131mdan o kadar da y\u00fcksek bir yo\u011funluk de\u011fildir. B\u00f6ylece, yeni olu\u015fan izotoplar yeni bir n\u00f6tronla \u00e7arp\u0131\u015fmadan \u00f6nce, kendilerini n\u00f6tron-proton d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcyle dengeleyecek zaman\u0131 bulurlar. Bu yolla giderek daha a\u011f\u0131r \u00e7ekirdeklerin olu\u015fmas\u0131na \u201cyava\u015f s\u00fcre\u00e7\u201d deniyor. Olay\u0131n bu \u015fekilde adland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n nedeni, \u00e7ekirde\u011fin n\u00f6tronlarla kayna\u015fma h\u0131z\u0131n\u0131n beta bozunumu h\u0131z\u0131na g\u00f6re yava\u015f kalmas\u0131. Bu mekanizmayla olu\u015fan elementler de \u201cyava\u015f s\u00fcre\u00e7 elementleri\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131yor. Bu s\u00fcreci hararetle ya\u015fayan, yani \u00e7ekirde\u011finde yo\u011fun bir \u015fekilde \u00e7ekirdek-n\u00f6tron kayna\u015fmas\u0131 ve beta bozunumu ger\u00e7ekle\u015ftiren y\u0131ld\u0131zlar, \u00e7ekirdeklerindeki demirin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc v\u00fccudumuzun i\u015fleyi\u015fi i\u00e7in gerekli olan molibden elementine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. \u0130\u015fte, ya\u015fam\u0131 olu\u015fturan elementlerin nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131, y\u0131ld\u0131zlar\u0131n i\u00e7inde neler olup bitti\u011fini anlayarak bu \u015fekilde bulabiliyoruz.<\/p>\n Peki, nas\u0131l oluyor da \u00e7ap\u0131 milyonlarca kilometreyi bulan bu dev g\u00f6kcisimlerinin \u00e7ekirde\u011findeki maddeler, g\u00f6kadam\u0131z\u0131n her yan\u0131na yay\u0131lm\u0131\u015f olarak bulunuyor? Y\u0131ld\u0131zlar\u0131 kat\u0131 cisimler gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmemek gerek.<\/p>\n Her ne kadar b\u00fcy\u00fck k\u00fctleli bir y\u0131ld\u0131z\u0131n \u00e7ekirde\u011fi demirden olu\u015fsa da buradaki s\u0131cakl\u0131k o kadar y\u00fcksektir ki, buras\u0131 kaynayan bir kazan\u0131n i\u00e7i gibi s\u00fcrekli hareket halindedir. Y\u0131ld\u0131z\u0131n i\u00e7indeki \u0131s\u0131, \u0131\u015f\u0131n\u0131m\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u00e7alkant\u0131larla d\u0131\u015f katmanlara iletilir. Yani, y\u0131ld\u0131z olu\u015fturan madde s\u00fcrekli hareket halindedir. B\u00f6ylece, \u00e7ekirdekte ve \u00e7evresinde \u201cpi\u015firilen\u201d yeni elementler y\u0131ld\u0131z\u0131n \u00fcst katmanlar\u0131na kadar ula\u015fabilir.<\/p>\n Y\u0131ld\u0131z \u00f6mr\u00fcn\u00fc tamamlad\u0131\u011f\u0131nda \u00fcst katmanlar\u0131n\u0131 uzaya savurur. \u0130\u015fte bu madde bir gezegenimsi bulutsu olarak geni\u015fler ve y\u0131ld\u0131zdan uzaklara ta\u015f\u0131n\u0131r.<\/p>\n V\u00fccudumuzdaki molibdenin \u00e7o\u011fu, ayr\u0131ca stronsiyum, itriyum, baryum, lantan, seryum ve kur\u015funun tamam\u0131na yak\u0131n\u0131, y\u0131ld\u0131z\u0131m\u0131z G\u00fcne\u015f\u2019in atalar\u0131n\u0131n i\u00e7inde, yava\u015f s\u00fcre\u00e7ler s\u0131ras\u0131nda olu\u015fmu\u015f. G\u00fcne\u015f Sistemimiz de bu y\u0131ld\u0131zlar\u0131n k\u00fcllerinden var olmu\u015f ve bu elementler t\u00fcm canl\u0131lara ya\u015fam vermi\u015f.<\/p>\n Bkz: http:\/\/universumcorpusnostrum.blogspot.com.tr\/2012\/11\/yasamn-elementleri-yldz-tozlar.html<\/p>\n Patlayan F\u0131r\u0131nlar:<\/strong><\/p>\n Bir y\u0131ld\u0131z\u0131n i\u00e7inde olu\u015fan elementler, v\u00fccudumuzun neredeyse t\u00fcm gereksinimlerini kar\u015f\u0131lar. Ancak, \u00f6rne\u011fin iyot olmadan sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ya\u015fam s\u00fcremeyiz. Bu elementse y\u0131ld\u0131zlar\u0131n i\u00e7inde \u00fcretilemiyor. Bunun i\u00e7in \u00e7ok daha fazlas\u0131, ne kadar b\u00fcy\u00fck olursa olsun bir y\u0131ld\u0131z\u0131n i\u00e7inde olu\u015fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan ko\u015fullar gerekli. \u0130\u015fte bu ko\u015fullar yaln\u0131zca s\u00fcpernova patlamas\u0131 denen \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc patlamalar s\u0131ras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kabiliyor. Y\u0131ld\u0131zlar s\u00fcpernova olarak patlad\u0131klar\u0131nda, o kadar yo\u011fun bir \u015fekilde n\u00f6tron bombard\u0131man\u0131na u\u011frarlar ki beta bozunumuyla kendilerini dengeleyecek f\u0131rsat\u0131 bulamazlar.<\/p>\n \u00c7ok b\u00fcy\u00fck k\u00fctleli y\u0131ld\u0131zlar\u0131n patlamas\u0131yla olu\u015fan tip II s\u00fcpernovalarda, atom \u00e7ekirdekleri n\u00f6tronlar taraf\u0131ndan \u00e7ok yo\u011fun bir \u015fekilde bombard\u0131mana tutulur. Bu s\u0131rada, n\u00f6tron yo\u011funlu\u011fu santimetrek\u00fcp ba\u015f\u0131na y\u00fcz milyar kere trilyona \u00e7\u0131kar. (Hat\u0131rlarsan\u0131z, yava\u015f s\u00fcre\u00e7 s\u0131ras\u0131nda n\u00f6tron yo\u011funlu\u011fu santimetrek\u00fcp ba\u015f\u0131na y\u00fcz milyard\u0131.) \u0130\u015fte atom \u00e7ekirdeklerinin beta bozunumuyla dengelenemedikleri bu s\u00fcrece \u201ch\u0131zl\u0131 s\u00fcre\u00e7\u201d deniyor. \u0130\u015fte bu s\u00fcre\u00e7 s\u0131ras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan enerji, s\u00fcpernovan\u0131n parlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumas\u0131na, hatta bir s\u00fcre daha art\u0131rmas\u0131na neden olabilir. Ancak olay biraz yat\u0131\u015ft\u0131ktan sonra, karars\u0131z durumdaki atom \u00e7ekirdekleri bozularak kararl\u0131 izotoplara d\u00f6n\u00fc\u015febilirler.<\/p>\n Ortal\u0131k sakinle\u015fti\u011finde ortaya g\u00fcm\u00fc\u015f, alt\u0131n ve platin gibi fazlaca de\u011fer verdi\u011fimiz elementlerin yan\u0131 s\u0131ra, yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz iyot da ortaya \u00e7\u0131kar. Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, h\u0131zl\u0131 s\u00fcre\u00e7 sonunda, biyolojik a\u00e7\u0131dan \u00f6nemli bir\u00e7ok hafif element de olu\u015fmu\u015f olur. Kalsiyum, magnezyum, silisyum, k\u00fck\u00fcrt ve titanyum bunlardan baz\u0131lar\u0131.<\/p>\n Baz\u0131 elementlerinse hangi s\u00fcre\u00e7lerde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 tam bilinmiyor. \u00d6rne\u011fin, her iki s\u00fcre\u00e7te de selenyum olu\u015fabiliyor. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi i\u00e7in gerekli olan selenyumun yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7te ikisinin h\u0131zl\u0131 s\u00fcre\u00e7lerde, geriye kalan\u0131n\u0131nsa yava\u015f s\u00fcre\u00e7lerde olu\u015ftu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n Canl\u0131lar i\u00e7in vazge\u00e7ilmez bir element olan demir, tip II s\u00fcpernovalar s\u0131ras\u0131nda uzaya belli \u00f6l\u00e7\u00fcde sa\u00e7\u0131l\u0131yor. Ancak, y\u0131ld\u0131z\u0131n \u00e7ekirde\u011findeki demirin \u00e7o\u011fu, y\u0131ld\u0131z\u0131n k\u00fctlesine ba\u011fl\u0131 olarak karadeli\u011fe, n\u00f6tron y\u0131ld\u0131z\u0131na ya da beyaz c\u00fcceye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. G\u00f6kbilimciler, G\u00fcne\u015f benzeri y\u0131ld\u0131zlar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olan beyaz c\u00fccelerin, G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019ndeki demirin ana kayna\u011f\u0131 oldu\u011funu tahmin ediyorlar. Bir\u00e7ok y\u0131ld\u0131z, evrende tek ba\u015f\u0131na bulunmaz. Bunun yerine, ikili ya da \u00e7oklu sistemler olu\u015ftururlar. Bunlardan baz\u0131lar\u0131 birbirlerine o kadar yak\u0131n dolan\u0131r ki, birinin di\u011feri \u00fczerinde \u00e7e\u015fitli etkileri olabilir. Dev bir y\u0131ld\u0131z ve bir beyaz c\u00fcceden olu\u015fan ikili sistemde dev y\u0131ld\u0131zdan beyaz c\u00fcceye madde ak\u0131m\u0131 olabilir. Bunun \u00e7e\u015fitli \u00f6rnekleri g\u00f6zleniyor. E\u011fer bir beyaz c\u00fcce a\u015f\u0131r\u0131 miktarda k\u00fctle biriktirirse patlayabilir. \u0130\u015fte bu patlamalar, demiri d\u00f6rt bir yan\u0131na sa\u00e7ar.<\/p>\n G\u00fcne\u015f benzeri y\u0131ld\u0131zlar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc beyaz c\u00fccelerin, G\u00fcne\u015f sistemindeki demirin ana kayna\u011f\u0131 oldu\u011fu tahmin ediliyor.<\/p>\n “G\u00f6kbilimciler \u00e7ok uzaklarda, eri\u015femeyece\u011fimiz kadar uzakta bulunan g\u00f6kcisimleri \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, asl\u0131nda k\u00f6kenimizle ilgili merak etti\u011fimiz, nas\u0131l ve neden olu\u015ftu\u011fumuz sorular\u0131n\u0131n yan\u0131t\u0131n\u0131 da bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. \u015eimdilik sahip oldu\u011fumuz bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, bizi olu\u015fturan elementlerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn B\u00fcy\u00fck Patlama s\u0131ras\u0131nda, bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn y\u0131ld\u0131zlar\u0131n i\u00e7inde, kalan\u0131n\u0131n da s\u00fcpernova patlamalar\u0131nda olu\u015ftu\u011funu rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliyoruz. Sonu\u00e7ta hepimiz Y\u0131ld\u0131z Tozundan mamul\u00fcz\u2026”<\/p>\n Oksijen d\u0131\u015f\u0131nda insan v\u00fccudunun y\u00fczde 61’lik b\u00f6l\u00fcm\u00fc, 24 ya\u015famsal elementten olu\u015fuyor. Karbon, hidrojen, oksijen, nitrojen ve fosfor, bunlar aras\u0131nda e n \u00f6nemlileri… Ancak v\u00fccudumuz, uranyum ve alt\u0131n gibi d\u00fcnya \u00fczerinde bulunan 90 ayr\u0131 elementi de bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. En ilgin\u00e7leri, Cambridge \u00dcniversitesi kimyac\u0131lar\u0131ndan John Emsley taraf\u0131ndan a’dan z’ye alfabetik s\u0131raya kondu. Elementlerin de\u011ferleri, 70 kilo a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndaki bir insan\u0131n v\u00fccuduna g\u00f6re d\u00fczenlendi.<\/p>\n Bedenimizi olu\u015fturan elementlerden baz\u0131lar\u0131 (Oligo elementler):<\/strong><\/p>\n \u0130nsan v\u00fccudu \u00e7ok karma\u015f\u0131k bir yap\u0131ya sahip. Genetik kodlar\u0131 olu\u015fturan DNA’lar ve \u00e7ok say\u0131da element, ya\u015famsal i\u015flevlerin daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini sa\u011fl\u0131yor. Bu elementlerin \u00fcstlendi\u011fi g\u00f6revler \u00e7ok farkl\u0131… Alkol\u00fcn v\u00fccuttan at\u0131lmas\u0131ndan, cinsel uyar\u0131ma, sinir sisteminin dengelenmesinden, v\u00fccut \u0131s\u0131s\u0131n\u0131n kontrol edilmesine kadar \u00e7ok \u00e7e\u015fitli ama\u00e7lara hizmet ediyorlar. Hi\u00e7 i\u015fe yaramayanlar da var. Ancak, az ya da \u00e7ok miktarda bulunmalar\u0131 halinde sorunlara yol a\u00e7\u0131yorlar.<\/p>\n As – Arsenik (7 miligram): <\/strong>Pisibal\u0131\u011f\u0131, istiridye, midye ve karides gibi deniz \u00fcr\u00fcnlerinden \u00e7ok miktarda yendi\u011finde, fazlas\u0131yla arsenik al\u0131nm\u0131\u015f oluyor. Ancak, insan\u0131 zehirlemek i\u00e7in yeterli de\u011fil. Arsenik uyar\u0131c\u0131 g\u00f6revi \u00fcstleniyor ve kurnaz at yar\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131, bunu doping amac\u0131yla kullan\u0131yorlar. Bir at\u0131n idrar\u0131nda arsenik bulunmas\u0131, uluslararas\u0131 kurallar \u00e7er\u00e7evesinde doping say\u0131l\u0131yor.<\/p>\n 19.y\u00fczy\u0131lda Avusturyal\u0131 k\u00f6yl\u00fcler, arsenik i\u00e7in \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc doz kabul edilen miktar\u0131n iki kat\u0131n\u0131, haftada 2 ya da 3 kez t\u00fcketiyorlard\u0131. Bu sayede y\u00fcksek tepelerde daha h\u0131zl\u0131 y\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. Arsenik, Charles Dickens da d\u00e2hil pek \u00e7ok ki\u015finin afrodizyak ama\u00e7l\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 bir element. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, \u00c7inli hekimler, hastalar\u0131n\u0131 arsenikle tedavi ediyorlar. ABD’de de, Trisenox ad\u0131 verilen arsenik hap\u0131, kan kanseri tedavisinde kullan\u0131l\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc normal kan h\u00fccrelerinin \u00fcretimini h\u0131zland\u0131r\u0131yor.<\/p>\n Br – Brom (260 miligram): <\/strong>Brom, bir anti-Viagra hap\u0131 gibi de\u011ferlendirilebilir. Negatif \u015fekli Brom\u00fcr (Br) cinsel g\u00fcd\u00fcleri durduruyor. Bu nedenle, Krali\u00e7e Victoria d\u00f6neminde cinsel ili\u015fki g\u00fcnah kabul edildi\u011finden, doktorlar taraf\u0131ndan \u00e7ok s\u0131k re\u00e7eteye yaz\u0131l\u0131yordu. Brom\u00fcr, psikiyatrik hastal\u0131klar\u0131n her t\u00fcr\u00fcnde ve sakinle\u015ftirici olarak kullan\u0131ld\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde toksik madde say\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan tercih edilmiyor. Brom\u00fcrden uzak durmak istiyorsan\u0131z, marulla kerevizi azalt\u0131n ve bol meyve yiyin. \u00c7\u00fcnk\u00fc meyvede neredeyse hi\u00e7 bulunmuyor.<\/p>\n Co – Kobalt (2 miligram): <\/strong>Sinir sistemini d\u00fczenleyen ve B12 vitamininin bir par\u00e7as\u0131 olan kobalta v\u00fccudun ihtiyac\u0131 var. Hayvan B12 vitaminini \u00fcretebiliyor; ancak, insan bunu ger\u00e7ekle\u015ftiremiyor. \u0130nsan, bu vitamini sardalye, somon ve yumurtadan sa\u011fl\u0131yor ya da ba\u011f\u0131rsaklarda ya\u015fayan bakterilerden al\u0131yor.<\/p>\n V\u00fccudun g\u00fcnde 1,5 mikrogram kobalta ihtiyac\u0131 var; ama bunun B12 vitamini \u015feklinde olmas\u0131 gerekli. C kategorisindeki en \u00f6nemli element karbon… Biyolojik molek\u00fcllerin her par\u00e7as\u0131nda var olan karbonun v\u00fccuttaki miktar\u0131 16 kg. Yine kalsiyum (1,2 kg.), bak\u0131r (70 miligram), krom (2 miligram) ve klor (95 gram), elementler tablosunda C harfi ile ba\u015flayan simgelerin en ya\u015famsal olanlar\u0131.<\/p>\n Dy – Diprozyum (Yakla\u015f\u0131k 1 mikrogram): <\/strong>Bu metal, halojen lambalarda \u00e7ok yo\u011fun \u0131\u015f\u0131k \u00fcretmek amac\u0131yla kullan\u0131l\u0131yor. Ayn\u0131 zamanda silinebilir CD’lerde de var. \u0130nsan v\u00fccudunda kemik dokusunda, karaci\u011ferde ve b\u00f6breklerde bulunuyor; ama kayna\u011f\u0131 gizemini koruyor.<\/p>\n Eu- \u00d6ropiyum (Yakla\u015f\u0131k 1 mikrogram): <\/strong>Diprozyum gibi, \u00f6ropiyum da v\u00fccutta \u00e7ok az miktarda bulunuyor. Ancak, nas\u0131l \u00fcretildi\u011fi ya da nereden al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bilinmiyor. Ay y\u00fczeyindeki kayalar incelendi\u011finde, d\u00fcnyaya oranla \u00e7ok daha fazla miktarda var oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bilim adamlar\u0131, bu metal y\u00f6n\u00fcnden zengin bitkiler yeti\u015ftirmeyi ama\u00e7l\u0131yorlar.<\/p>\n F- Fluor (6gram): <\/strong>Fluor, az miktarlarda olmak kayd\u0131yla fluor\u00fcr (F) kadar gerekli. \u00c7o\u011fu kemiklere, \u00f6zellikle de di\u015flere giderek g\u00fc\u00e7lenmelerini sa\u011fl\u0131yor. \u0130\u00e7me suyu ve di\u015f macununa kat\u0131l\u0131yor. Ancak v\u00fccut, ihtiyac\u0131 olan miktar\u0131 en \u00e7ok tavuk, domuz eti, yumurta, patates, peynir ve \u00e7ay (bir fincanda 0,4 miligram} gibi do\u011fal besinlerden sa\u011fl\u0131yor. Denizlerde fazla miktarda bulundu\u011fundan bal\u0131klar, fluor y\u00f6n\u00fcnden zengin.<\/p>\n Ge – Germanyum (5 miligram): <\/strong>Sar\u0131msak ve ginsengin (\u00c7in’de ila\u00e7 yap\u0131m\u0131nda \u00e7ok kullan\u0131lan bir t\u00fcr k\u00f6k) germanyum bar\u0131nd\u0131rmas\u0131, bu besinlerin v\u00fccuda neden bu kadar yararl\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Germanyum \u00fcst\u00fcnde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Ancak \u0130ngiltere Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131, baz\u0131 besinlerin germanyum i\u00e7ermesinin t\u0131bbi a\u00e7\u0131dan bir de\u011fer ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131.<\/p>\n H- Hidrojen (7 kilogram): <\/strong>Hidrojen, DNA’n\u0131n \u00f6\u011felerinden biri ve ya\u015fayan her h\u00fccre molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn de bir par\u00e7as\u0131. DNA i\u00e7indeki toplam miktar\u0131, su i\u00e7indeki hidrojenle azal\u0131yor. \u0130nsan bedeni sa\u011fl\u0131kl\u0131 kalabilmek i\u00e7in, g\u00fcnde 2,5 litre suya ihtiya\u00e7 duyuyor. Bunun yar\u0131s\u0131 suyla di\u011fer yar\u0131s\u0131 da yiyeceklerle al\u0131n\u0131yor. Su kaybeden ki\u015fiye \u00e7ok y\u00fckl\u00fc miktarda su verilmesi halinde ki\u015fi \u00f6lebilir.<\/p>\n \u00c7\u00fcnk\u00fc a\u015f\u0131r\u0131 su, kalp kas\u0131ndaki sodyum ve potasyum dengesini bozarak ani kalp krizine yol a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n I \u2013 \u0130yot (20 miligram): <\/strong>\u0130yot genellikle, v\u00fccut s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 denetleyen hormonun \u00fcretildi\u011fi tiroit bezinde bulunuyor. Az\u0131, tiroit bezinin uzamas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak boyun terlemesine: dolay\u0131s\u0131yla halsizli\u011fe ve \u00fc\u015f\u00fcmeye neden oluyor. Fazlas\u0131ysa, a\u015f\u0131r\u0131 hareketlili\u011fe s\u00fcr\u00fckl\u00fcyor. Yo\u011fun tar\u0131m teknikleri sonucunda toprakta iyot azald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, \u00f6zellikle Hindistan ve \u00c7in gibi geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde 750 milyon ki\u015fide iyot eksikli\u011fi ba\u015f g\u00f6sterdi. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc, 2000 y\u0131l\u0131nda ald\u0131\u011f\u0131 bir kararla, sofra tuzunda bulunmas\u0131 gereken iyot miktar\u0131n\u0131 kilogramda 15 miligram olarak belirledi. B\u00f6ylece g\u00fcnde 5 graml\u0131k iyot al\u0131m\u0131 ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131layacak.<\/p>\n Db J \u2013 Joliotyum: <\/strong>Asl\u0131nda tabloda J ile ba\u015flayan bir element yok. Frans\u0131z fizik\u00e7i Frederic Joliot Curie’nin (Marie Curie’nin \u00fcvey o\u011flu) buldu\u011fu 105 joliotyum elementi, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde dubnium olarak adland\u0131r\u0131l\u0131yor. \u00c7ok az say\u0131daki atomda bulunuyor; ancak, bir dakikadan az s\u00fcre i\u00e7inde yok oluyor. Bu nedenle, v\u00fccutta zaman zaman ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na ra\u011fmen, miktar\u0131na ili\u015fkin bir rakam vermek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.<\/p>\n K- Potasyum (140 gram): <\/strong>Potasyumun K simgesi, elementin Almanca k\u00f6kenli olan ad\u0131 “kalium” dan geliyor. V\u00fccutta, en \u00e7ok k\u0131rm\u0131z\u0131 kan h\u00fccreleri potasyum i\u00e7eriyor. Bunu kaslar ve beyin dokusu izliyor. Bir g\u00fcn i\u00e7inde al\u0131nmas\u0131 \u00f6nerilen miktar 3,5 gram… Kuru \u00fcz\u00fcm, yerf\u0131st\u0131\u011f\u0131, muz, patates, domuz eti, mantar ve \u00e7ikolata, potasyum a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengin besinler. Diyet yapan ki\u015filerin potasyum i\u00e7eren besinleri se\u00e7mesi tavsiye ediliyor. ABD’de i\u011fneyle idam etme s\u0131ras\u0131nda v\u00fccuda potasyum klor\u00fcr \u015f\u0131r\u0131nga ediliyor. Bu. Kalp at\u0131\u015flar\u0131n\u0131 denetle\u00adyen sinir h\u00fccrelerindeki potasyum hareketini engelliyor ve kalp duruyor. Ayn\u0131 zamanda radyoaktif bir element. V\u00fccutta her saniyede 2.500 potasyum atomu par\u00e7alan\u0131yor. Bu durum, do\u00ad\u011fan\u0131n genetik de\u011fi\u015fimi \u00fcretmesini destekliyor.<\/p>\n L- Lityum (7 miligram): <\/strong>Asl\u0131nda, insan v\u00fccudunun bu elemente ihtiyac\u0131 yok. Ancak, do\u011fada yayg\u0131n \u015fekilde bulundu\u011fundan patates, portakal, marul ve lahana gibi besinlerle ister istemez al\u0131n\u0131yor. 1949’da Avustralyal\u0131 Doktor John Cade, lityumun domuzlar \u00fcst\u00fcndeki sakinle\u015ftirici etkisini ke\u015ffetti ve en az\u0131l\u0131 manik hastas\u0131nda bunu denedi. Hastas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rtacak derecede sakinle\u015fti;<\/p>\n hatta iki ay sonra i\u015finin ba\u015f\u0131na d\u00f6nd\u00fc. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde manik depresyon tedavisinde kullan\u0131l\u0131yor. Beyinde manik depresyona yol a\u00e7an kimyasal iletiyi engelliyor.<\/p>\n Mo – Molibden (5 miligram): <\/strong>Molibden, alkol\u00fc v\u00fccuttan atan aldehit oksidaz adl\u0131 karaci\u011fer enzi\u00adminin bir par\u00e7as\u0131. V\u00fccudun ihtiyac\u0131 olan en az miktar 0,05 miligram; ancak, al\u0131nma miktar\u0131n\u0131n 0,4 miligram\u0131 ge\u00e7memesi gerekli. Aksi takdirde toksik etki yarat\u0131yor. En \u00e7ok molibden i\u00e7eren besinler domuz ve kuzu eti, dana ci\u011feri, ye\u015fil fasulye, yumurta, ay\u00e7i\u00e7e\u011fi \u00e7ekirde\u011fi, bezelye ve yulaf.<\/p>\n Ni – Nikel (15 miligram): <\/strong>\u0130nsan i\u00e7in yarar\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 tam olarak bilinmiyor. Ancak, hayvanlar i\u00e7in ya\u015famsal bir \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. Bu nedenle metali \u00e7ok az miktarda almak yeterli. Her \u015feye ra\u011fmen, eksikli\u011fi insan b\u00fcy\u00fcmesini engelliyor. Yiyeceklerdeki \u00e7\u00f6z\u00fclebilir nikel kolayca emiliyor; ancak, metal nikel, tenle temas etti\u011finde ka\u015f\u0131nt\u0131ya neden oluyor. Bu nedenle jartiyerlerinde metal ask\u0131 bulunanlarda bu ka\u015f\u0131nt\u0131lar s\u0131kl\u0131kla g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n O2 – Oksijen (43 kilogram): <\/strong>V\u00fccudun yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 60’l\u0131k b\u00f6l\u00fcm\u00fc oksijenden olu\u015fuyor. Su halinde bulundu\u011fundan v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fczde 89’undan sorumlu. \u0130nsan beyni i\u015flevlerini s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in oksijene muhta\u00e7. Beyin h\u00fccreleri, oksijen gitmedi\u011fi takdirde bir dakika i\u00e7inde \u00f6lmeye ba\u015fl\u0131yor. Y\u00fcksek miktarlarda al\u0131nan oksijen de eksikli\u011fi kadar tehlikeli. Dalg\u0131\u00e7lar\u0131n 10 metrenin alt\u0131nda saf oksijeni solumamalar\u0131 gerekli. \u00c7\u00fcnk\u00fc ci\u011ferlerinde b\u00fcy\u00fck hasara yol a\u00e7\u0131yor. Bu durum y\u00fcz\u00fcnden bo\u011fulan pek \u00e7ok dalg\u0131\u00e7 var. Bu nedenle, y\u00fckseltilmi\u015f oksijen bile\u015fimi “nitrox” kullanmalar\u0131 tavsiye ediliyor.<\/p>\n P- Fosfor (780 gram): <\/strong>Do\u011fada sadece fosfat olarak bulunuyor. Fosfor atomu 4 oksijen atomuna ba\u011fl\u0131. \u0130skelette kalsiyum fosfat \u015feklinde mevcut, ancak, beyin de bol miktarda fosfor i\u00e7eriyor. En etkin hali, g\u00fcnde, saatte 1 kg. gibi y\u00fcksek bir miktarda \u00fcretildi\u011fi ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc enerji molek\u00fcl\u00fc ATP i\u00e7inde yer al\u0131yor. \u0130nsan iskeleti, y\u00fckl\u00fc bir fosfat rezervi kabul edilebilir. Ton ve somon bal\u0131\u011f\u0131, sardalye, karaci\u011fer, hindi, tavuk, yumurta, peynir zengin fosfor kaynaklar\u0131.<\/p>\n Rb- Rubidyum (680 miligram): <\/strong>\u0130nsan\u0131n rubidyuma ihtiyac\u0131 yok; ancak, v\u00fccut di\u011fer gerekli element\u00adere oranla daha fazla miktarda rubidyum i\u00e7eriyor.<\/p>\n Bu durumdan potasyumun sorumlu oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir: \u00e7\u00fcnk\u00fc bu iki element do\u011fada birlikte bulunuyor. Bitkiler her ikisini birden emiyor; ama potasyumun emilme oran\u0131 rubidyuma g\u00f6re daha fazla. Soya fasulyesi, \u00e7imen ve elmada en \u00e7ok, \u00e7ay ve kahvede ise az miktarda var.<\/p>\n Se – Selenyum (14 miligram): <\/strong>V\u00fccudun her h\u00fccresi, kanser ve k\u0131s\u0131rl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 koruma sa\u011flayan milyonlarca selenyum atomu i\u00e7eriyor. Sa\u00e7, b\u00f6brekler ve erbezleri en y\u00fcksek d\u00fczeyde bulundu\u011fu b\u00f6l\u00fcmler. V\u00fccudun gereksinim miktar\u0131 \u00e7ok az bile olsa a\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, selenyum zehirlenmesi riski ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bunun en a\u00e7\u0131k belirtisi, nefes almada zorluk ve metil selenyum gaz\u0131n\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 a\u011f\u0131r v\u00fccut kokusu. Erkekler i\u00e7in tavsiye edilen g\u00fcnl\u00fck miktar 75 mikrogram, kad\u0131nlarda ise 60 mikrogram. Genellikle kahvalt\u0131l\u0131k tah\u0131llar ve kepekli ekmek yoluyla al\u0131n\u0131yor. Brezilya f\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok bol miktarda bulunuyor. Ton bal\u0131\u011f\u0131, morina bal\u0131\u011f\u0131, somon ve yer f\u0131st\u0131\u011f\u0131 di\u011fer yo\u011fun oldu\u011fu besinler. \u0130talya’da \u00e7ok sevilen “Albatrellus pescaprae” t\u00fcr\u00fc k\u00fclt\u00fcr mantar\u0131n\u0131n 100 gram\u0131nda 3.700 mikrogram selenyum var. Bu miktarda mantarla yap\u0131lacak bir yemek g\u00fcnl\u00fck dozu 8 kat a\u015f\u0131yor.<\/p>\n Si – Silikon dioksit, Kuvarts (1 gram): <\/strong>Silikon kemik b\u00fcy\u00fcmesinde etkili, ayn\u0131 zamanda deride de bulunuyor. Ekmek ve kahvalt\u0131l\u0131k tah\u0131llar en zengin silikon bar\u0131na\u011f\u0131. Hamile kad\u0131nlar\u0131n silikona daha fazla ihtiyac\u0131 var. \u015ealgam suyu ya da tur\u015fu gibi besinlere a\u015fermelerinin nedeni, v\u00fccutlar\u0131ndaki silikon ihtiyac\u0131n\u0131n artmas\u0131. Silikonun yayg\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir ba\u015fka alan da estetik cerrahi. G\u00f6\u011f\u00fcslerini b\u00fcy\u00fctmek isteyen kad\u0131nlarda 1990’l\u0131 y\u0131llarda kullan\u0131lmaya ba\u015flayan silikonun, birtak\u0131m sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda g\u00f6\u011f\u00fcs kanseri geliyor. Ancak bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar g\u00f6\u011f\u00fcs kanserine yakalanma riskinin silikonla ili\u015fkili olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyuyor.<\/p>\n Tl – Talyum (0,5 miligram): <\/strong>Potasyumla birlikte bulunan bir di\u011fer element de talyum… B\u00f6brekler ve karaci\u011fer yo\u011fun bir bi\u00e7imde talyum i\u00e7eriyor. Talyum, deri yoluyla da emilebilen toksik \u00f6zelli\u011fe sahip a\u011f\u0131r bir metal. Bile\u015fenlerinin fazla al\u0131nmas\u0131, t\u0131rnak d\u00fc\u015fmesine yol a\u00e7\u0131yor. 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda, ba\u015f derisindeki mantar etkenli sa\u00e7 d\u00f6k\u00fclmelerini tedavi etmek amac\u0131yla kullan\u0131l\u0131yordu. 1962 ile 1971 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Graham Young adl\u0131 seri katil \u00e7ok say\u0131da insan\u0131 \u00e7aylar\u0131na talyum katarak zehirledi.<\/p>\n U- Uranyum (0,1 miligram): <\/strong>E\u011fer v\u00fccuttaki uranyum, atom enerjisine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilseydi, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir g\u00fc\u00e7 elde edilebilirdi. Yemek yoluyla al\u0131nan uranyumun g\u00fcnl\u00fck miktar\u0131 yakla\u015f\u0131k 1 mikrogram civar\u0131nda; ancak, \u00e7o\u011fu emilmeden at\u0131l\u0131yor. En \u00e7ok m\u0131s\u0131r ve patatesle v\u00fccuda giriyor. Kana kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 zaman, iskelette ve kemiklerde birikiyor. Bu a\u015famadan sonra uranyumun v\u00fccuttan at\u0131lmas\u0131 \u00e7ok zor.<\/p>\n V- Vanadyum (0,1 miligram): <\/strong>\u0130nsan v\u00fccudu i\u00e7in gerekli bir ba\u015fka element olan vanadyum, sa\u011fl\u0131kl\u0131 b\u00fcy\u00fcmede etkili. V\u00fccutta, ihtiya\u00e7 duyulandan daha fazla miktarlarda bar\u0131n\u0131yor. G\u00fcnde ortalama 40 mikrograml\u0131k bir miktar insan i\u00e7in fazlas\u0131yla yeterli. Deniz \u00fcr\u00fcnleri ve karaci\u011fer, en \u00e7ok vanadyum i\u00e7eren besinler. Ay\u00e7i\u00e7e\u011fi ve pirin\u00e7te de var.<\/p>\n W- Volfram, tungsten (20 mikrogram): <\/strong>Radyoaktif tungsten izleyicisi ile yap\u0131lan testler sonucunda, g\u00fcnl\u00fck al\u0131m\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 12 mikrogram oldu\u011fu tahmin ediliyor. Ancak, bu miktar\u0131n tamam\u0131 emilmiyor. Emilen k\u0131s\u0131m kemiklere ve dala\u011fa gidiyor. Bitkiler tungsteni topraktan sa\u011fl\u0131yor. \u00dcz\u00fcm ve arpada \u00f6l\u00e7\u00fclebilir oranlarda bulunuyor.<\/p>\n X- Ksenon (\u00c7ok az miktarda): <\/strong>Kanda az miktarlarda var olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, bu i\u00e7 gaz\u0131n biyolojik bir rol\u00fc yok. Atmosferden geliyor ve yayg\u0131n bir \u015fekilde, uzay meki\u011fini hareket ettiren iyon motorlar\u0131nda yak\u0131t olarak kullan\u0131l\u0131yor. Yan etkisi olmad\u0131\u011f\u0131ndan, g\u00fcn\u00fcn birinde ameliyatlarda anestezi ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131labilir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7ok pahal\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in tercih edilmiyor.<\/p>\n Y- \u0130triyum (0,5 miligram): <\/strong>Hakk\u0131nda \u00e7ok az \u015fey bilinen bu metal, anne s\u00fct\u00fcnde var. Asl\u0131nda hi\u00e7bir faydas\u0131 yok; karaci\u011fer ve kemiklerde bar\u0131n\u0131yor. \u00c7ok az besinde, \u00f6rne\u011fin lahanada bulunuyor. \u0130triyumun radyoaktif izotopu kanser tedavisinde kullan\u0131l\u0131yor. Kanser h\u00fccrelerine ekleniyor ve radyasyonuyla onlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n Za – \u00c7inko (2,3 miligram): <\/strong>Erkeklerin en \u00e7ok ihtiya\u00e7 duydu\u011fu \u00e7inko, menide bar\u0131n\u0131yor ve yoklu\u011fu sperm say\u0131s\u0131nda azalmaya yol a\u00e7\u0131yor. Bu\u011fday, tatl\u0131 patates, marul, k\u0131rm\u0131z\u0131 et ve istiridye zengin \u00e7inko depolar\u0131. Kazanova’n\u0131n favori yiyece\u011finin istiridye olmas\u0131na \u015fa\u015f\u0131rmamak gerek.<\/p>\n M\u0131s\u0131r’daki erkeklerin \u00e7o\u011funda, \u00e7inko eksikli\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak b\u00fcy\u00fcme bozukluklar\u0131 ve cinsel sorunlar g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu da, M\u0131s\u0131r topraklar\u0131ndaki \u00e7inko azl\u0131\u011f\u0131na ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131. Diyet uzmanlar\u0131, normal tedavi y\u00f6ntemlerine cevap vermeyen anorexia nervosa, \u00e2det \u00f6ncesi gerilim, depresyon, sivilce ve grip gibi hastal\u0131klarda \u00f6neriyorlar.<\/p>\n Al\u0131nt\u0131<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" “G\u00f6k bilimciler \u00e7ok uzaklarda, eri\u015femeyece\u011fimiz kadar uzakta bulunan g\u00f6k cisimleri \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, asl\u0131nda k\u00f6kenimizle ilgili merak etti\u011fimiz, nas\u0131l ve neden olu\u015ftu\u011fumuz sorular\u0131n\u0131n yan\u0131t\u0131n\u0131 da bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. \u015eimdilik sahip oldu\u011fumuz bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, bizi olu\u015fturan elementlerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn B\u00fcy\u00fck Patlama s\u0131ras\u0131nda, bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn y\u0131ld\u0131zlar\u0131n i\u00e7inde, kalan\u0131n\u0131n da s\u00fcpernova patlamalar\u0131nda olu\u015ftu\u011funu rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliyoruz. Sonu\u00e7ta hepimiz Y\u0131ld\u0131z Tozundan mamul\u00fcz\u2026” …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2298,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[],"class_list":["post-320","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/320","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=320"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/320\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":323,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/320\/revisions\/323"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2298"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=320"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=320"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=320"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}