{"id":406,"date":"2015-06-19T22:17:49","date_gmt":"2015-06-19T19:17:49","guid":{"rendered":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/?p=406"},"modified":"2015-06-19T22:17:49","modified_gmt":"2015-06-19T19:17:49","slug":"aurora-borealis-kuzey-isiklari","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/2015\/06\/aurora-borealis-kuzey-isiklari\/","title":{"rendered":"Aurora Borealis (Kuzey I\u015f\u0131klar\u0131)"},"content":{"rendered":"<p>Aurora borealis (kuzey \u0131\u015f\u0131klar\u0131) ve aurora australis (g\u00fcney \u0131\u015f\u0131klar\u0131) \u2013g\u00fcne\u015fteki f\u0131rt\u0131nalar sonucu meydana gelip kutuplarda geceleri g\u00f6r\u00fclen renkli ve hareket eden \u0131\u015f\u0131klar-, insano\u011flunu her zaman b\u00fcy\u00fclemi\u015f ve insanlar bu ola\u011fan\u00fcst\u00fc do\u011fa olay\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in binlerce kilometre yol kat etmeyi g\u00f6ze alm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p>Kuzey manyetik kutbu \u00e7evreleyen aurora borealis ve g\u00fcney manyetik kutbu \u00e7evreleyen aurora australis, solar r\u00fczg\u00e2rlarla gelen hayli y\u00fcksek oranlarda y\u00fckl\u00fc elektronlar\u0131n d\u00fcnya atmosferindeki elementlerle etkile\u015fime girmesiyle olu\u015fur. Solar r\u00fczg\u00e2rlar, g\u00fcne\u015ften yakla\u015f\u0131k saatte 1 milyon mil h\u0131zla uzakla\u015f\u0131rlar.<\/p>\n<p>Ve g\u00fcne\u015ften ayr\u0131ld\u0131ktan \u015f\u00f6yle b\u00f6yle 40 saat sonra, yery\u00fcz\u00fc \u00e7ekirde\u011finin \u00fcretti\u011fi manyetik g\u00fc\u00e7 \u00e7izgilerini izleyerek manyetosfere girerler. Buras\u0131 g\u00f6zya\u015f\u0131 damlas\u0131 (s\u00f6be) bi\u00e7iminde ve olduk\u00e7a y\u00fcksek oranlarda y\u00fckl\u00fc elektrik ve manyetik alanlar b\u00f6lgesidir.<\/p>\n<p>Elektronlar yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn en \u00fcst atmosferine girdiklerinde, yerkabu\u011fu y\u00fczeyinden 20 ila 200 mil yukar\u0131daki y\u00fcksekliklerde oksijen ve nitrojen atomlar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rlar. Aurora\u2019n\u0131n rengi, hangi atomla \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na ve kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldikleri y\u00fcksekli\u011fe ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<ul>\n<li>Ye\u015fil &#8211; oksijen, 150 mil y\u00fcksekli\u011fe kadar<\/li>\n<li>K\u0131rm\u0131z\u0131 \u2013 oksijen, 150 mil y\u00fcksekli\u011fin \u00fcst\u00fc<\/li>\n<li>Mavi \u2013 nitrojen, 60 mil y\u00fcksekli\u011fe kadar<\/li>\n<li>Mor\/eflatun \u2013 nitrojen, 60 mil \u00fcst\u00fcndeki y\u00fckseklikler<\/li>\n<\/ul>\n<p>T\u00fcm manyetik ve elektriksel g\u00fc\u00e7ler, s\u00fcrekli kayan kombinasyonlarda birbirleriyle etkile\u015firler. Bu kaymalar ve ak\u0131\u015flar, 50,000 voltta 20,000,000 ampere kadar ula\u015fabilen atmosferik ak\u0131mlar boyunca aurora\u2019n\u0131n (\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n) \u201cdans\u0131\u201d \u015feklinde g\u00f6r\u00fclebilir. Bunun tersine evlerimizde, ak\u0131m\u0131n ak\u0131\u015f\u0131 120 voltta 15-30 amperi a\u015ft\u0131\u011f\u0131nda ak\u0131m kesiciler taraf\u0131ndan kesilir.<\/p>\n<p>Aurora\u2019lar (renkli \u0131\u015f\u0131klar) genellikle, co\u011frafi kutuplarda de\u011fil de manyetik kutuplarda merkezlenen ve kabaca kuzey kutup (arktik) dairesi ve g\u00fcney kutup (antarktik) dairesine denk gelen yerlerde, \u201c\u0131\u015f\u0131k s\u00f6beleri\u201d boyunca meydana gelirler. Ancak, bolca g\u00fcne\u015f lekelerinin oldu\u011fu zamanlarda, bu \u0131\u015f\u0131klar\u0131n biraz daha g\u00fcneye kayd\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>G\u00fcne\u015f lekeleri olay\u0131 11\u2019er y\u0131ll\u0131k devrelerde meydana gelir. \u015eu s\u0131ralardaki etkinlik 2001 ve 2002 y\u0131llar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir, dolay\u0131s\u0131yla bu d\u00f6nemde \u0131\u015f\u0131klar\u0131 normal menzillerinin d\u0131\u015f\u0131nda da g\u00f6rebilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6nemde iyi olmal\u0131d\u0131r.Bu \u0131\u015f\u0131klarla ilintili olarak seslerin de olu\u015ftu\u011funa dair pek \u00e7ok hikaye \u00fcretilmi\u015fse de, bu y\u00f6nde kaydedilmi\u015f bir veri yoktur. Bilim adamlar\u0131n\u0131n, sesleri neyin yaratabilece\u011fi konusunda ortak bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc bulunmuyor.<\/p>\n<p><span style=\"color: #33cccc;\"><strong>Olu\u015fma Olas\u0131l\u0131\u011f\u0131:<\/strong><\/span><\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcnme ihtimali, Kanada\u2019n\u0131n kuzeyindeki arktik adalar\u0131nda bulunan kuzey manyetik kutbuna do\u011fru yakla\u015ft\u0131k\u00e7a artar. Manyetik kutbun yak\u0131nlar\u0131nda olu\u015fan aura tam \u00fcstte ve \u00e7ok yukar\u0131dad\u0131r. Kuzey ufku, ye\u015filimsi parlak ya da bazen soluk k\u0131z\u0131l renkte, sanki g\u00fcne\u015f beklenmedik bir \u015fekilde y\u00fckseliyormu\u015f gibi ayd\u0131nlat\u0131r. Aura borealis Eyl\u00fcl-Ekim ve Mart-Nisan aylar\u0131nda nispeten art\u0131\u015f g\u00f6sterir. Cree halk\u0131 bu ilgin\u00e7 olaya Ruhlar\u0131n Dans\u0131 ad\u0131n\u0131 vermi\u015fler. Tarih boyunca kuzey \u0131\u015f\u0131klar\u0131n\u0131n bir\u00e7ok ismi olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>G\u00fcney\u2019deki olu\u015fum, aura Avustralya\/G\u00fcney kutup \u0131\u015f\u0131klar\u0131, benzer \u00f6zelliklere sahiptir. Ancak kuzeydekine oranla Antartika\u2019da, G\u00fcney Amerika\u2019da ve Avustralya\u2019da daha y\u00fcksek enlemlerde g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Avustralya anlam\u0131 \u2018g\u00fcneyin\u2019 olan Latince bir kelimedir.<\/p>\n<p><span style=\"color: #33cccc;\"><strong>Olu\u015fum Zamanlar\u0131:<\/strong><\/span><\/p>\n<p>Aura \u00e7o\u011funlukla kutuplarda meydana gelen bir olayd\u0131r. G\u00fc\u00e7l\u00fc bir manyetik f\u0131rt\u0131na ge\u00e7ici olarak aurasal ovali geni\u015fletti\u011finde, nadiren \u0131l\u0131man enlemlerde de g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. B\u00fcy\u00fck manyetik f\u0131rt\u0131nalar yakla\u015f\u0131k olarak 11 y\u0131lda bir ger\u00e7ekle\u015fen g\u00fcne\u015f lekesi d\u00f6ng\u00fcs\u00fc ile en yo\u011fun f\u0131rt\u0131na ortaya \u00e7\u0131kar ya da patlamada sonraki \u00fc\u00e7 y\u0131ll\u0131k d\u00f6nemde. Fakat aurasal b\u00f6lgenin i\u00e7inde auran\u0131n meydana gelme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131, genel itibariyle IMF \u00e7izgilerinin e\u011fimine (literat\u00fcrde Bz ), \u00f6zellikle g\u00fcney y\u00f6nl\u00fc olmas\u0131na, ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Aura olay\u0131n\u0131 ba\u015flatan jeomanyetik f\u0131rt\u0131nalar asl\u0131nda ekinoks aylar\u0131nda daha belirginle\u015fir. Kutupsal aktiviteler ile bir ilgisi olmazken, neden jeomanyetik f\u0131rt\u0131nalar\u0131n D\u00fcnya\u2019n\u0131n mevsimlerine ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu net olarak a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Manyetopozda, D\u00fcnya\u2019n\u0131n manyetik alan\u0131 kuzeyi g\u00f6sterir. Bz b\u00fcy\u00fck ve negatif oldu\u011funda (IMF g\u00fcneye do\u011fru), D\u00fcnya\u2019n\u0131n manyetik alan\u0131n\u0131 temas noktas\u0131nda k\u0131smen engeller. G\u00fcney y\u00f6nl\u00fc Bz, g\u00fcne\u015f r\u00fczg\u00e2r\u0131n\u0131n D\u00fcnya\u2019n\u0131n daha i\u00e7erideki manyetosferine ula\u015fabilece\u011fi bir kap\u0131 a\u00e7ar.<\/p>\n<p>Geometrik a\u00e7\u0131n\u0131n bir sonucu olarak Bz bu zamanlarda en \u00e7ok etkisini g\u00f6sterir. Gezegenleraras\u0131 manyetik alan (IMF) G\u00fcne\u015f\u2019ten gelir ve g\u00fcne\u015f r\u00fczg\u00e2r\u0131 ile d\u0131\u015fa do\u011fru ta\u015f\u0131r. G\u00fcne\u015f\u2019in hareketinden sebebiyle IMF sarmal \u015fekildedir. Nisan ve Ekim\u2019de D\u00fcnya\u2019n\u0131n manyetik kutup ekseni Parker sarmal\u0131 ile ayn\u0131 hizada, en yak\u0131n konumuna gelir. Sonu\u00e7 olarak, Bz \u2018nin g\u00fcney y\u00f6nl\u00fc ve kuzey y\u00f6nl\u00fc hareketi en b\u00fcy\u00fck olur.<\/p>\n<p>Fakat Bz sadece jeomanyetik aktiviteyi etkilemez. G\u00fcne\u015f\u2019in d\u00f6nme ekseni D\u00fcnya\u2019n\u0131n y\u00f6r\u00fcngesine g\u00f6re 8 derece e\u011fiktir. G\u00fcne\u015f r\u00fczg\u00e2r\u0131, g\u00fcne\u015fin ekvatoruna oranla, \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde G\u00fcne\u015f\u2019in kutuplar\u0131ndan esti\u011fi i\u00e7in, her alt\u0131 ayda D\u00fcnya\u2019n\u0131n manyetosferini bast\u0131ran par\u00e7ac\u0131klar\u0131n ortalama h\u0131z\u0131 artar ve azal\u0131r. D\u00fcnya heliographic enleminin en y\u00fcksek oldu\u011fu 5 Eyl\u00fcl ve 5 Mart g\u00fcnlerinde, g\u00fcne\u015f r\u00fczg\u00e2r\u0131n\u0131n h\u0131z\u0131 en y\u00fcksek de\u011ferine, ortalama, 50 km\/sn h\u0131z\u0131na ula\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>H\u00e2l\u00e2, ne Bz ne de g\u00fcne\u015f r\u00fczg\u00e2r\u0131 geometrik f\u0131rt\u0131nan\u0131n mevsimsel davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 tam olarak a\u00e7\u0131klayam\u0131yor. Bu etkenlerin hepsi ancak bir oran\u0131nda g\u00f6zlenen yar\u0131 d\u00f6nemsel de\u011fi\u015fimlere veri sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n<p>https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=Zz1HPLtecOg<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aurora borealis (kuzey \u0131\u015f\u0131klar\u0131) ve aurora australis (g\u00fcney \u0131\u015f\u0131klar\u0131) \u2013g\u00fcne\u015fteki f\u0131rt\u0131nalar sonucu meydana gelip kutuplarda geceleri g\u00f6r\u00fclen renkli ve hareket eden \u0131\u015f\u0131klar-, insano\u011flunu her zaman b\u00fcy\u00fclemi\u015f ve insanlar bu ola\u011fan\u00fcst\u00fc do\u011fa olay\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in binlerce kilometre yol kat etmeyi g\u00f6ze alm\u0131\u015flar. Kuzey manyetik kutbu \u00e7evreleyen aurora borealis ve g\u00fcney manyetik kutbu \u00e7evreleyen aurora australis, solar &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":407,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-406","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilimsel"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/406","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=406"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/406\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":408,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/406\/revisions\/408"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/media\/407"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=406"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=406"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=406"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}