![\"ancient-sumerians\"](\"http:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-content\/uploads\/2015\/06\/ancient-Sumerians.jpg\")
<\/a>Bir medeniyet d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn\u2026 Bu medeniyet yakla\u015f\u0131k M.\u00d6 3500-M.\u00d6 2000\u2019li y\u0131llarda Mezopotamya\u2019da varl\u0131k g\u00f6steren, bolluk bereket i\u00e7erisinde ya\u015fayan bir halktan olu\u015fsun. \u0130\u015fte S\u00fcmerler b\u00f6yle bir uygarl\u0131k olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Mezopotamya medeniyetlerinin temelini olu\u015fturan S\u00fcmerler yaz\u0131 ve astronominin mucidi olarak tarihte \u00f6nemli bir yerde bulunuyor.\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde Irak\u2019\u0131n g\u00fcneyi olarak tabir edebilece\u011fimiz; Dicle ve F\u0131rat nehirlerinin k\u0131vr\u0131mlar\u0131 boyunca Basra K\u00f6rfezi\u2019ne kadar uzanan topraklarda varl\u0131k g\u00f6steren S\u00fcmer Devleti, Sami k\u00f6kenli olmayan bir halk taraf\u0131ndan kurulmu\u015ftur. Baz\u0131 kaynaklara g\u00f6re bu halk; \u201cUbaidliler\u201d olarak adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.S\u00fcmerlerin k\u00f6kenleri noktas\u0131nda net bir bilgi yoktur. Da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerden gelip yerle\u015fmi\u015f olma ihtimalleri \u00fczerinde durulmu\u015ftur. Yerle\u015ftikleri Mezopotamya\u2019y\u0131 d\u00f6nemin en g\u00fc\u00e7l\u00fc topraklar\u0131 haline getiren S\u00fcmerler; tar\u0131mla u\u011fra\u015fan bir millettir. Batakl\u0131klar\u0131 kurutup tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131 \u00e7o\u011faltarak Mezopotamya topraklar\u0131n\u0131 verimli hale getirdikleri belirtilmektedir.<\/p>\n
S\u00fcmerlerin devlet yap\u0131s\u0131n\u0131 inceledi\u011fimizde kar\u015f\u0131m\u0131za \u015fehir devletleri \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. S\u00fcmerlerde dinsel doktorinler ve devlet y\u00f6netiminin i\u00e7 i\u00e7e oldu\u011fu monar\u015fik bir sistemin oldu\u011funu belirtebiliriz. Bu durumu; her \u015fehir devletinde birbirinden farkl\u0131 tanr\u0131lara adanm\u0131\u015f, bir rahip ya da kral taraf\u0131ndan y\u00f6netilen ve en \u00f6nemli merkez olarak g\u00f6r\u00fclen tap\u0131naklar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan anlayabiliriz. S\u00fcmer \u015fehirlerinden baz\u0131lar\u0131 \u015fu \u015fekildedir; Ki\u015f (\u0130nharra), Uruk (Warka), Ur(El-Muqayyer), Nippur (Afak), Laga\u015f (El-Hiba) \u2026vb. Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda S\u00fcmer Devleti\u2019nin en g\u00fc\u00e7l\u00fc d\u00f6neminde yakla\u015f\u0131k 35 \u015fehir oldu\u011fu belirtilmektedir. \u015eehirler surlarla \u00e7evrilerek korunmu\u015ftur.<\/p>\n
S\u00fcmerlerde toplum yap\u0131s\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise; s\u0131n\u0131fsal farkl\u0131l\u0131klar\u0131n oldu\u011funu g\u00f6rebiliriz. En g\u00fc\u00e7l\u00fcden en g\u00fc\u00e7s\u00fcze s\u0131n\u0131flar \u015fu \u015fekildedir:<\/span><\/strong><\/p>\n 1) Din adamlar\u0131 ve askerler Bu s\u0131n\u0131flara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda benzerlerini tarih boyunca ne kadar \u00e7ok g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. S\u00fcmerlerde dinsel inan\u0131\u015flar\u0131n \u00f6nemi anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Sonraki d\u00f6nemlerde din adamlar\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lenerek kent y\u00f6neticileri haline gelmeleri hem dinsel hem de siyasi t\u00fcm i\u015fleri y\u00fcr\u00fctmeleri, bir noktada Orta\u00e7a\u011f d\u00f6nemiyle benzerlik ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u00c7ok farkl\u0131 co\u011frafi b\u00f6lgelerde, \u00e7ok farkl\u0131 d\u00f6nemlerde ya\u015fayan toplumlar\u0131n benzer \u00f6zelliklere sahip olmas\u0131 insanl\u0131k tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a ilgin\u00e7tir.<\/p>\n <\/p>\n S\u00fcmerler \u00e7ok tanr\u0131l\u0131 inanca sahip bir millet olarak tap\u0131naklar\u0131na \u00e7ok \u00f6nem vermi\u015flerdir. \u201cZiggurat\u201d ad\u0131n\u0131 verdikleri tap\u0131naklar\u0131 ayn\u0131 zamanda onlar i\u00e7in sosyal merkez anlam\u0131na da gelmektedir. Ziggurat\u2019lar \u00fc\u00e7 k\u0131s\u0131mdan olu\u015fmaktad\u0131r; ilk kat erzak deposu, orta kat; okul ve ibadethane, \u00fcst kat; rasathane. Sosyal hayat\u0131n tap\u0131naklar etraf\u0131nda \u015fekillendi\u011fini belirtmek yanl\u0131\u015f olmaz. S\u00fcmerlerin en \u00f6nemli tanr\u0131lar\u0131na \u00f6rnek olarak;<\/p>\n <\/p>\n Anu: G\u00f6k tanr\u0131s\u0131 Evrenin olu\u015fumuna dair S\u00fcmer bak\u0131\u015f\u0131:<\/strong><\/span><\/p>\n \u0130nsan\u0131n yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131na bakarsak; insan tanr\u0131lara hizmet edilmesi i\u00e7in yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bilgelik tanr\u0131s\u0131 Enki\u2019nin iste\u011fi \u00fczerine insan, Ninmah ve Nammu taraf\u0131ndan d\u00fcnyaya g\u00f6nderilmi\u015ftir. S\u00fcmerler bu inan\u0131\u015fa uygun olarak tar\u0131mla u\u011fra\u015fmay\u0131 tanr\u0131lara bir hizmet olarak g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n Bir bilim devleti olarak S\u00fcmerler:<\/strong><\/span><\/p>\n S\u00fcmerlerin en eski medeniyeti olu\u015fturmalar\u0131ndan, toplum yap\u0131lar\u0131 ve dinsel inan\u0131\u015flar\u0131ndan bahsettik. Ku\u015fkusuz t\u00fcm bunlar \u00f6nemli fakat S\u00fcmerler dedi\u011fimizde esas \u00f6nemli olan durum; bilime verdikleri \u00f6nemde gizli. M.\u00d6 3500\u2019l\u00fc y\u0131llarda ya\u015fayan bir uygarl\u0131\u011f\u0131n evreni a\u00e7\u0131klama \u00e7abalar\u0131 olduk\u00e7a ilgi \u00e7ekici.<\/p>\n <\/p>\n S\u00fcmer bilim insanlar\u0131:<\/strong><\/span> Alan, hacim, uzunluk ve a\u011f\u0131rl\u0131k \u00f6l\u00e7\u00fclerini kullanan S\u00fcmerler; s\u00fctun, kubbe ve kemer yap\u0131lar\u0131n\u0131 bulan ve bunlar\u0131 mimarilerinde kullanan uygarl\u0131kt\u0131r. Kabartmac\u0131l\u0131k, oymac\u0131l\u0131k, heykelt\u0131ra\u015fl\u0131k, kuyumculuk yine o d\u00f6nemde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7anak \u00e7\u00f6mlek yapm\u0131\u015flar ve madenleri i\u015flemi\u015flerdir.<\/p>\n \u0130nsanl\u0131k tarihinin en \u00f6nemli bulu\u015flar\u0131ndan biri olan tekerlek; S\u00fcmerlerin vurgulanmas\u0131 gereken bulu\u015flar\u0131ndan birisidir. Tarihi kay\u0131tlara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ilk tekerlek tasviri; M.\u00d6. 3.500 y\u0131llar\u0131na ait, S\u00fcmerler taraf\u0131ndan resmedilmi\u015f bir k\u0131zakta g\u00f6r\u00fclmektedir.\u00a0Hukuk kurallar\u0131n\u0131 da ilk kez bulan devlet yine tarihte S\u00fcmerler olarak belirtilmektedir. \u0130lk kurallar Luga\u015f Kral\u0131 Urukagine taraf\u0131ndan olu\u015fturulmu\u015ftur.<\/p>\n \u00c7ivi yaz\u0131s\u0131yla tarihe imza atmak:<\/span><\/strong><\/p>\n S\u00fcmer \u00e7ivi yaz\u0131s\u0131, onlar\u0131n G\u0131lgam\u0131\u015f Destan\u0131, Yarad\u0131l\u0131\u015f Destan\u0131 ve Tufan Hik\u00e2yesi’ni yazabilecekleri kadar kapsaml\u0131 ve geli\u015fmi\u015fti. S\u00fcmerler fikirler ya da s\u00f6zc\u00fckler i\u00e7in farkl\u0131 grafik semboller kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Bu semboller; \u201c\u0130deogram\u201d olarak adlad\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Yine S\u00fcmerlerin yaz\u0131nsal eserlerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda pitogramlara da rastlanmaktad\u0131r. \u201cPitogram\u201d da yine bir kavram\u0131 resmetme yoluyla temsil eden sembold\u00fcr, fakat sadece somut kavramlar\u0131 temsil eder. \u00d6rnek verirsek; bir evi, bir tap\u0131na\u011f\u0131\u2026vs.<\/p>\n S\u00fcmerler bulduklar\u0131 \u00e7ivi yaz\u0131s\u0131 ile yaz\u0131nsal alanda \u00f6nemli eserler b\u0131rakm\u0131\u015flard\u0131r. Bunlara \u00f6rnek olarak G\u0131lgam\u0131\u015f Destan\u0131, Yarad\u0131l\u0131\u015f Destan\u0131 ve Tufan Hik\u00e2yesi verilebilir.<\/p>\n
\n2) Halk
\n3) K\u00f6leler<\/p>\n<\/a><\/p>\n
\nEnlil: Hava tanr\u0131s\u0131
\nKi: Yer tanr\u0131s\u0131
\nEnki: Bilgelik tanr\u0131s\u0131
\nNimmah: Ana tanr\u0131\u00e7a
\nNanna: Ay tanr\u0131s\u0131
\nUtu: G\u00fcne\u015f tanr\u0131s\u0131
\n\u0130nanna: A\u015fk tanr\u0131s\u0131..\u00a0verilebilir.<\/p>\n<\/a>S\u00fcmer mitolojisine g\u00f6re insan\u0131n yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131 ve evrenin yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131 a\u015fama a\u015famad\u0131r. \u0130lk olarak deniz vard\u0131r, deniz ve yer birle\u015fir, kozmik bir da\u011f ortaya \u00e7\u0131kar, tanr\u0131lar insan haline gelir ve Anu (G\u00f6k tanr\u0131s\u0131) ile Ki (Yer tanr\u0131s\u0131)\u2019n\u0131n birle\u015fiminden Enlil (Hava tanr\u0131s\u0131) do\u011far. Enlil\u2019in Ki\u2019yi ele ge\u00e7irmesiyle Nimmah (ana tanr\u0131\u00e7a) ortaya \u00e7\u0131kar ve d\u00fcnyan\u0131n esas \u015feklini ve d\u00fczeni Nimmah taraf\u0131ndan olu\u015fturulur. Bu durum G\u0131lgam\u0131\u015f Destan\u0131\u2019nda da ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\nS\u00fcmerlerin tap\u0131naklar\u0131n en \u00fcst kat\u0131n\u0131 ay\u0131rd\u0131klar\u0131 rasathanelerle uzaya ili\u015fkin yapt\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar astronomi biliminin temelini olu\u015fturmu\u015ftur. G\u00fcne\u015f ve ay tutulmalar\u0131n\u0131 saptayabilmi\u015fler. Merk\u00fcr, Ven\u00fcs, Mars, J\u00fcpiter\u2019in hareketlerini takip edip kay\u0131t alt\u0131na alm\u0131\u015flard\u0131r. En \u00f6nemli merkezlerinde rasathaneleri kurmalar\u0131 ve uzaya ili\u015fkin bilimsel saptamalar\u0131 onlar\u0131n bilime verdikleri \u00f6nemi a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde pop\u00fcler olan bur\u00e7lar da yine S\u00fcmerler taraf\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<\/a><\/p>\n
\nS\u00fcmerler tarihte, yaz\u0131y\u0131 bulan ilk medeniyet olarak yer almaktad\u0131r. Yaz\u0131n\u0131n bulundu\u011fu tarih olarak M.\u00d6 2500\u2019l\u00fc y\u0131llar\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Bulduklar\u0131 \u00e7ivi yaz\u0131s\u0131 sayesinde sonraki d\u00f6nemlerde S\u00fcmerlerle ilgili bilgilere kolayca ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n