<\/p>\n
“Ger\u00e7ek” ve “do\u011fru” terimlerinin kullan\u0131lma bi\u00e7imi, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z varl\u0131k evrenin nas\u0131l anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda bilgi verir. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler \u00e7ok eski \u00e7a\u011flardan beri bu konu \u00fczerine felsefi yakla\u015f\u0131mlar geli\u015ftirmi\u015ftir. \u0130nan\u00e7 sistemleri ve dinler i\u00e7in ger\u00e7ek ve do\u011fru kavramlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131 temel sorunlardan biridir. Bilim a\u00e7\u0131s\u0131ndan da bu kavramlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6nemi vard\u0131r. Bu yaz\u0131da tarihsel geli\u015fimine bakmadan ger\u00e7ek ve do\u011fru terimlerinin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilim d\u00fcnyas\u0131 taraf\u0131ndan nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ele alaca\u011f\u0131z.<\/p>\n
Ger\u00e7ek<\/strong> Ta\u015f, toprak, e\u015fyalar ve \u00e7evremizdeki di\u011fer cisimler bizden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak var olan nesnelerdir. Sadece kendi varl\u0131klar\u0131 de\u011fil, zaman i\u00e7inde kat\u0131ld\u0131klar\u0131 olaylar da “ger\u00e7ek”tir. Suyun akmas\u0131, havaya at\u0131lan cismin d\u00fc\u015fmesi, elektrik enerjisi gibi olaylar da “ger\u00e7ek”tir. Bunlar da insan zihninin \u00fcr\u00fcn\u00fc de\u011fildir.<\/p>\n D\u00fc\u015f\u00fcnce, duygu, his gibi zihinsel ya\u015fant\u0131lar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hepimiz kabul ederiz. Hepimiz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz, duyar\u0131z, hissederiz, r\u00fcya g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. \u0130nsanlar bunlar\u0131 ya\u015far ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilir. Bu nedenle zihinsel ya\u015fant\u0131lar\u0131n ger\u00e7ek oldu\u011funu kabul edebiliriz. Ancak zihinsel ya\u015fant\u0131lar\u0131n i\u00e7eri\u011fi, ya\u015fayana \u00f6zeldir. \u00d6znel ya\u015fant\u0131 i\u00e7eri\u011finin a\u00e7\u0131klanmas\u0131, tekrarlanmas\u0131 ve kan\u0131tlanmas\u0131 \u00e7o\u011funlukla m\u00fcmk\u00fcn olmaz. Bu ya\u015fant\u0131lar\u0131 \u00e7o\u011funlukla ya\u015fayan\u0131n ifade etti\u011fi oranda bilebiliriz. Ger\u00e7ek varl\u0131klar\u0131 tan\u0131mak ve anlamak i\u00e7in g\u00f6zlem yapar\u0131z. G\u00f6zlem duyum, alg\u0131 ve di\u011fer zihinsel ya\u015fant\u0131lar yoluyla yap\u0131l\u0131r. Alg\u0131 ve di\u011fer zihinsel ya\u015fant\u0131lar insanlar aras\u0131nda farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterebilir. \u0130nan\u00e7, tutum, estetik gibi karma\u015f\u0131k zihinsel ya\u015fant\u0131lar devreye girdi\u011finde elde edilen bilgi \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterebilir. Pek \u00e7ok durumda ayn\u0131 ger\u00e7ek varl\u0131k hakk\u0131nda birbirinden farkl\u0131, hatta birbiri ile \u00e7eli\u015fen \u00e7ok say\u0131da bilgiyle kar\u015f\u0131la\u015fabiliriz. Bu durumun yaratt\u0131\u011f\u0131 karma\u015fa ger\u00e7ek varl\u0131\u011f\u0131n oldu\u011fu gibi anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131r. Karma\u015fan\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in g\u00fcvenilir g\u00f6zlem y\u00f6ntemleri ve ortak bir dil kullan\u0131lmas\u0131 gerekir. Y\u00f6ntemler g\u00f6zlem sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n g\u00fcvenilir olmas\u0131n\u0131, ortak dil ise elde edilen bilgilerin yanl\u0131\u015f anlamalara yol a\u00e7madan payla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilir.<\/p>\n Varl\u0131klar, olaylar, \u00f6znel ya\u015fant\u0131lar hakk\u0131ndaki bilgilerimizi dil yoluyla payla\u015f\u0131r\u0131z. Dilde bilgilerin ifade edilmesi i\u00e7in kavramlara kar\u015f\u0131l\u0131k olan s\u00f6zler kullan\u0131l\u0131r. Kavramlar kabaca ortak tan\u0131mlar\u0131 ifade etse de g\u00fcnl\u00fck dilde kavramlara farkl\u0131 anlamlar y\u00fcklenebilir. Farkl\u0131 anlamlar yanl\u0131\u015f anlamalara yol a\u00e7ar. Yanl\u0131\u015f anlama olmasa bile dille ifade edilen ger\u00e7ek ancak akla uygunsa ve kan\u0131tlanabilirse ba\u015fka insanlar taraf\u0131ndan da kabul edilir. Kan\u0131tlanabilen bilgi do\u011fru kabul edilir. Bilimsel y\u00f6ntemler elde edilen sonu\u00e7lar\u0131n kan\u0131tlanmas\u0131n\u0131 ve ikna edici bi\u00e7imde ifade edilmesini sa\u011flar. G\u00f6zlem konusunun a\u00e7\u0131k tan\u0131mlanmas\u0131, g\u00f6zlem ko\u015fullar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k tan\u0131mlanmas\u0131, \u00f6l\u00e7\u00fcmde standart veya a\u00e7\u0131k tan\u0131mlanm\u0131\u015f \u00f6l\u00e7\u00fc birimlerinin kullan\u0131lmas\u0131, sonu\u00e7lar\u0131n yap\u0131lan g\u00f6zlemin el verdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 olmas\u0131 bilimsel y\u00f6ntemlerin \u00f6n ko\u015fullar\u0131d\u0131r. Bu \u00f6n ko\u015fullar bilimsel y\u00f6ntemlerin disiplinli olarak uygulanmas\u0131 yoluyla sa\u011flanabilir. G\u00f6zlem konusunun do\u011frudan ve b\u00fct\u00fcn olarak g\u00f6zlenmesi en do\u011fru sonu\u00e7lara ula\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Ancak \u00e7o\u011fu zaman g\u00f6zlem konusunun b\u00fct\u00fcn\u00fc g\u00f6zlenemez. \u00d6rnek denencemizin kesin olarak kan\u0131tlanmas\u0131 i\u00e7in b\u00fct\u00fcn cisimlerin havada serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ve yere d\u00fc\u015f\u00fcp d\u00fc\u015fmedikleri g\u00f6zlenmelidir. Ancak bunun yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bunun yerine “cisimler”i temsil eden bir \u00f6rneklem se\u00e7ilir. \u00d6nce cisimlerin bir tan\u0131m\u0131 yap\u0131l\u0131r ve bu tan\u0131ma uyan, temsil edici \u00e7oklukta bir cisimler grubu se\u00e7ilir. \u00d6rneklemin olu\u015fturulmas\u0131 elde edilecek sonu\u00e7 \u00fczerinde \u00e7ok etkilidir. Havadan a\u011f\u0131r cisimler yere d\u00fc\u015fer, havadan hafif olanlar ise yere d\u00fc\u015fmeyebilir. \u00d6rneklem olu\u015fturulurken sadece havadan a\u011f\u0131r cisimler se\u00e7ilirse, ara\u015ft\u0131rma sonucunda “havada serbest b\u0131rak\u0131lan b\u00fct\u00fcn cisimler yere d\u00fc\u015fer” sonucuna var\u0131l\u0131r. En az bir adet havadan hafif cisim se\u00e7ilmesi halinde ise sonu\u00e7 farkl\u0131 olur. Yanl\u0131\u015f bir sonuca ula\u015fmamak i\u00e7in \u00f6rneklemin temsil edici nitelikte olmas\u0131na \u00f6zen g\u00f6sterilir.<\/p>\n Bilimsel G\u00f6zlem Ko\u015fullar\u0131<\/span> Elde edilen bulgular\u0131n g\u00f6zlem konusu, g\u00f6zlem ko\u015fullar\u0131 ve \u00f6l\u00e7\u00fcm y\u00f6ntemleri g\u00f6zetilerek a\u015f\u0131r\u0131 geni\u015f kapsaml\u0131 veya a\u015f\u0131r\u0131 dar kapsaml\u0131 yorumlanmamas\u0131na \u00f6zen g\u00f6sterilir. Yorum akla ve temel mant\u0131k kurallar\u0131na uygun olmal\u0131d\u0131r. Tam bir bilimsel disiplin uygulanmas\u0131 halinde elde edilecek sonu\u00e7lar \u00f6rneklemdeki cisimlerin benzerleri i\u00e7in, g\u00f6zlem ortam\u0131n\u0131n benzerlerinde, ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcm y\u00f6ntemlerinin kullan\u0131lmas\u0131 halinde tekrar elde edilebilir. Ara\u015ft\u0131rma hatas\u0131 yap\u0131lmas\u0131 halinde ise sonu\u00e7lar tekrar elde edilemeyebilir.<\/p>\n Elde edilen sonu\u00e7 \u00e7ok geni\u015f bir \u00f6rneklem, \u00e7ok \u00e7e\u015fitli g\u00f6zlem ko\u015fullar\u0131 ve de\u011fi\u015fik \u00f6l\u00e7\u00fcm y\u00f6ntemleriyle tekrarlanabilirse denence kuvvetle do\u011frulanm\u0131\u015f olur. Ayn\u0131 sonucun \u00e7ok say\u0131da ara\u015ft\u0131rmada istisnas\u0131z olarak elde edilmesi halinde ise yer \u00e7ekimi kanunu gibi kesin sonu\u00e7lara ula\u015f\u0131l\u0131r. Benzer ko\u015fullar alt\u0131nda tekrar tekrar ayn\u0131 de\u011ferde g\u00f6zlenmesi, g\u00f6zlem konusunun ger\u00e7ek oldu\u011funu; g\u00f6zlem sonucunun ge\u00e7erli ve do\u011fru oldu\u011funu g\u00f6sterir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k g\u00f6zlem ko\u015fullar\u0131n\u0131n ve g\u00f6zlem sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n tutars\u0131z oldu\u011fu durumlarda g\u00f6zlem sonucunun do\u011frulu\u011fundan; hatta g\u00f6zlem konusunun ger\u00e7ekli\u011finden ku\u015fku duyulur.<\/p>\n Bilimsel Ara\u015ft\u0131rman\u0131n Yay\u0131nlanmas\u0131<\/span> Pozitif Bilim A\u00e7\u0131s\u0131ndan Ger\u00e7ek<\/span> \u0130\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z varl\u0131k evreni ger\u00e7ek varl\u0131klarla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Kat\u0131 bir ger\u00e7ek ve ger\u00e7ek olmayan varl\u0131k ayr\u0131m\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda pozitif bilimin ara\u015ft\u0131rma konusu fiziksel d\u00fcnya ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131labilir. Fizik bilimleri merkeze al\u0131narak bunun y\u00f6ntemlerine uygun olan etkinlikler bilim, uygun olmayanlar ise bilim d\u0131\u015f\u0131 say\u0131labilir. Fizik, kimya, biyoloji ve bu alanlarla ilgili ba\u015fka bilim dallar\u0131 da fizik alan\u0131 i\u00e7inde de\u011ferlendirilir. Psikoloji, sosyoloji, ekonomi, tarih gibi alanlar ise d\u0131\u015fta tutulur. Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu \u015fekilde kat\u0131 bir ayr\u0131m fazla ra\u011fbet g\u00f6rmemektedir. Psikoloji, sosyoloji, ekonomi gibi konusu insan davran\u0131\u015f\u0131 olan disiplinler g\u00fcvenilir y\u00f6ntemler uygulayarak do\u011fru sonu\u00e7lara ula\u015fabilmektedir.<\/p>\n Geli\u015fen g\u00f6zlem olanaklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce, r\u00fcya gibi \u00f6znel ya\u015fant\u0131lar\u0131n fiziksel yans\u0131malar\u0131 olabilece\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin uyku s\u0131ras\u0131nda beyinden kaydedilen baz\u0131 elektriksel faaliyetlerin r\u00fcya ile e\u015f zamanl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hen\u00fcz bu faaliyetlerin kayd\u0131ndan r\u00fcyan\u0131n g\u00f6rsel veya i\u015fitsel i\u00e7eri\u011fi elde edilememekle birlikte, r\u00fcya an\u0131nda beynin elektriksel faaliyetinin de\u011fi\u015fti\u011fi g\u00f6zlenebilmektedir. Yine beynin de\u011fi\u015fik b\u00f6l\u00fcmlerine beyinden kaydedilen elektrik olaylar\u0131n\u0131n benzeri yapay olarak uyguland\u0131\u011f\u0131nda insanlar\u0131n benzer ya\u015fant\u0131lar ifade etti\u011fi belirlenmi\u015ftir. Bu g\u00f6zlemlerden yola \u00e7\u0131k\u0131larak baz\u0131 \u00f6znel ya\u015fant\u0131lar\u0131n fiziksel yans\u0131malar\u0131 oldu\u011fu sonucuna ula\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6znel ya\u015fant\u0131lar\u0131n nesnel yans\u0131malar\u0131 \u00fczerinden pozitif bilim y\u00f6ntemleriyle incelenmesi m\u00fcmk\u00fcn olmaktad\u0131r.<\/p>\n \u0130nsan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n kontroll\u00fc ortamlarda g\u00f6zlenmesi ve insanlar\u0131n \u00f6znel ya\u015fant\u0131lar\u0131 hakk\u0131ndaki ifadeleri de bilimsel g\u00f6zlem konusu olmaktad\u0131r. Hen\u00fcz ciddi g\u00fcvenirlik ve ge\u00e7erlik sorunlar\u0131 olsa da \u00f6znel ya\u015fant\u0131lar\u0131n i\u00e7eri\u011fi de bilimsel olarak incelenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr konularda bilimsel y\u00f6ntemlerle yap\u0131lan, g\u00fcvenilir ve ge\u00e7erli sonu\u00e7lara ula\u015f\u0131lm\u0131\u015f ara\u015ft\u0131rmalar sayg\u0131n bilim dergilerinde yay\u0131nlanarak, bilime katk\u0131 olduklar\u0131 kabul edilmektedir.<\/p>\n Alternatif Yakla\u015f\u0131m(lar)<\/span> Yukar\u0131da da belirtti\u011fimiz gibi varl\u0131klar\u0131yla bizden ba\u011f\u0131ms\u0131z olsalar da, ger\u00e7ekler insan zihni taraf\u0131ndan kavran\u0131r. Pozitif bilime ters bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla, ger\u00e7eklerin varl\u0131\u011f\u0131 ve ger\u00e7eklikleri de insan zihninin \u00fcr\u00fcn\u00fc say\u0131labilir. Bu durumda ger\u00e7ek ve ger\u00e7ek olmayan tan\u0131mlar\u0131 de\u011fi\u015fir. Ger\u00e7ek ve ger\u00e7ek olmayan varl\u0131klar\u0131n asl\u0131nda ayn\u0131 olduklar\u0131, birbirlerine d\u00f6n\u00fc\u015febildikleri ya da tamamen ayr\u0131 olsalar bile etkile\u015fim i\u00e7inde olduklar\u0131 gibi varsay\u0131mlar bilimin ara\u015ft\u0131rma konusunu ve y\u00f6ntemlerini tamamen de\u011fi\u015ftirir. Konunun felsefi boyutlar\u0131 ontoloji alan\u0131 taraf\u0131ndan ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak incelenmektedir.<\/p>\n Fizik ve psikoloji alanlar\u0131nda elde edilen baz\u0131 sonu\u00e7lar pozitif bilim yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 felsefi temelleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan sorgulamaktad\u0131r. Baz\u0131 par\u00e7ac\u0131k (kuantum) fizi\u011fi ve psikoloji \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ger\u00e7e\u011fin insanlar taraf\u0131ndan oldu\u011fu gibi g\u00f6zlenemedi\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Par\u00e7ac\u0131k fizi\u011fi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda bir atom alt\u0131 par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n yeri ve h\u0131z\u0131n\u0131n ayn\u0131 anda \u00f6l\u00e7\u00fclemeyece\u011fi sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in yap\u0131lan i\u015flem, par\u00e7ac\u0131\u011fa bir etkide bulunmay\u0131 gerektirmekte, bu etki de par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n yerini ve h\u0131z\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmektedir. Bu durumda \u00f6l\u00e7\u00fcm i\u015flemi asla amac\u0131na ula\u015fmamaktad\u0131r. Par\u00e7ac\u0131klar\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen davran\u0131\u015f\u0131 zincirleme etkiler yaratmaktad\u0131r. Giderek bu seviyedeki etkile\u015fimin zincirleme olarak b\u00fct\u00fcn varl\u0131k evreni \u00fczerinde etkili oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Sonu\u00e7 olarak bilimsel g\u00f6zleme \u00e7ok uygun oldu\u011fu varsay\u0131lan fiziksel nesne ve olaylar\u0131n atom alt\u0131 par\u00e7ac\u0131klar seviyesinde belirsizlik g\u00f6sterdi\u011fi ve kolayca g\u00f6zlenemedikleri ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n Psikolojinin inceledi\u011fi alg\u0131 yan\u0131lmas\u0131 olgusu fiziksel ger\u00e7e\u011fin yan\u0131lg\u0131l\u0131 olarak alg\u0131lanabildi\u011fini g\u00f6stermektedir. Olmayan bir fiziksel durumun varm\u0131\u015f gibi ya da var olan bir fiziksel durumun yokmu\u015f gibi alg\u0131lanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ayn\u0131 yan\u0131lg\u0131 sistematik olarak \u00e7ok say\u0131da insanda ayn\u0131 bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131kar\u0131labilmektedir. Sanal ger\u00e7eklik teknolojisi ile olmayan nesnelere varm\u0131\u015f gibi davranmam\u0131z ve sanal nesne ve olaylara, ger\u00e7eklerine verdi\u011fimiz tepkilerin benzerlerini vermemiz sa\u011flanabilmektedir. Sanal ger\u00e7eklik ortamlar\u0131nda, ya\u015fant\u0131m\u0131z\u0131n asl\u0131nda sanal oldu\u011funu bilsek bile, \u00fczerimize do\u011fru gelen bir tehlikeden sak\u0131n\u0131r\u0131z. Ho\u015fumuza giden nesnelere ise yakla\u015fmak isteriz.<\/p>\n Sanal ger\u00e7eklik alg\u0131 yan\u0131lmalar\u0131na dayanmaktad\u0131r. Ancak insan\u0131n ger\u00e7ekle ili\u015fkisinin belirsizli\u011fini g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Par\u00e7ac\u0131k fizi\u011fi alan\u0131ndaki geli\u015fmelerle birlikte dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda ger\u00e7ekle ger\u00e7ek olmayan aras\u0131ndaki \u00e7izginin kat\u0131 ve belirgin olmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna var\u0131labilir. Yani ger\u00e7ek olanla ger\u00e7ek olmayan aras\u0131nda bir s\u00fcreklilik oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/p>\n Fiziksel ger\u00e7ek ile fiziksel olmayan aras\u0131nda bir s\u00fcreklilik olmas\u0131 bilimin g\u00f6zlem alan\u0131n\u0131 geni\u015fletir. G\u00f6zlem alan\u0131 sadece insan taraf\u0131ndan g\u00f6zlenebilen varl\u0131klarla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmaz. Fiziksel \u00f6l\u00e7\u00fcme dayal\u0131 y\u00f6ntemler g\u00f6zlem i\u00e7in yeterli ve zorunlu g\u00f6r\u00fclmez. Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde g\u00fcvenilir alternatif g\u00f6zlem ve \u00f6l\u00e7\u00fcm y\u00f6ntemleri ortaya konulabilmi\u015f de\u011fildir. Ki\u015finin kendi i\u00e7 zihinsel ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemesi bi\u00e7imindeki i\u00e7ebak\u0131\u015f y\u00f6nteminin veya sezgiye dayal\u0131 ba\u015fka y\u00f6ntemlerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumlarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131l\u0131yor. Ancak bu y\u00f6ntemlerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlerin g\u00fcvenilir oldu\u011fu kan\u0131tlanam\u0131yor. Ama bu yakla\u015f\u0131ma uygun \u00e7al\u0131\u015fan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar da vard\u0131r. Genel kabul g\u00f6rmemekle birlikte parapsikoloji, metapsikoloji gibi alanlarda \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmakta ve bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 baz\u0131 alanlarda kullan\u0131labilmektedir.<\/p>\n Alternatif yakla\u015f\u0131mda ger\u00e7ek de dahil varl\u0131\u011f\u0131n t\u00fcm\u00fc insan zihninin veya evrensel zihnin \u00fcr\u00fcn\u00fc say\u0131lmaktad\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcnce metaforlar\u0131 yoluyla b\u00fct\u00fcn varl\u0131k “tanr\u0131”, “ruh”, “evrensel ak\u0131l”, “hi\u00e7lik”, “kaos” gibi farkl\u0131 temellere dayand\u0131r\u0131labilmektedir. Varl\u0131\u011f\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ger\u00e7e\u011fe ili\u015fkin g\u00f6zlemlerin yeterli olmad\u0131\u011f\u0131, di\u011fer b\u00fct\u00fcn zihinsel s\u00fcre\u00e7lerin de kullan\u0131labilece\u011fi varsay\u0131lmaktad\u0131r. Belirli ara\u015ft\u0131rma ve g\u00f6zlem y\u00f6ntemleri, ge\u00e7erlik ve g\u00fcvenirlik \u00f6l\u00e7\u00fctleri kullan\u0131lmamaktad\u0131r. Bunun yerine serbest g\u00f6zlem, de\u011fi\u015fik inan\u00e7 sistemleri veya din temelli \u00e7\u00f6z\u00fcmleme y\u00f6ntemleri benimsenmektedir.<\/p>\n Pozitif bilim yakla\u015f\u0131m\u0131nda ise ger\u00e7e\u011fin insan zihninden ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011fu ve insan taraf\u0131ndan g\u00f6zlenebilece\u011fi varsay\u0131lmakta; ara\u015ft\u0131rma konular\u0131 ve y\u00f6ntemleri bu varsay\u0131ma uygun se\u00e7ilmektedir. G\u00f6zlem konusu olmaya uygun olmayan “ruh”, “zihin” gibi varl\u0131klar ise ara\u015ft\u0131rma alan\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda tutulmakta ya da “\u015fimdilik” dolayl\u0131 olarak incelenebilir varl\u0131klar olarak de\u011ferlendirilmektedir. “\u015eimdilik” ifadesi g\u00f6zlem y\u00f6ntemlerinin geli\u015fmesi halinde, bu varl\u0131klar\u0131n da g\u00f6zlem konusu olabilece\u011fi varsay\u0131m\u0131na dayanmaktad\u0131r. G\u00f6zlem konusunun, g\u00f6zlem ko\u015fullar\u0131n\u0131n, \u00f6l\u00e7\u00fcm y\u00f6ntemlerinin iyi tan\u0131mlanmas\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131n akla ve mant\u0131\u011fa uygun yorumlanmas\u0131 halinde evrendeki her \u015fey g\u00f6zlem konusu olabilir. G\u00fcvenilir y\u00f6ntemlerle ve g\u00f6zlem sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n tekrarlanmas\u0131 yoluyla ge\u00e7erli ve do\u011fru sonu\u00e7lara ula\u015f\u0131labilece\u011fi kabul edilir. Bilginin do\u011frulanmas\u0131 ve payla\u015f\u0131lmas\u0131 yoluyla ger\u00e7e\u011fin anla\u015f\u0131lmas\u0131 ama\u00e7lan\u0131r.<\/p>\n Kaynak:<\/strong>\u00a0http:\/\/www.ak-kurt.com\/<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" “Ger\u00e7ek” ve “do\u011fru” terimlerinin kullan\u0131lma bi\u00e7imi, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z varl\u0131k evrenin nas\u0131l anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda bilgi verir. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler \u00e7ok eski \u00e7a\u011flardan beri bu konu \u00fczerine felsefi yakla\u015f\u0131mlar geli\u015ftirmi\u015ftir. \u0130nan\u00e7 sistemleri ve dinler i\u00e7in ger\u00e7ek ve do\u011fru kavramlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131 temel sorunlardan biridir. Bilim a\u00e7\u0131s\u0131ndan da bu kavramlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6nemi vard\u0131r. Bu yaz\u0131da tarihsel geli\u015fimine bakmadan ger\u00e7ek ve …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":2426,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-2421","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilimsel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2421","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2421"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2421\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3573,"href":"https:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2421\/revisions\/3573"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2426"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2421"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2421"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kosmosmacerasi.com\/v1\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2421"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nGer\u00e7ek kavram\u0131 insandan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak var olmay\u0131 ifade eder. Ger\u00e7ek, biz g\u00f6rsek de g\u00f6rmesek de, dokunsak da dokunmasak da, d\u00fc\u015f\u00fcnsek de d\u00fc\u015f\u00fcnmesek de var olan \u015feylerin var olma bi\u00e7imidir. Biz g\u00f6rmesek de bilmesek de d\u00fcnyan\u0131n bir yerindeki bir ta\u015f vard\u0131r ve oradad\u0131r. Ta\u015f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 bizim zihnimizden ve varl\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ger\u00e7ektir. Yani ta\u015f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 insan taraf\u0131ndan olu\u015fturulmam\u0131\u015ft\u0131r. O ta\u015f\u0131 g\u00f6rmedi\u011fimiz i\u00e7in hakk\u0131nda hi\u00e7 bir zihinsel ya\u015fant\u0131m\u0131z olmayabilir ama ta\u015f yine de vard\u0131r.<\/p>\n
\n———————————————————————————————
\nG\u00f6zlem<\/span>
\nGer\u00e7e\u011fin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ba\u015fka insanlarla bilgi payla\u015farak ya da ke\u015ffederek biliriz. D\u00fcnyan\u0131n bilmedi\u011fimiz bir yerinde ta\u015flar oldu\u011funu ba\u015fkalar\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bilgiler ve d\u00fcnya hakk\u0131ndaki di\u011fer ya\u015fant\u0131lar\u0131m\u0131zdan biliriz. Dinazorlar\u0131n insan d\u00fcnyaya gelmeden \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011funu bilimsel ara\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131ndan \u00f6\u011freniriz. F\u0131rt\u0131na, kar, ya\u011fmur gibi hava olaylar\u0131n\u0131 ve bunlar\u0131n yery\u00fcz\u00fcndeki etkilerini de kendi ya\u015fant\u0131lar\u0131m\u0131zdan ve bilimsel g\u00f6zlem sonu\u00e7lar\u0131ndan \u00f6\u011freniriz.<\/p>\n
\n——————————————————————————————–
\nBilim<\/span>
\nBilim ger\u00e7e\u011fe ili\u015fkin kan\u0131tlanm\u0131\u015f, do\u011frulanm\u0131\u015f bilgi \u00fcretme etkinli\u011fidir. Bilimsel ara\u015ft\u0131rma, elde edilen sonu\u00e7lar\u0131n kan\u0131tlanmas\u0131 i\u00e7in disiplinli bir \u00e7al\u0131\u015fma ile belirli y\u00f6ntemlere uyularak yap\u0131l\u0131r. Bilimsel y\u00f6ntemlerin amac\u0131 ara\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131l\u0131r, g\u00fcvenilir ve payla\u015f\u0131l\u0131r nitelikte olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. \u0130stenen \u00f6zellikte sonu\u00e7lara ula\u015fmak \u00fczere ara\u015ft\u0131rman\u0131n planlanmas\u0131 ve y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi a\u015famalar\u0131nda bilimsel y\u00f6ntemler uygulan\u0131r. Sonu\u00e7lar\u0131n ifade edilmesinde ise farkl\u0131 anlamay\u0131 \u00f6nleyecek bi\u00e7imde, a\u00e7\u0131k tan\u0131mlanm\u0131\u015f kavramlar\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ortak bilim dili kullan\u0131l\u0131r. A\u00e7\u0131k tan\u0131mlanm\u0131\u015f kavramlar bilim dilinin yanl\u0131\u015f anlamalar\u0131 \u00f6nlenmesine yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n
\n——————————————————————————————–
\nBilimsel G\u00f6zlemin Konusu<\/span>
\nBilimsel g\u00f6zlemin konusu kan\u0131tlanmak istenen ger\u00e7e\u011fin kendisidir. Bir varl\u0131k, varl\u0131klar aras\u0131ndaki bir ili\u015fki, bir olay\u0131n seyri gibi ger\u00e7e\u011fe ili\u015fkin hemen her \u015fey g\u00f6zlem konusu olabilir. Ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flarken g\u00f6zlem konusu, denence (hipotez) \u015feklinde ifade edilir. Denence kan\u0131tlanmak istenen ger\u00e7e\u011fi do\u011frulanabilir bir \u00f6nerme bi\u00e7iminde ortaya koyar. “Havada serbest b\u0131rak\u0131lan b\u00fct\u00fcn cisimler yere d\u00fc\u015fer” ifadesi do\u011frulu\u011fu ya da yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlanabilir bir denencedir. G\u00f6zlem konusunun karma\u015f\u0131k ve fazla bilinmeyen bir konu olmas\u0131 halinde denence yerine anla\u015f\u0131l\u0131r bir ama\u00e7 c\u00fcmlesi ifade edilebilir. Kan\u0131tlanmak istenen ger\u00e7e\u011fi ifade etse bile denence veya ama\u00e7 g\u00f6zlem konusunun tan\u0131mlanmas\u0131 i\u00e7in yeterli olmaz.<\/p>\n
\nKonuya ve amaca ba\u011fl\u0131 olarak gerekli g\u00f6zlem ko\u015fullar\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca kontrol alt\u0131nda olu\u015fturulmas\u0131 tercih edilir. Ayn\u0131 nesne ve olaylar farkl\u0131 ko\u015fullarda farkl\u0131 bi\u00e7imde g\u00f6zlenebilir. Durgun bir havada serbest b\u0131rak\u0131lan bir cisim yere d\u00fc\u015ferken, ayn\u0131 cisim r\u00fczgarl\u0131 bir havada yere d\u00fc\u015fmeyebilir. \u00d6rne\u011fimizde, hava ko\u015fullar\u0131, cisimlerin a\u011f\u0131rl\u0131k, \u015fekil gibi \u00f6zellikleri ve etkili olabilecek di\u011fer ko\u015fullar tespit edilir. Hava ko\u015fullar\u0131, cisimlerin \u015fekil, a\u011f\u0131rl\u0131k, boyut gibi \u00f6zellikleri kontroll\u00fc olarak de\u011fi\u015ftirilebilir. B\u00f6ylece, denence farkl\u0131 ko\u015fullar i\u00e7in tekrar tekrar s\u0131nanabilir. \u0130stenen de\u011fi\u015fimlemenin yap\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 durumlarda ise ko\u015fullar m\u00fcnk\u00fcn oldu\u011funca tan\u0131mlanarak g\u00f6zlem sonucunun yan\u0131lt\u0131c\u0131 olmamas\u0131 i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6sterilir. G\u00f6zlemin tekrarlanabilmesi ve elde edilen sonucun do\u011fru yorumlanabilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00f6zlem ko\u015fullar\u0131n\u0131n kontrol alt\u0131nda olu\u015fturulmas\u0131 veya a\u00e7\u0131k tan\u0131mlanmas\u0131 \u00f6nemlidir. Ko\u015fullar\u0131n iyi tan\u0131mlanmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda g\u00f6zlemlerin benzer ko\u015fullar alt\u0131nda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan emin olunamaz. Benzer ko\u015fullarda yap\u0131lmayan g\u00f6zlem sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve yorumlanmas\u0131 zorla\u015f\u0131r.
\n——————————————————————————————–
\nBilimsel \u00d6l\u00e7\u00fcm<\/span>
\n\u00d6l\u00e7\u00fcmlerin standart veya a\u00e7\u0131k tan\u0131mlanm\u0131\u015f birimlere g\u00f6re yap\u0131lmas\u0131 hem g\u00f6zlem ko\u015fullar\u0131n\u0131n tekrar olu\u015fturulabilmesi hem de sonu\u00e7lar\u0131n iletilebilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Kilogram, metre, volt gibi ortak \u00f6l\u00e7\u00fc birimleri g\u00f6zlem ko\u015fullar\u0131n\u0131n ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ortak dille ifade edilmesini sa\u011flar. Ortak \u00f6l\u00e7\u00fc birimleri geli\u015ftirmenin zor oldu\u011fu koku, tat, ses t\u0131n\u0131s\u0131, estetik g\u00fczellik gibi \u00f6zellikler ise olabildi\u011fince yans\u0131z (objective) olarak tarif edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. \u00c7o\u011funlukla konuya ili\u015fkin belirli bir uzmanl\u0131\u011f\u0131 olan ki\u015filerin yarg\u0131lar\u0131 ya da rastgele se\u00e7ilmi\u015f bir grup dene\u011fin tepki veya yarg\u0131lar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fc kabul edilir. \u00d6l\u00e7\u00fcmle ama\u00e7 \u00e7okluklar\u0131n, miktarlar\u0131n ve de\u011ferlerin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir bi\u00e7imde ifade edilmesidir. Yap\u0131labiliyorsa standart birimlerle yap\u0131lm\u0131\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcmler, bunun yap\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 durumlarda ise a\u00e7\u0131k tan\u0131mlanmak ko\u015fuluyla k\u0131yaslama yap\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak g\u00fcvenilir yarg\u0131lar kullan\u0131l\u0131r. \u00d6l\u00e7\u00fcmlerin g\u00fcvenilir olmas\u0131 vazge\u00e7ilmez bir ko\u015fuldur. G\u00fcvenilir g\u00f6zlem ve \u00f6l\u00e7\u00fcm y\u00f6ntemleri kullan\u0131lmas\u0131, g\u00f6zlem sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n tekrarlanabilmesini ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilmesini, dolay\u0131s\u0131yla do\u011frulanabilmesini ama\u00e7lar.
\n———————————————————————————————
\nG\u00f6zlem sonu\u00e7lar\u0131 \u00e7o\u011funlukla istatistik\/matematik i\u015flemleri ile analiz edilerek elde edilen sonu\u00e7lar\u0131n g\u00fcvenirli\u011fi ve ge\u00e7erli\u011fi s\u0131nan\u0131r. G\u00fcvenirlik \u00f6l\u00e7\u00fcmlerin do\u011frulu\u011funa ili\u015fkin bir \u00f6l\u00e7\u00fcd\u00fcr. \u00d6l\u00e7\u00fcm tekni\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak farkl\u0131 g\u00fcvenirlik \u00f6l\u00e7\u00fcleri kullan\u0131labilir. Kabaca, ayn\u0131 ko\u015fullarda elde edilen g\u00f6zlem sonu\u00e7lar\u0131 aras\u0131ndaki benzerlik veya farkl\u0131 ko\u015fullarda elde edilen g\u00f6zlem sonu\u00e7lar\u0131 aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131k g\u00f6zlem sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n g\u00fcvenilir oldu\u011fu yorumuna g\u00f6t\u00fcrebilir. G\u00fcvenirlik tek ba\u015f\u0131na yeterli bir \u00f6l\u00e7\u00fc de\u011fildir. G\u00f6zlem sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ger\u00e7e\u011fe uygunlu\u011fu da \u00f6l\u00e7\u00fclmelidir. \u00d6rneklemden elde edilen sonu\u00e7lar\u0131n varsay\u0131lan olas\u0131l\u0131k kurallar\u0131na uygunlu\u011fu sonu\u00e7lar\u0131n ger\u00e7e\u011fe uygunlu\u011fu hakk\u0131nda bilgi verir. G\u00f6zlem konusunun ger\u00e7ek ko\u015fullar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda varsay\u0131mlar \u00f6nerilir ve g\u00f6zlem sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n bu varsay\u0131lara ne kadar uygun oldu\u011fu matematiksel olarak hesaplan\u0131r. Elde edilen sonu\u00e7lar\u0131n varsay\u0131mlara yakla\u015fmas\u0131 halinde ge\u00e7erli\u011fin y\u00fckseldi\u011fi yorumu yap\u0131labilir. Varsay\u0131mlardan uzakla\u015f\u0131lmas\u0131 ise ge\u00e7erli\u011fin azald\u0131\u011f\u0131na i\u015faret eder.
\n———————————————————————————————-
\nBilimsel Yorum<\/span>
\nAra\u015ft\u0131rma sonunda elde edilen bulgular\u0131n ak\u0131la ve mant\u0131\u011fa uygun olarak yorumlanmas\u0131 ve ifade edilmesi de \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00d6rne\u011fimizde “havada serbest b\u0131rak\u0131lan b\u00fct\u00fcn cisimler yere d\u00fc\u015fer” denencesi do\u011frulanabilir ya da do\u011frulanamaz. Denencenin do\u011frulanmas\u0131 durumunda “havada serbest b\u0131rak\u0131lan cisimler yere d\u00fc\u015fer” sonucuna var\u0131l\u0131r. Denence do\u011frulanamazsa, “havada serbest b\u0131rak\u0131lan baz\u0131 cisimler yere d\u00fc\u015fmez” gibi denencede ifade edilenden farkl\u0131 bir sonuca ula\u015f\u0131lamaz. Do\u011frulanamazsa ula\u015f\u0131lan sonu\u00e7 “denence do\u011frulanamam\u0131\u015ft\u0131r” bi\u00e7iminde ifade edilir. G\u00f6zlem konusu, g\u00f6zlem ko\u015fullar\u0131, \u00f6l\u00e7\u00fcm y\u00f6ntemleri tekrar g\u00f6zden ge\u00e7irilerek denencenin neden do\u011frulanamam\u0131\u015f oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaya ve denencenin hangi ko\u015fullar alt\u0131nda do\u011frulanabilece\u011fi belirlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Ya da sadece denencenin yanl\u0131\u015f oldu\u011fu sonucuna ula\u015f\u0131l\u0131r. B\u00f6ylece ara\u015ft\u0131rman\u0131n amac\u0131 ve y\u00f6ntemi ile elde edilen sonu\u00e7 aras\u0131nda tam bir uyum olmas\u0131 hedeflenir. Elde edilen sonu\u00e7 bir deneyim olarak de\u011ferlendirilerek sonra yap\u0131lacak ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in farkl\u0131 denenceler veya ama\u00e7lar \u00f6nerilebilir.<\/p>\n
\n\u00d6zel bir ama\u00e7 veya sak\u0131nca yoksa bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar tamamland\u0131ktan sonra sonu\u00e7lar yaz\u0131l\u0131 olarak yay\u0131nlan\u0131r. Yay\u0131n \u00e7o\u011funlukla sayg\u0131n bilim dergilerinde makaleler ya da bilim kongrelerine sunulan bildiriler bi\u00e7iminde yap\u0131l\u0131r. Yaz\u0131, yay\u0131nlanmadan \u00f6nce konusunda uzman bir grup bilim insan\u0131 taraf\u0131ndan de\u011ferlendirilir. Farkl\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fctlere g\u00f6re makalenin bilime katk\u0131 sa\u011flay\u0131p sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131l\u0131r. Ara\u015ft\u0131rman\u0131n amac\u0131, konusu, y\u00f6ntemi, g\u00f6zlem sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n g\u00fcvenirli\u011fi, sonu\u00e7lara ili\u015fkin yorumlar gibi \u00f6zellikleri yan\u0131nda makalenin dili ve bi\u00e7im \u00f6zellikleri de de\u011ferlendirilir. Ba\u015ftan sona uygulanan disiplinli ve \u00f6zenli \u00e7al\u0131\u015fma bilimsel ara\u015ft\u0131rman\u0131n ger\u00e7ekler hakk\u0131nda do\u011fru bilgiye ula\u015fmas\u0131 amac\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirir. Nihai ama\u00e7 insan\u0131n ve insan\u0131n i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 varl\u0131k evreninin insan akl\u0131na ve mant\u0131\u011f\u0131na uygun olarak anla\u015f\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\nYukar\u0131daki \u00e7\u00f6z\u00fcmleme g\u00fcn\u00fcm\u00fczde g\u00f6zleme dayal\u0131 pozitif bilim yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131mda ger\u00e7ek terimi g\u00f6zlem yoluyla varl\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlanabilen varl\u0131klar\u0131 ifade etmektedir. Uygulanan y\u00f6ntemler ise ger\u00e7e\u011fin b\u00fct\u00fcn insanlar taraf\u0131ndan ayn\u0131 bi\u00e7imde anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak \u00fczere geli\u015ftirilmi\u015ftir. G\u00f6zlem yoluyla kan\u0131tlanan sonu\u00e7lar, ger\u00e7ek hakk\u0131nda ikna edici do\u011fru bilgiler bi\u00e7iminde ifade edilmektedir. Bilimsel etkinli\u011fin hileli uyguland\u0131\u011f\u0131 ve k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumlar etik sorunlar\u0131 olu\u015ftursa da bilim eti\u011finin uyguland\u0131\u011f\u0131 durumlar insan ya\u015fam\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran, insan\u0131n ve evrenin daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131n \u0131 sa\u011flayan sonu\u00e7lar vermektedir.<\/p>\n
\nPozitif bilim yakla\u015f\u0131m\u0131 insanl\u0131k tarihinin ba\u015f\u0131ndan beri s\u00fcrekli bir geli\u015fim g\u00f6stermi\u015f, dolay\u0131s\u0131yla pek \u00e7ok a\u015famadan ge\u00e7erek g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn bilim \u00e7evrelerinde a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak kabul g\u00f6rmektedir. Di\u011fer taraftan varl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamak ve incelemek i\u00e7in benimsenen tek yakla\u015f\u0131m pozitif bilim yakla\u015f\u0131m\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n